Đôi đũa bếp làm bằng tre xỉn màu có rất nhiều công dụng trong bếp - Ảnh: NGUYỄN CỦ CẢI
Tôi chưa bao giờ nghĩ đôi đũa bếp quen thuộc lại có công dụng gì ngoài những việc trong căn bếp. Cho đến một đêm bão dông.
Má dựng đôi đũa bếp vô cột nhà
Bữa cơm tối đang ăn dở thì ngọn đèn dầu phụt tắt bởi luồng gió ào qua cửa sổ, mang theo những hạt mưa lạnh buốt.
Gió mạnh dần, mái tranh rung lên từng hồi. Căn nhà tranh chao qua, chao lại, cột nhà phát ra tiếng cọt kẹt như đang cố níu lấy nhau.
Nhớ ngày mưa bắt cá ngoài đường, thả trôi thuyền giấy
Người bán ở chợ truyền thống thay đổi, người mua có chịu quay về?
Bỏ phố về quê, có lãng mạn như nhiều người nghĩ?
Má đứng bật dậy, tay vớ lấy đôi đũa bếp, đem dựng vào hai cây cột cái giữa nhà. Tôi vẫn nhớ đôi đũa ấy lúc đó còn dính đầy cơm. Sau khi dựng đôi đũa vào hai cây cột, má mới quay lại ôm chúng tôi.
Cơn dông lớn dần, gió rít từng hồi, quất vào mái tranh phần phật. Cây cao su già trước nhà oằn mình trong gió rồi gãy ngang nghe rốp. Rồi nhiều tiếng cây gãy tiếp theo.
Chúng tôi ngồi trong nhà cứ sợ cây cột nhà cũng gãy như cây cao su, hay một cây cao su cổ thụ nào đó gãy đè lên mái nhà.
Mái tranh bị gió giật xơ xác, mảnh tranh bị tốc lên, căn nhà cứ chao đảo trong gió như một chiếc thuyền nhỏ giữa dòng nước lớn.
Cơn bão qua, anh tôi đẩy cây cột cái đang nghiêng để dựng cho căn nhà thẳng đứng trở lại, má thắp lại ngọn đèn dầu, rồi lượm đôi đũa bếp ở cột cái để vô thau nước ngâm để rửa.
Khi lớn lên, có lần tôi hỏi má dựng đũa vô cây cột nhà trong đêm dông để làm gì? Má đánh trống lảng: "Bây con nít mà biết gì".
Đôi đũa bếp ngày ấy được đẽo từ một khúc tre già. Nó dài chừng năm tấc, thân đũa đã nhẵn bóng qua năm tháng. Một đầu trắng trẻo, đầu kia cháy sém đen sì, mòn đi vì những lần cầm nắm.
Đôi đũa trong bếp, dùng làm mọi thứ: xới cơm, mở vung nồi, nhắc nồi, cời than, nướng cá... Một đôi đũa mà làm được bao nhiêu việc.
Nó nằm bên bếp lửa mỗi ngày, ám mùi khói, mùi cơm, mùi cá khô, mùi củ khoai và mùi của những bữa ăn đạm bạc. Tôi chưa bao giờ nghĩ nó có gì khác ngoài một vật dụng trong bếp.
Dựng một chỗ dựa trong lòng
Nhiều năm sau, tôi vẫn không biết má dựng đôi đũa vào cột nhà để làm gì trong đêm dông. Có thể đó là một mẹo dân gian xưa cũ nào đó về việc lấy đôi đũa bếp dựng vào cột nhà khi trời dông gió để nhà khỏi đổ.
Nhưng chắc là không phải đôi đũa giữ cho cột nhà khỏi đổ, vì hai thanh tre thì làm gì chống nổi một căn nhà trong dông gió.
Nhưng rõ ràng cả vườn cao su gãy đổ trong dông gió, còn căn nhà lá của gia đình tôi chỉ bị nghiêng.
Lớn lên, tôi mới hiểu má không chỉ chống một đôi đũa vào hai cây cột mà còn chống lại nỗi sợ, sự hoảng loạn của chính mình. Má chống cho lòng vững vàng để bảo vệ đàn con trong dông bão.
Má đã làm một việc má tin cần phải làm. Chỉ vậy thôi.
Có thể đôi đũa không làm căn nhà vững hơn, nhưng cái bụng của má đã vững.
Với những đứa trẻ trong đêm bão ấy, chỉ cần thấy má vẫn còn loay hoay giữ lấy căn nhà, thế là đủ.
Bây giờ, những căn nhà tranh xưa đã không còn. Những đôi đũa bếp bằng tre, bằng gỗ cũng dần biến mất khỏi gian bếp.
Nhưng thỉnh thoảng, trong một buổi chiều mưa, nghe gió quất vào cửa sổ, tôi lại nhớ đến căn nhà năm cũ, nhớ tiếng cây cao su gãy, nhớ mái tranh rung lên. Và nhớ má trong bóng tối, cầm đôi đũa bếp còn dính cơm, chạy lại dựng vào hai cây cột cái trong nhà.
Nghĩ lại, tôi chỉ thấy thương má. Bởi trong đời mỗi người, có những lúc phong ba ập đến mà chẳng có gì đủ sức chống lại. Người ta chỉ còn biết đưa tay tìm một thứ gì đó quen thuộc để níu vào.
Má chỉ có đôi đũa bếp. Còn chúng tôi, có má để nương tựa thì chẳng sợ bão dông.
Cây cau như dáng bà, dáng mẹ lặng thầm mong ngóng những đứa con xaTrong những giấc mơ về tuổi thơ, tôi vài lần gặp lại chiếc mo cau với những ký ức thân thương thời trẻ con ở làng quê.