Doanh nghiệp tuyển người trẻ, 'thái độ' được đặt trên cả bằng cấp và kinh nghiệm

Báo cáo mang tên "Nâng tầm nhân lực Việt Nam năm 2026" do Trường đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV) phối hợp cùng Decision Lab thực hiện, dựa trên khảo sát 375 nhà tuyển dụng và người đưa ra quyết định tuyển dụng thuộc 6 nhóm ngành tại Hà Nội và TP.HCM, cùng 20 cuộc phỏng vấn chuyên sâu.

Báo cáo được công bố trong chuỗi sự kiện tại Hội nghị quốc tế về hợp tác giáo dục trong kỷ nguyên số, do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức.

Bằng quốc tế là lợi thế, kinh nghiệm vẫn được coi trọng

Trình bày báo cáo, ông Paul Julian Bennett - Giám đốc điều hành khối marketing và tuyển sinh Trường đại học Anh Quốc Việt Nam - cho biết hơn một nửa nhà tuyển dụng được khảo sát có xu hướng đánh giá cao bằng quốc tế, bởi họ nhận thấy giá trị bổ sung ngoài khả năng tiếng Anh.

Theo các nhà tuyển dụng, sinh viên tốt nghiệp bằng quốc tế thường tự tin hơn, thoải mái hơn khi làm việc trong môi trường đa văn hóa, sẵn sàng đặt câu hỏi, phản biện các giả định và trình bày quan điểm với đồng nghiệp.

• Tốt nghiệp đại học, học tiếp thạc sĩ hay đi làm để có kinh nghiệm?

Trong đó nhà tuyển dụng lĩnh vực công nghệ và kinh tế số thể hiện xu hướng nghiêng về bằng quốc tế rõ nhất. Lĩnh vực kinh doanh và marketing, logistics và quản lý chuỗi cung ứng cũng có xu hướng này nhưng ở mức vừa phải.

Tuy nhiên khảo sát cho thấy bằng cấp chỉ là tín hiệu ban đầu, sau đó nhà tuyển dụng vẫn tìm kiếm những minh chứng rõ hơn về năng lực. Có tới 44% cho rằng kinh nghiệm làm việc liên quan có thể thay thế một tấm bằng danh tiếng.

Khảo sát cũng cho thấy sự hợp tác giữa doanh nghiệp và nhà trường trong đào tạo còn hạn chế, chủ yếu tập trung ở khâu tuyển dụng. Cụ thể, 59% nhà tuyển dụng nhận sinh viên thực tập, 43% có chương trình tuyển dụng sinh viên tốt nghiệp, nhưng chỉ 15% tham gia góp ý chương trình đào tạo và 10% hỗ trợ đồ án tốt nghiệp hoặc nghiên cứu chung. Có 23% cho biết chưa hợp tác với trường đại học nào.

Bên cạnh đó, 94% nhà tuyển dụng cho biết đã nâng kỳ vọng về năng lực số và AI của sinh viên mới tốt nghiệp trong hai đến ba năm qua. Sự thay đổi rõ nhất có thể nằm ở những vị trí mà AI nhanh chóng hỗ trợ các công việc phân tích, giao tiếp, nghiên cứu, lập trình và tương tác với khách hàng.

Người trẻ đi ứng tuyển, doanh nghiệp đặt yếu tố "thái độ" lên đầu

Nghiên cứu cũng khảo sát 7 nhóm năng lực nhà tuyển dụng cần ở sinh viên vừa tốt nghiệp, gồm: quản lý thời gian, giải quyết vấn đề, giao tiếp, khả năng thích ứng, tư duy phản biện, làm việc nhóm và hợp tác, năng lực số.

Tuy nhiên kết quả cho thấy 80% nhà tuyển dụng đánh giá năng lực quản lý thời gian là quan trọng, nhưng sinh viên tốt nghiệp họ đã tuyển chỉ đạt mức thể hiện 54%, tiếp theo là giải quyết vấn đề (mức độ quan trọng 84%) nhưng thể hiện chỉ đạt 61%. Có 6/7 năng lực của sinh viên tốt nghiệp chưa đạt mức kỳ vọng của doanh nghiệp.

Bà Ngô Thị Ngọc Lan - Giám đốc điều hành Navigos Search - cho biết đơn vị này từng khảo sát khoảng cách kỳ vọng giữa doanh nghiệp và người lao động.

Với người đã có kỹ năng, kinh nghiệm, doanh nghiệp thường quan tâm đến kinh nghiệm, chuyên môn có phù hợp, kỳ vọng lương thưởng và khả năng giải quyết vấn đề.

Trong khi đó với người trẻ, doanh nghiệp không đòi hỏi cao về chuyên môn hay kinh nghiệm, mà chú trọng nhất đến "thái độ", khả năng gắn bó và sự kiên trì.

Theo bà Lan, không ít người trẻ vừa tốt nghiệp đã xin nghỉ trước khi kịp học việc, chưa quản trị tốt thời gian, thường xuyên đi làm muộn hoặc chậm tiến độ. Vì vậy "thái độ" được đặt lên hàng đầu, trên cả kinh nghiệm.

Hành vi này, bị coi là 'thiếu chuyên nghiệp' dưới mắt nhà tuyển dụng, phản ánh sự đứt gãy chuẩn mực công sở hậu đại dịch và khoảng cách hạ tầng công nghệ.