Đơn giản hóa thủ tục, số hóa hồ sơ
Theo Cục Hải quan (Bộ Tài chính), tính đến ngày 15.9, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa đạt 825,19 tỉ USD, tăng 29,4% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, xuất khẩu đạt 400,84 tỉ USD, tăng 23,2%; nhập khẩu đạt 424,35 tỉ USD, tăng 36%.
Quy mô thương mại càng lớn càng đòi hỏi phương thức quản lý phải thay đổi tương ứng, vừa bảo đảm kiểm soát, chống thất thu ngân sách, vừa không tạo thêm chi phí và thời gian không cần thiết cho doanh nghiệp.
Phát biểu tại diễn đàn "Ngành thuế và ngành hải quan đồng hành cùng doanh nghiệp, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số" do Tạp chí Kinh tế - Tài chính tổ chức ngày 8.10, tại Hà Nội, Phó cục trưởng Cục Hải quan Trần Đức Hùng cho biết, định hướng đổi mới quản lý hải quan theo hướng lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm. Trong đó, hoàn thiện thể chế, chuyển đổi số và tạo thuận lợi thương mại là 3 trụ cột trọng tâm.
Phó cục trưởng Cục Hải quan Trần Đức Hùng phát biểu tại diễn đàn
ẢNH: HQ
"Hướng hoàn thiện thể chế của ngành hải quan tập trung vào đơn giản hóa thủ tục, số hóa hồ sơ, chứng từ, tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu và tự động hóa quy trình nghiệp vụ. Cùng với đó là chuyển mạnh sang quản lý dựa trên mức độ tuân thủ và rủi ro của người khai hải quan, tạo thuận lợi hơn cho những doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật", ông Hùng nhấn mạnh.
Quản lý tuân thủ sẽ gắn với việc thu thập, xử lý thông tin về người khai hải quan, xây dựng tiêu chí đánh giá mức độ tuân thủ, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực tuân thủ, đồng thời áp dụng các biện pháp kiểm tra, giám sát, kiểm tra sau thông quan phù hợp với từng mức độ tuân thủ.
Về con số đong đếm cụ thể, theo Cục Hải quan, trong thời gian từ ngày 15.6 - 14.9, hệ thống đã xử lý 5.959.054 tờ khai; trong đó luồng xanh chiếm 71,54%, luồng vàng 26,38% và luồng đỏ 2,08%. So với cùng kỳ năm 2025, tỷ lệ luồng xanh tăng 4,5%, trong khi luồng vàng giảm 3% và luồng đỏ giảm 0,4%.
Việc giảm kiểm tra không cần thiết giúp rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí tuân thủ nhưng vẫn tập trung nguồn lực vào các trường hợp có nguy cơ cao.
Ở khía cạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực hải quan, theo lãnh đạo Cục Hải quan, đây không chỉ là xu hướng kỹ thuật mà đã trở thành đòn bẩy thực tế giúp doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Từ việc thực hiện thủ tục hải quan điện tử và thông quan tự động từ năm 2014, đến nay, 100% thủ tục hải quan cơ bản đã được tự động hóa với sự tham gia của 99,65% doanh nghiệp. Thời gian thông quan đối với luồng hàng xanh chỉ còn từ 1 - 3 giây.
Thời gian trung bình thông quan hàng xuất khẩu đã giảm từ 4 giờ 14 phút xuống còn 2 giờ 11 phút. Thời gian thông quan hàng nhập khẩu giảm từ 40 giờ 49 phút xuống còn 35 giờ 57 phút.
Tái thiết kế quy trình nghiệp vụ, tạo cơ sở cho hải quan số
Phó cục trưởng Trần Đức Hùng nhận định, quá trình cải cách ngành hải quan đang có thêm nền tảng pháp lý từ luật số 11/2026/QH16 Sửa đổi, bổ sung một số điều của luật Hải quan, được Quốc hội thông qua ngày 23.8.2026 và có hiệu lực từ ngày 1.3.2027.
Những thay đổi của luật tập trung vào các yêu cầu đang đặt ra trong thực tiễn quản lý, trong đó có cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, thúc đẩy hải quan số, hoàn thiện quản lý rủi ro, quản lý tuân thủ và bổ sung quy định đối với hàng hóa xuất nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử.
Luật cũng được xây dựng phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy mới, đồng thời rút ngắn thời hạn kiểm tra sau thông quan xuống tối đa 20 ngày.
Những thay đổi này tạo hành lang pháp lý để cơ quan hải quan tiếp tục đổi mới phương thức quản lý, đồng thời giúp doanh nghiệp có cơ sở rõ ràng hơn trong thực hiện thủ tục và tuân thủ pháp luật.
"Như vậy, cải cách không chỉ dừng ở việc giảm một số thủ tục riêng lẻ mà đang hướng tới tái thiết kế quy trình nghiệp vụ, tạo cơ sở pháp lý cho hải quan số và từng bước hình thành phương thức quản lý dựa trên dữ liệu", ông Hùng nói.