Thế nhưng hôm nay, Mường Lống đã đổi thay, diện mạo tươi mới với bạt ngàn đào rừng, mận tam hoa, xen lẫn những nương ngô nếp, rau cải xanh mướt mát, những mái nhà lợp gỗ bình yên, đậm đà bản sắc của đồng bào dân tộc H’Mông.
Những người đi trước mở đường
Được mệnh danh là “Sa Pa của xứ Nghệ”, nằm vắt mình ở độ cao gần 1.500m so mực nước biển, mây giăng đỉnh núi, khí hậu quanh năm mát mẻ, mỗi năm, Mường Lống đón hàng nghìn lượt du khách đến tham quan, nghỉ dưỡng.
Chị Lê Thị Vân, chủ homestay Vân Phú ở bản Mường Lống 2 cho biết, trong dịp Tết Nguyên đán, trung bình mỗi ngày homestay của gia đình đón hơn 100 lượt khách đến tham quan, chụp ảnh, trong đó có khoảng từ 30 đến 40 khách lưu trú. Nhà chị Vân vốn ở xã Hữu Kiệm, từ tháng 8/2020, vợ chồng anh chị thuê đất ở Mường Lống để nuôi gà đen, đồng thời đón và phục vụ khách ăn uống. Mỗi lần có khách đến, chị vui vẻ dạy họ làm bánh, dệt vải lanh, đón tiếp du khách bằng những món ăn độc đáo, mang đậm hương vị núi rừng. Nhận thấy lượng khách có nhu cầu nghỉ qua đêm cao, năm 2024, gia đình chị đầu tư hơn 1,5 tỷ đồng để xây dựng một căn nhà sàn và bốn phòng riêng lẻ, với đầy đủ tiện nghi. Chỉ tính từ đầu năm đến nay, homestay của gia đình chị Vân đã đón, phục vụ gần 500 lượt khách du lịch, trong đó có hơn 50 khách quốc tế.
Mường Lống càng hấp dẫn hơn với những ai muốn tìm về với thiên nhiên nguyên sơ và bản sắc văn hóa vùng cao. Đáng chú ý, vào dịp Tết Nguyên đán, khi những vườn hoa đào, hoa mận đua nở, lượng du khách đến với Mường Lống rất đông. Tại đây, hiện có 5 homestay và homestay đầu tiên là của gia đình ông Vừ Tồng Pó ở bản Mường Lống 1. Thấy du khách lên Mường Lống săn mây, chụp ảnh, đi tìm chỗ nghỉ mà không có, ông Pó manh nha ý tưởng mở cơ sở lưu trú. Ông lên mạng tìm đọc các bài báo, xem các video về du lịch, cùng thời điểm đó chính quyền địa phương mở lớp tập huấn du lịch cộng đồng cho người dân, đưa đi tham quan mô hình ở các địa phương khác. Điều này đã giúp ông trang bị thêm những kiến thức ban đầu về làm du lịch cộng đồng. Sau thời gian chuẩn bị, năm 2021, ông Pó mạnh dạn cất ngôi nhà bằng gỗ truyền thống của người H’Mông làm homestay. Hiện nay, những tháng cao điểm, homestay của ông tiếp đón hàng trăm lượt khách.
Chị Lê Thị Hương, du khách đến từ Hà Tĩnh chia sẻ: Mường Lống có khí hậu mát mẻ, phong cảnh còn khá hoang sơ. Đến đây, chị cảm nhận được sự thoải mái và gần gũi. Còn theo anh Phan Cường, du khách đến từ phường Thành Vinh: Mặc dù đường sá đi lại khá xa, nhưng khi đến đây, anh và mọi người trong đoàn đều cảm thấy xứng đáng. Ngoài phong cảnh núi rừng, đến với Mường Lống, mọi người dường như được hòa mình, khám phá không gian văn hóa đậm bản sắc của đồng bào H’Mông với sự mộc mạc, hiếu khách…
Ưu tiên hoàn thiện hạ tầng, tạo động lực bứt phá
Đằng sau những tín hiệu khởi sắc, du lịch Mường Lống cũng đang đối mặt với khó khăn. Cây mận tam hoa - sản phẩm du lịch từng làm nên “thương hiệu” mỗi độ xuân về, đang dần thoái hóa do trồng nhiều năm nhưng thiếu kỹ thuật chăm sóc bài bản, dẫn đến năng suất giảm sút. Không ít diện tích trồng mận bị người dân chặt bỏ để chuyển sang loại cây trồng khác. Thêm vào đó, hạ tầng giao thông kết nối liên bản phục vụ du khách vẫn còn khó khăn, lầy lội nguy hiểm vào mùa mưa. Dịch vụ lưu trú, ăn uống và trải nghiệm còn thô sơ, chưa đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của du khách…
Để tạo bước ngoặt chiến lược, Đảng ủy xã Mường Lống đã ban hành Nghị quyết số 24-NQ/ĐU về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phát triển du lịch giai đoạn 2024-2030. Đặc biệt, Đại hội Đảng bộ xã nhiệm kỳ 2025-2030 xác định du lịch và dược liệu là hai mũi nhọn đột phá để nâng cao thu nhập, giúp người dân giảm nghèo bền vững. Tinh thần cốt lõi là huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị, đặt người dân làm chủ thể và phát huy vai trò tiên phong, đi đầu của cán bộ, đảng viên.
Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Mường Lống Phạm Văn Hòa cho biết: Nghị quyết đi vào cuộc sống đã nhanh chóng thổi một luồng sinh khí mới lên rẻo cao này. Cấp ủy và Ban quản lý các bản Mường Lống 1, Mường Lống 2 đã tích cực tuyên truyền, vận động người dân hiến đất, đóng góp hàng trăm ngày công để cải tạo, nâng cấp và mở rộng hơn 700m đường giao thông liên bản. Nhờ đó, các đoàn xe du lịch giờ đây có thể di chuyển thuận tiện vào tận các vườn mận phục vụ du khách tham quan, trải nghiệm. Hội đồng nhân dân xã đã ban hành nghị quyết cơ chế riêng: Hỗ trợ 100 nghìn đồng/cây cho các hộ dân trồng tập trung từ 50 cây mận, cây đào trở lên để vừa nâng cao thu nhập, vừa bảo tồn không gian xanh du lịch; đồng thời hỗ trợ kinh phí trồng các hàng rào hoa rực rỡ dọc các trục đường chính liên bản.
Xã đã chủ động phối hợp các chuyên gia Ngân hàng Thế giới (WB) tiến hành khảo sát và xây dựng Đề án phát triển du lịch Mường Lống giai đoạn 2026- 2030, tầm nhìn 2045. Hiện nay, xã đã hoàn tất khảo sát tuyến đường du lịch trải nghiệm dài 8 km ví như “Vương miện Mường Lống” để kêu gọi các nguồn vốn đầu tư hạ tầng bài bản. Theo định hướng phân vùng, khu vực trung tâm xã cùng các bản Mường Lống 1, Mường Lống 2, Lốm Kéo, Tham Tạt sẽ tập trung phát triển mô hình du lịch cộng đồng, homestay lưu trú; các bản còn lại phát triển mô hình nông nghiệp sinh thái trải nghiệm. Một quần thể quy hoạch du lịch tập trung rộng 55 ha đang dần định hình, bao gồm không gian nhà truyền thống H’Mông, sân lễ hội, Tháp Chiến, vườn đào, vườn mận kết nối trực tiếp với điểm du lịch tâm linh tháp Cột Cờ, xã Mường Lống.
“Rào cản lớn nhất hiện nay là giao thông đi lại còn nhiều khó khăn, nhất là ở 4 bản, ô-tô chỉ đi được vào bản vào mùa khô, một cụm bản chưa có điện lưới quốc gia, sóng viễn thông… Do vậy, Mường Lống đang rất cần những chính sách hỗ trợ đặc thù của tỉnh để tháo gỡ những khó khăn đó, nhằm tạo động lực để du lịch bứt phá, tạo việc làm và thu nhập ổn định cho người dân địa phương”, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Mường Lống chia sẻ.
Bài và ảnh: TRẦN TRUNG HIẾU