Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội vừa ban hành kế hoạch về chỉ đạo triển khai Ngày Văn hóa Việt Nam của TP Hà Nội giai đoạn 2026-2030.
Một trong những quan điểm xuyên suốt được kế hoạch xác định là lấy con người làm trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực phát triển; chú trọng xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh, hiện đại; xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, nhân văn, sáng tạo, kỷ cương trong gia đình, nhà trường, cơ quan, doanh nghiệp, cộng đồng và trên không gian mạng.
Từ hoạt động văn hóa đơn lẻ đến kiến tạo hệ sinh thái
Ngày Văn hóa Việt Nam được xác định là điểm nhấn hằng năm để hội tụ, tôn vinh, lan tỏa những thành tựu, giá trị, mô hình, sản phẩm, không gian và sáng kiến văn hóa tiêu biểu của Thủ đô.
Đây cũng là dịp tạo động lực thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế văn hóa, từng bước chuyển hóa các giá trị văn hóa Hà Nội thành nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Kế hoạch nhấn mạnh yêu cầu phát huy đặc trưng, bản sắc Thăng Long - Hà Nội, gắn bảo tồn với phát huy giá trị và sáng tạo, đưa di sản vào đời sống đương đại...
Đáng chú ý, Thành phố định hướng chuyển từ tổ chức các hoạt động văn hóa đơn lẻ sang từng bước kiến tạo hệ sinh thái văn hóa - sáng tạo. Nhà nước giữ vai trò định hướng, kiến tạo; đồng thời phát huy vai trò chủ thể của nhân dân, sự tham gia của các thiết chế văn hóa, địa phương, doanh nghiệp, đội ngũ văn nghệ sĩ, trí thức, nghệ nhân, thế hệ trẻ và các chủ thể sáng tạo.
Theo kế hoạch, đến năm 2030, Ngày Văn hóa Việt Nam tại Hà Nội được định hướng trở thành dấu mốc văn hóa thường niên, điểm hội tụ các hoạt động phát triển văn hóa của Thủ đô.
Đưa Hà Nội hiện diện rõ nét trên bản đồ văn hóa quốc tế
Nhìn từ nhiệm vụ đưa Ngày Văn hóa Việt Nam trở thành dấu mốc văn hóa thường niên, đạo diễn Phạm Hoàng Giang đề xuất giải pháp để các hoạt động trong Ngày Văn hóa Việt Nam thu hút công chúng trong nước, nhất là người trẻ, đồng thời từng bước quốc tế hóa khán giả, xây dựng Thủ đô thành điểm đến và nơi kết nối văn hóa ở quy mô toàn cầu.
Theo ông, để đạt mục tiêu này, bảo tồn và phát triển phải được thực hiện song song. Hà Nội cần gìn giữ đúng tinh thần, bản sắc và những giá trị riêng có của Thủ đô, đồng thời phát triển các sự kiện, sản phẩm văn hóa dựa trên nền tảng đó theo cách gần gũi hơn với đời sống đương đại và phù hợp với từng nhóm công chúng.
“Chúng ta không thể đốt cháy giai đoạn mà cần có lộ trình xây dựng các sự kiện với tầm nhìn từ 5 năm đến 20 năm. Một sự kiện văn hóa không nên chỉ được đánh giá bằng quy mô hay lượng người tham dự tại thời điểm tổ chức. Điều quan trọng hơn là hiệu quả để lại sau sự kiện. Mỗi chương trình cần trả lời được những câu hỏi: Sau khi kết thúc, giá trị nào tiếp tục được duy trì? Các lĩnh vực văn hóa, du lịch, thương mại, dịch vụ và sáng tạo có thể liên kết ra sao? Giá trị kinh tế và các sản phẩm mới được hình thành như thế nào?", đạo diễn Phạm Hoàng Giang chia sẻ với PV Tiền Phong.
Khi những câu hỏi này được đặt ra ngay từ khâu xây dựng chương trình, các sự kiện văn hóa mới có thể tạo hiệu quả dài hạn, thay vì kết thúc cùng thời điểm sân khấu khép lại.
Hà Nội hiện có gần 6.000 di tích, khoảng 1.350 làng nghề và làng có nghề, cùng hàng nghìn di sản văn hóa phi vật thể.
Đạo diễn Phạm Hoàng Giang lưu ý một nghịch lý trong việc tiếp cận công chúng trẻ. Đây là nhóm sẵn sàng chi tiêu cho nhu cầu giải trí, trải nghiệm, thưởng thức và mua sắm, nhưng sức mua dành cho những sản phẩm văn hóa mang bản sắc Việt Nam vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.
Nguyên nhân nằm ở việc một số sản phẩm chưa đủ sức hút, sự liên kết giữa các lĩnh vực còn hạn chế, trong khi việc nghiên cứu nhu cầu công chúng và xây dựng sản phẩm trong một hệ sinh thái tổng thể chưa được thực hiện đầy đủ.
Vì vậy, định hướng chuyển từ những hoạt động riêng lẻ sang xây dựng hệ sinh thái văn hóa - sáng tạo của Hà Nội là hướng đi cần thiết. Hệ sinh thái này cần kết nối sự kiện, không gian văn hóa, sản phẩm sáng tạo, du lịch, thương mại và các dịch vụ liên quan, từ đó tạo thêm những cách tiếp cận công chúng phù hợp với nhu cầu mới.
Ở góc độ hạ tầng và không gian văn hóa, đạo diễn Phạm Hoàng Giang cho rằng Hà Nội vẫn thiếu những không gian và dịch vụ văn hóa đủ sức hấp dẫn để trở thành các điểm đến nổi bật. Thực tế đặt ra yêu cầu phải nghiên cứu kỹ và lựa chọn những bước đột phá thay vì phát triển dàn trải.
“Hà Nội cần một quy hoạch tổng thể và đồng bộ, xác định rõ những giá trị văn hóa cốt lõi, đâu là nhóm lĩnh vực nòng cốt để tập trung nguồn lực quảng bá và phát triển”, ông Phạm Hoàng Giang nói.
Mục tiêu xa hơn là đưa Hà Nội hiện diện rõ nét hơn trên bản đồ văn hóa quốc tế, đặt Thủ đô trong tương quan với các thành phố di sản lớn trên thế giới. Muốn vậy, bên cạnh khai thác kho tàng di sản hiện có, Hà Nội cần những công trình, không gian và sự kiện điểm nhấn có bản sắc riêng, đủ khả năng tạo nhận diện đối với công chúng quốc tế.
Khi các yếu tố từ di sản, không gian, sự kiện đến sản phẩm và dịch vụ được kết nối thành một hệ thống, Hà Nội sẽ có điều kiện hình thành những “điểm hội tụ văn hóa” thực sự, vừa phục vụ đời sống người dân, vừa tạo sức hút đối với du khách và công chúng quốc tế.
Kế hoạch xác định lộ trình thực hiện từ năm 2026 đến năm 2030 theo hướng kế thừa, liên tục và có trọng tâm. Giai đoạn 2027-2028 tập trung lan tỏa giá trị, kết nối nguồn lực, hình thành các chuỗi hoạt động hưởng ứng có chủ đề, bản sắc, tăng cường liên kết giữa địa phương, thiết chế văn hóa, không gian sáng tạo, trường học, doanh nghiệp và cộng đồng.
Giai đoạn 2029-2030 tập trung nâng cao chất lượng, hiệu quả và sức lan tỏa; từng bước định vị Ngày Văn hóa Việt Nam trở thành hoạt động chính trị - văn hóa thường niên mang bản sắc, dấu ấn riêng của Hà Nội, gắn với phát triển du lịch văn hóa, công nghiệp văn hóa và nền kinh tế văn hóa.