Theo dữ liệu dân cư quốc gia, cả nước có khoảng hơn 16 triệu người cao tuổi, chiếm hơn 16% dân số. Tuy nhiên, mới có khoảng hơn 5,4 triệu người cao tuổi được hưởng chính sách về lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng, trợ cấp người có công và trợ cấp xã hội.
Theo Bộ Y tế, tuy tuổi thọ bình quân của người Việt Nam cao (73,6 tuổi) nhưng số năm sống khỏe mạnh tính từ lúc sinh mới chỉ đạt 65 năm. Người cao tuổi mắc trung bình từ 2 đến 3 bệnh nền. Thực trạng này đang tạo áp lực không nhỏ lên hệ thống y tế và an sinh xã hội.
(Ảnh: MINH HUỆ)
Trong những năm gần đây, hàng loạt chính sách an sinh đã được điều chỉnh và nâng cấp nhằm hướng tới mục tiêu "không để người già nào bị bỏ lại phía sau". Việc mở rộng độ phủ của bảo hiểm y tế, giảm độ tuổi hưởng trợ cấp xã hội, nâng cao mức chuẩn trợ giúp xã hội đã giúp hàng triệu người cao tuổi giải tỏa bớt gánh nặng lo âu về bệnh tật và chi phí sinh hoạt.
Mới đây, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 335/2026/NĐ-CP quy định các chính sách trợ giúp xã hội, theo đó, từ ngày 5/10/ 2026, người đủ 75 tuổi trở lên không có lương hưu và có hoàn cảnh khó khăn sống tại cộng đồng sẽ được nhận mức trợ cấp hưu trí xã hội mới.
Thực tế hiện nay, vẫn còn hàng triệu người cao tuổi không có lương hưu, không có trợ cấp xã hội hoặc nguồn tích lũy tài chính, sống phụ thuộc vào con cháu, người thân.
Bác sĩ Đào Trung Tuyến, nguyên Trưởng khoa Nội, Bệnh viện đa khoa Hưng Nhân (tỉnh Hưng Yên) chia sẻ: "Người cao tuổi thường phải đối mặt với các bệnh lý mạn tính phức tạp như huyết áp, tiểu đường, xương khớp và suy giảm trí nhớ. Khi tinh thần không ổn định, bệnh lý thể chất sẽ tiến triển rất nhanh. Việc kết hợp giữa chăm sóc y tế chuyên khoa và trị liệu tâm lý là chìa khóa vàng để duy trì chất lượng sống cho người già. Hệ thống an sinh càng phủ rộng, người già càng ít phải sống trong lo lắng".
Bên cạnh chính sách của Nhà nước, các mô hình dưỡng lão hiện đại, từ bán trú đến nội trú, cũng đang từng bước thay đổi cách chăm sóc người cao tuổi. Nếu như trước đây, việc đưa cha mẹ vào viện dưỡng lão thường bị coi là "bất hiếu", thì nay, nhiều gia đình đã cởi mở hơn khi nhận ra đây là môi trường giúp người già được chăm sóc y tế bài bản và có không gian sinh hoạt phù hợp với độ tuổi.
Nằm ở vùng ngoại ô Hà Nội, Trung tâm chăm sóc sức khỏe người cao tuổi quốc tế An Bình hiện là mái nhà chung của hơn 100 cụ già. Cụ Lê Đình Thắng, 81 tuổi, một giáo viên hưu trí đang sống tại trung tâm, bộc bạch rằng con cái dù hiếu thảo nhưng công việc bận rộn cả ngày, khiến cụ không tránh khỏi cảm giác cô đơn khi ở nhà một mình. Nhưng từ ngày chuyển vào trung tâm, cụ như tìm lại được niềm vui sống nhờ nhịp sinh hoạt chung với những người bạn già, cùng tập thái cực quyền, đánh cờ, bình thơ, trò chuyện. "Cái cảm giác mình vẫn còn hữu ích, vẫn có người lắng nghe mình nói chuyện, nó quý giá lắm!", cụ Thắng chia sẻ.
Tại Viện điều trị nghỉ dưỡng FDC, Hà Nội, bên cạnh các phòng điều trị, phục hồi chức năng hay khu chăm sóc y tế là những không gian dành cho sinh hoạt tập thể. Những buổi tập dưỡng sinh, giao lưu văn nghệ, tổ chức sinh nhật, gói bánh chưng dịp Tết hay gặp mặt con cháu vào cuối tuần đã trở thành hoạt động thường xuyên, mang lại niềm vui cho người cao tuổi.
Đang nghỉ dưỡng tại đây, bà Phương Thị Hạnh, chia sẻ rằng điều khiến bà hài lòng không chỉ là môi trường sạch sẽ hay sự chu đáo trong chăm sóc mà còn là cảm giác được sống giữa những người bạn cùng thế hệ. "Ở đây vui lắm, mọi người quan tâm nhau, động viên nhau, lúc nào cũng có người để trò chuyện nên tinh thần rất thoải mái ", bà Hạnh nói.
Khác với nhiều lĩnh vực y tế khác, chăm sóc người cao tuổi cần cả kiến thức chuyên môn và sự kiên nhẫn, lòng bao dung, khả năng lắng nghe. Điều dưỡng Hoàng Thị Ngọc cho rằng, nếu không thật sự yêu nghề thì rất khó gắn bó với công việc này. Chăm sóc người cao tuổi không đơn thuần là thực hiện các y lệnh hay hỗ trợ sinh hoạt hằng ngày, mà còn phải biết động viên, chia sẻ và coi các cụ như chính ông bà, cha mẹ của mình.
Thực tế cho thấy sự chăm sóc tốt nhất cho người già phải là sự chăm sóc toàn diện cả về "thân" và "tâm". Khi được sống trong một môi trường an toàn, có sự đồng cảm và tôn trọng, người cao tuổi không chỉ duy trì được sức khỏe mà còn giữ vững tinh thần lạc quan, minh mẫn.
Theo bác sĩ Hoàng Thị Mai Phương, Viện điều trị nghỉ dưỡng FDC, mục tiêu lớn nhất của viện không phải là giữ người cao tuổi ở lại lâu nhất, mà là giúp các cụ cải thiện sức khỏe để nếu có thể sẽ trở về sống cùng gia đình. Đó mới là thành công của một mô hình chăm sóc người cao tuổi.
Theo các chuyên gia xã hội học, dù các chính sách an sinh hay trung tâm dưỡng lão có phát triển đến đâu, thì tình cảm gia đình vẫn luôn là vị trí đặc biệt quan trọng không gì thay thế được. Sự thấu hiểu và lòng hiếu thảo của con cháu chính là nguồn năng lượng sống diệu kỳ nhất nuôi dưỡng tâm hồn người già.
Sự quan tâm đến người già đôi khi không nằm ở những món quà, mà chỉ đơn giản là cuộc điện thoại hỏi thăm mỗi tối, một bữa cơm ấm cúng cuối tuần, hay sự kiên nhẫn ngồi nghe cha mẹ kể lại những câu chuyện cũ đã lặp đi lặp lại hàng chục lần.
“Hãy cất đi chiếc điện thoại thông minh khi ngồi bên cha mẹ, ông bà. Hãy thật sự hiện diện trong không gian của họ, nghe họ nói và chia sẻ những lo toan thường nhật. Hãy khuyến khích ông bà tham gia các hoạt động đoàn thể ở địa phương, chăm sóc cây cảnh, hoặc dạy dỗ cháu chắt. Sự bận rộn tích cực giúp người già xua tan cảm giác mình là người thừa”, chuyên gia Lê Thùy An nhấn mạnh.
Bên cạnh đó, người thân, con cháu nên thường xuyên đưa người thân đi kiểm tra sức khỏe định kỳ, chú ý đến chế độ dinh dưỡng và vận động phù hợp với tuổi già.
Hành trình xây dựng một xã hội nhân văn, nơi mọi người già đều được an yên, không phải là trách nhiệm riêng của chính quyền hay cá nhân nào, mà là cuộc chung tay của toàn xã hội.
ANH THƠ-MINH HUỆ