Ngăn chặn nguy cơ nhận con nuôi để lấy mô tạng
Đại biểu Nguyễn Vũ Trung (TPHCM) nhấn mạnh bản chất của việc nhận con nuôi là nhằm mở ra mái ấm an toàn cho trẻ em. Do đó quy định pháp luật không thể để thủ tục nhân văn này trở thành kẽ hở cho các hành vi mua bán, chuyển giao hay lạm dụng trẻ.
Theo ông, dù không nên suy diễn mọi trường hợp nhận nuôi đều tiềm ẩn nguy cơ trục lợi, luật vẫn phải lường trước "kịch bản xấu nhất" bởi hậu quả đối với một đứa trẻ là không thể khắc phục.
Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 5 quy định nghiêm cấm lợi dụng việc cho, nhận con nuôi để tuyển mộ, chuyển giao, tiếp nhận, vận chuyển hoặc đưa trẻ em đi nhằm mục đích mua bán người, bóc lột hoặc lấy mô, bộ phận cơ thể.
"Cần nghiêm cấm tuyệt đối hành vi gắn việc nhận con nuôi với yêu cầu hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể hoặc bất kỳ can thiệp y tế trái pháp luật nào", ông Trung nhấn mạnh.
Đại biểu TPHCM cũng đề nghị quy định rõ: Người từng bị kết án về tội mua bán người, tội mua bán hoặc chiếm đoạt mô, bộ phận cơ thể người sẽ không được phép nhận con nuôi.
Việc kiểm tra, rà soát nhân thân phải áp dụng với cả hai vợ chồng và những người có vai trò chăm sóc thực tế trong gia đình.
Đại biểu Nguyễn Thị Hồng Hạnh (TPHCM) đồng tình với phương án giao thẩm quyền cho cơ quan hành chính đã ban hành quyết định, thay vì chuyển sang Tòa án giải quyết.
Theo bà, quyết định giao nhận con nuôi bản chất là quyết định hành chính. Khi phát hiện các hành vi vi phạm điều cấm hay gian lận trong hồ sơ thì việc hủy bỏ, thu hồi là kết quả tất yếu, không có phương án cân nhắc khác.
Việc đưa vụ việc sang tòa án sẽ làm phát sinh thêm thủ tục tố tụng, kéo dài thời gian và có thể phát sinh hậu quả không mong muốn cho trẻ.
Nữ đại biểu cũng đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát để phân định rạch ròi ranh giới giữa việc "hủy bỏ, thu hồi" và "chấm dứt" việc nuôi con nuôi.
Nên cho phép có "thỏa thuận khác"
Tại phiên họp, đại biểu Nguyễn Danh Tú - Uỷ viên hoạt động chuyên trách tại Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát để đảm bảo tính đồng bộ với Luật Xử lý vi phạm hành chính và Luật Phòng, chống ma túy.
Bên cạnh việc cấm người đang chấp hành biện pháp đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, ông Tú kiến nghị bổ sung đối tượng đang chấp hành biện pháp "giáo dục tại xã, phường, thị trấn" vào diện không được nhận con nuôi.
Đại biểu nêu rõ, theo Luật Xử lý vi phạm hành chính, nhóm đối tượng bị áp dụng biện pháp giáo dục tại địa phương thường có các hành vi xâm phạm sức khỏe, danh dự, nhân phẩm người khác hoặc ngược đãi, bạo lực gia đình. Việc để những trường hợp này nhận nuôi trẻ em là không phù hợp với mục tiêu bảo vệ trẻ.
Đối với trường hợp cha dượng hoặc mẹ kế nhận con riêng của vợ/chồng làm con nuôi (Điều 26), ông Tú băn khoăn về quy định cắt đứt hoàn toàn quyền và nghĩa vụ của cha đẻ hoặc mẹ đẻ đối với đứa trẻ.
Ông cho rằng quan hệ gia đình có tính chất đặc thù về đạo đức, tình cảm; do đó luật nên cho phép cha mẹ đẻ và cha mẹ nuôi có thỏa thuận khác, hoặc bảo lưu một số quyền cơ bản như quyền thăm nom để bảo đảm sự phát triển tâm lý tự nhiên cho trẻ.