Ký ức bên dòng sông Tiền
Men theo dòng sông Tiền, khu di tích lịch sử địa điểm chiến thắng Rạch Gầm - Xoài Mút (xã Kim Sơn, tỉnh Đồng Tháp) gợi nhắc về một dấu mốc quan trọng trong lịch sử vùng đất Nam bộ vào cuối thế kỷ 18.
Khu di tích lịch sử địa điểm chiến thắng Rạch Gầm - Xoài Mút nằm bên bờ sông Tiền
ẢNH: THANH QUÂN
Ngày 20.1.1785, trên dòng sông Tiền đã diễn ra trận đánh Rạch Gầm - Xoài Mút. Hơn 2 thế kỷ trôi qua, sự kiện ấy vẫn được lưu truyền qua nhiều thế hệ và trở thành một phần ký ức lịch sử của vùng đất Nam bộ.
Ngày nay, câu chuyện về Rạch Gầm - Xoài Mút không chỉ được lưu giữ trong những trang sử mà còn hiện diện giữa không gian khu di tích. Tại đây, du khách có thể tìm hiểu thêm về vùng đất, con người và những biến động lịch sử góp phần định hình diện mạo địa phương.
Dòng sông Tiền vẫn lặng lẽ chảy qua những xóm làng, vườn cây và vùng dân cư trù phú. Trong nhịp sống hôm nay, không gian bên bờ sông trở thành nơi kết nối quá khứ với hiện tại, giúp thế hệ sau hình dung rõ hơn về một giai đoạn lịch sử gắn với vùng đất Định Tường xưa.
Tượng đài chiến thắng bằng đồng nặng khoảng 20 tấn
ẢNH: THANH QUÂN
Nổi bật trong khuôn viên là tượng đài chiến thắng bằng đồng nặng khoảng 20 tấn, cao 8 m, đặt trên bệ bê tông cao 10 m. Công trình khắc họa hình tượng Nguyễn Huệ cùng người dân và nghĩa quân, thể hiện mối gắn kết giữa nhân vật lịch sử với cộng đồng cư dân địa phương.
Không chỉ là công trình tạo điểm nhấn cho tổng thể khu di tích, tượng đài còn là không gian tưởng niệm, nơi nhiều đoàn khách dừng chân tìm hiểu lịch sử và lưu lại những hình ảnh khi đến tham quan.
Những dấu tích từ chiến thắng năm xưa
Trong khuôn viên di tích, hệ thống phòng trưng bày giúp khách tham quan tiếp cận lịch sử qua những hình ảnh, tư liệu và hiện vật cụ thể. Phòng trưng bày số 1 được xây dựng theo hình dáng một chiến thuyền. Một số hiện vật được tìm thấy tại những khu vực liên quan đến sự kiện Rạch Gầm - Xoài Mút được bảo tồn và giới thiệu đến công chúng.
Những mảng tranh ghép gốm giới thiệu quá trình khai hoang, lập ấp của cư dân Việt ở vùng Định Tường
ẢNH: THANH QUÂN
Đáng chú ý là chiếc mỏ neo bằng gỗ sao cao 3,39 m, nặng hơn 200 kg. Hiện vật được người dân phát hiện vào năm 1990 tại khu vực gần doanh trại quân Xiêm ở Trà Tân. Theo thông tin trưng bày, kết quả giám định cho thấy chiếc mỏ neo có niên đại khoảng 200 năm.
Từ một hiện vật gắn với đời sống sông nước, chiếc mỏ neo mở ra câu chuyện rộng hơn về mối liên hệ giữa dòng sông và lịch sử vùng đất. Sông Tiền vừa là tuyến giao thông tự nhiên, nguồn sinh kế của cư dân miền Tây, vừa là không gian gắn với nhiều sự kiện quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển của địa phương.
Một số hiện vật được tìm thấy ở khu vực liên quan đến sự kiện lịch sử Rạch Gầm - Xoài Mút
ẢNH: THANH QUÂN
Trên những bức tường của phòng trưng bày là các mảng tranh ghép gốm giới thiệu quá trình khai hoang, lập ấp của cư dân Việt ở vùng Định Tường. Những hình ảnh ấy đưa câu chuyện của khu di tích vượt ra ngoài một sự kiện lịch sử, gợi mở hành trình hình thành cộng đồng, văn hóa và đời sống cư dân Nam bộ.
Phòng trưng bày số 2 cung cấp thêm thông tin về diễn biến sự kiện năm 1785. Việc kết hợp hiện vật, hình ảnh và nội dung thuyết minh giúp lịch sử trở nên trực quan hơn, đặc biệt với học sinh, sinh viên khi đến tham quan, tìm hiểu.
Rời khu trưng bày, đi khoảng 20 m về phía sông Tiền là cầu tàu của khu di tích. Từ đây, du khách có thể phóng tầm mắt ra dòng sông, cảm nhận không gian sông nước đặc trưng của miền Tây và hình dung phần nào quá trình hình thành những làng xóm ven sông qua nhiều thế hệ.
Một góc văn hóa Nam bộ
Một điểm nhấn khác là ngôi nhà cổ Nam bộ ba gian được xây dựng từ năm 1927. Công trình tái hiện không gian nhà vườn truyền thống, góp thêm một lát cắt về kiến trúc và đời sống cư dân Nam bộ vào tổng thể khu di tích.
Ngôi nhà cổ Nam bộ ba gian được xây dựng từ năm 1927
ẢNH: THANH QUÂN
Bên trong ngôi nhà, những nét đặc trưng của kiểu nhà ba gian gắn với sinh hoạt gia đình, nếp sống miệt vườn và văn hóa cư trú vùng sông nước được giới thiệu cùng một số hiện vật liên quan.
Với khách tham quan, chuyến đi vì thế không chỉ dừng ở việc tìm hiểu một sự kiện trong quá khứ. Từ những hiện vật, kiến trúc và không gian sông nước, câu chuyện về lịch sử được nối dài sang đời sống, văn hóa và ký ức của cộng đồng cư dân nơi đây.
Hằng năm, ngày 20.1 được chọn làm ngày kỷ niệm chiến thắng Rạch Gầm - Xoài Mút. Vào những năm chẵn, nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao và trò chơi dân gian được tổ chức tại khu di tích.
Các hoạt động như thi nấu bánh tét, nấu xôi, kéo co, nhảy bao bố, bơi bắt vịt... tạo nên không khí sinh hoạt cộng đồng, đồng thời đưa không gian di tích đến gần hơn với người dân và du khách.
Cầu tàu của di tích nằm ở bên bờ sông Tiền
ẢNH: THANH QUÂN
Với những giá trị lịch sử và văn hóa đặc biệt, di tích lịch sử địa điểm chiến thắng Rạch Gầm - Xoài Mút được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt vào năm 2014.
Theo chị Nguyễn Thị Tuyết Nhung, cán bộ thuyết minh tại khu di tích, vào các dịp cuối tuần, nơi đây thường đón nhiều đoàn khách tham quan, trong đó có những đoàn lên đến hàng trăm người. Bên cạnh du khách trong nước, điểm đến còn thu hút khách quốc tế muốn tìm hiểu về lịch sử vùng đất Nam bộ.
Đây cũng là địa chỉ quen thuộc của nhiều đoàn học sinh, sinh viên trong và ngoài tỉnh, nhất là các đoàn từ TP.HCM, đến tham quan và tổ chức những hoạt động về nguồn.