Sáng 21/10, thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, đại biểu Nguyễn Hải Long, chuyên trách Ủy ban Công tác đại biểu, cho rằng mốc 18 tuổi hiện nay chưa đủ để bảo vệ nhóm thanh niên có nguy cơ bắt đầu hút thuốc cao.
Theo ông, trước 18 tuổi, phần lớn thanh thiếu niên còn sống cùng gia đình, học phổ thông, ít có thu nhập riêng và chịu sự quản lý của cha mẹ, nhà trường. Nhưng khi bước vào đại học, đi làm hoặc chuyển ra ở riêng, người trẻ có nhiều cơ hội tiếp cận thuốc lá hơn, đồng thời dễ chịu ảnh hưởng từ bạn bè.
Dẫn số liệu của Bộ Y tế, đại biểu cho biết tỷ lệ hút thuốc ở nam giới 15-19 tuổi là 5,46%, trong khi nhóm 20-24 tuổi lên tới 32,6%, gần gấp 6 lần. Khoảng một nửa nam giới hút thuốc hàng ngày bắt đầu hút từ 19 tuổi trở lên. Một khảo sát với hơn 1.000 sinh viên Trường Đại học Phenikaa năm 2024 cũng cho thấy người có bạn bè hút thuốc có nguy cơ hút thuốc cao gấp 7,6 lần.
Theo đại biểu Long, những con số này cho thấy giai đoạn sau 18 tuổi là thời điểm cần được chú trọng trong phòng ngừa hút thuốc. Một nghiên cứu tại Mỹ cho thấy 67,5% người từng hút thuốc trở thành lệ thuộc nicotine trong đời, trong khi tỷ lệ lệ thuộc rượu là 22,7%. Một nghiên cứu dài hạn tại Canada cũng ghi nhận nhiều người phải thử cai thuốc từ 30 lần trở lên mới thành công.
Vì vậy, theo ông Long, ngăn người trẻ bắt đầu hút thuốc có ý nghĩa quan trọng hơn việc chỉ tập trung hỗ trợ cai nghiện khi thói quen đã hình thành. "Cần nâng tuổi tối thiểu được mua và sử dụng thuốc lá lên 21, thay vì 18 như hiện nay", ông nói, dẫn mô hình đánh giá của Viện Y học Mỹ năm 2015 cho thấy nâng tuổi tối thiểu lên 19 có thể làm tỷ lệ hút thuốc giảm 3%, nâng lên 21 tuổi giảm 12%, còn nâng lên 25 tuổi giảm 16%.
Theo ông, mốc 21 tuổi tạo thêm ba năm bảo vệ người trẻ trong giai đoạn dễ bắt đầu hút thuốc, trong khi không mở rộng giới hạn quá xa sang những người đã đi làm, lập gia đình. Hiện ít nhất 15 quốc gia đã áp dụng giới hạn 21 tuổi đối với thuốc lá. Singapore là một ví dụ, với tuổi tối thiểu được mua thuốc lá là 21, cao hơn mức 18 tuổi áp dụng đối với đồ uống có cồn.
Một biển cấm hút thuốc được gắn trên cổng một cơ quan. Ảnh: Hoàng Giang
Cấm trưng bày thuốc lá tại cửa hàng
Trước đó, trình dự luật, Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan, thừa ủy quyền Thủ tướng, cho biết Chính phủ đề xuất cấm trưng bày thuốc lá tại các điểm bán buôn, bán lẻ, kể cả bao bì, hình ảnh và dấu hiệu giúp người mua nhận diện thương hiệu.
Luật hiện hành cấm quảng cáo thuốc lá nhưng vẫn cho phép điểm bán trưng bày tối đa một bao hoặc một tút của mỗi nhãn hiệu. Chính phủ cho rằng việc bày thuốc lá trên quầy, kệ có thể trở thành hình thức quảng cáo gián tiếp, khiến sản phẩm thường xuyên xuất hiện trước mắt người mua, nhất là trẻ em, thanh thiếu niên.
Dự thảo cũng cấm bán thuốc lá qua sàn thương mại điện tử và các phương thức giao dịch điện tử khác; cấm tiếp thị trực tiếp đến người tiêu dùng nhằm thúc đẩy việc mua hoặc sử dụng thuốc lá.
Đại biểu Nguyễn Hải Long tán thành việc tăng trách nhiệm của người bán, yêu cầu kiểm tra giấy tờ tùy thân, căn cước điện tử trên VNeID để xác định tuổi người mua, cũng như các biện pháp hạn chế quảng bá, kinh doanh thuốc lá. Tuy nhiên, ông cho rằng cần nâng giới hạn tuổi để những biện pháp này bảo vệ người trẻ tốt hơn.
Cơ quan thẩm tra dự luật là Ủy ban Văn hóa và Xã hội cũng tán thành chủ trương cấm trưng bày thuốc lá nhằm hạn chế quảng cáo trá hình. Cơ quan này còn đề nghị tăng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì lên ít nhất 85% mỗi mặt chính trước và sau, hoặc có lộ trình nâng lên 100%.
Một nội dung khác của dự luật là cụ thể hóa lệnh cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng đã được Quốc hội quyết định tại Nghị quyết 173/2024, áp dụng từ năm 2025. Dự thảo bổ sung quy định về sản phẩm, nguyên liệu, thiết bị và các hành vi bị nghiêm cấm để kiểm soát việc sản xuất, kinh doanh, sử dụng những loại thuốc lá này.
Dự luật dự kiến được Quốc hội tiếp tục thảo luận tại hội trường ngày 9/11 và xem xét thông qua vào cuối kỳ họp.
Sơn Hà