Đề xuất cơ chế cho thuê máy bay vận chuyển tạng hiến

Nguồn ảnh: Thanh Niên

Cần có cơ chế ngân sách hỗ trợ thân nhân người hiến tạng, đồng thời có cơ chế cho thuê máy bay vận chuyển tạng hiến trong tình huống gấp.

Góp ý dự thảo luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác đang được Bộ Y tế hoàn thiện, ông Phạm Văn Học, Tổng giám đốc Hệ thống y tế Hùng Vương, cho rằng: "Đối với người hiến tặng mô tạng, hiến xác cho khoa học, rất nên có quy định dành ngân sách hỗ trợ cho thân nhân của họ, điều đó mang tính nhân đạo".

Đáng lưu ý, trước thực tế đã có trường hợp tạng hiến không thể ghép do khoảng cách quá xa và các thủ tục khi vận chuyển bằng đường hàng không, khiến thời gian tạng chờ được ghép lâu hơn so với yêu cầu không quá 6 tiếng (kể từ khi được lấy từ người hiến chết não), ông Học đề xuất, nên có quy định xã hội hóa vận chuyển mô tạng, với sự tham gia các tổ chức từ thiện, nhà hảo tâm.

Ông Học cho rằng, nên xem xét quy định về cơ chế cho thuê máy bay vận chuyển tạng hiến. Một chuyến bay khoảng 200 - 300 triệu đồng hoặc nhiều hơn, tùy thuộc chặng bay, có thể được chi trả từ nguồn phù hợp hoặc từ cá nhân; thậm chí từ gia đình người được ghép tạng. Hiện, chưa ai được quyết định về phương thức vận chuyển này, khiến các bác sĩ từng bị lỡ, không thể thực hiện ca ghép cho người bệnh, do tạng (tim) hiến không thể vận chuyển kịp thời.

Một số ý kiến cũng cho rằng, dự thảo luật làm rõ thẩm quyền của Trung tâm Điều phối quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người trong việc yêu cầu các cơ quan, tổ chức phối hợp, hỗ trợ quá trình lấy và vận chuyển mô, tạng. Đây là cơ sở để công tác điều phối diễn ra kịp thời, đặc biệt trong tình huống khẩn cấp.

Không phân biệt cơ hội được ghép tạng

Chia sẻ tại tọa đàm "Tăng cường phát triển hệ thống hiến, điều phối và ghép tạng tại Việt Nam" do Trung tâm Điều phối quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người vừa tổ chức tại Hà Nội, chuyên gia đến từ Tây Ban Nha cho biết, nước này hiện có tỷ lệ người hiến tạng cao nhất thế giới. Hệ thống y tế quốc gia bảo đảm, mọi người bệnh đều có cơ hội được ghép tạng mà không chịu bất kỳ hình thức phân biệt đối xử nào.

Tại Tây Ban Nha, hiến tạng là hành động tự nguyện, bảo đảm tính bảo mật và ẩn danh, không có thù lao, không lợi nhuận. Pháp luật quy định cơ chế "đồng thuận suy đoán", theo đó, mọi cá nhân đều được coi là người hiến tạng trừ khi đã bày tỏ ý kiến ngược lại, nhưng cơ chế này không áp dụng cứng nhắc. Gia đình luôn được tham vấn và đưa ra quyết định cuối cùng. Với cách tiếp cận tinh tế, thấu cảm, tỷ lệ đồng ý hiến tạng hiện ở mức 75 - 80%.

Bên cạnh phát triển kỹ thuật y học, Tây Ban Nha có cơ chế tài chính phù hợp cho điều phối, trong phát triển hoạt động hiến - ghép tạng.

Bộ Y tế cho biết, trong nước hiện có 34 cơ sở y tế đủ điều kiện thực hiện ghép tạng với gần 1.400 ca ghép tạng trong năm 2025. Bộ này đang phối hợp cơ quan liên quan, sẽ đánh giá khả năng cân đối ngân sách nhà nước, Quỹ Bảo hiểm y tế và các giải pháp tài chính nhằm nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ ghép tạng.

Góp ý dự thảo luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác, ông Phạm Văn Học, Tổng giám đốc Hệ thống y tế Hùng Vương, đề xuất bổ sung quy định ngân sách hỗ trợ thân nhân người hiến tặng cùng cơ chế thuê máy bay vận chuyển tạng trong tình huống khẩn cấp. Do yêu cầu kỹ thuật khắt khe khi thời gian bảo quản tạng tim không quá 6 tiếng, thủ tục hàng không thông thường từng khiến bác sĩ bỏ lỡ cơ hội cứu sống người bệnh. Một chuyến bay chuyên dụng ước tính khoảng 200 đến 300 triệu đồng có thể được xã hội hóa qua nguồn tài trợ từ thiện hoặc do gia đình người nhận chi trả nếu có hành lang pháp lý rõ ràng. Song song với việc tháo gỡ điểm nghẽn hậu cần, nhiều ý kiến đề nghị dự thảo luật xác định cụ thể thẩm quyền của Trung tâm Điều phối quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người nhằm huy động nhanh chóng sự phối hợp liên ngành. Kinh nghiệm từ Tây Ban Nha, quốc gia dẫn đầu thế giới về hiến ghép tạng, cho thấy sự kết hợp giữa mô hình đồng thuận suy đoán linh hoạt và cơ chế tài chính điều phối minh bạch đã mang lại tỷ lệ đồng thuận hiến tạng đạt 75 đến 80%. Cách tiếp cận này bảo đảm nguyên tắc phi lợi nhuận, đồng thời mở rộng cơ hội tiếp cận công bằng cho mọi bệnh nhân. Hiện cả nước có 34 cơ sở y tế đủ điều kiện thực hiện ghép mô tạng với gần 1.400 ca ghép được ghi nhận trong năm 2025. Bộ Y tế đang phối hợp các cơ quan hữu quan đánh giá khả năng cân đối từ ngân sách nhà nước, Quỹ Bảo hiểm y tế cùng những giải pháp tài chính khả thi khác. Việc chuẩn hóa quy trình điều phối và vận chuyển cấp tốc được kỳ vọng sẽ hoàn thiện mạng lưới hiến ghép tạng quốc gia theo hướng hiệu quả, bền vững.