Kết luận số 105-KL/TW đặt ra yêu cầu đổi mới căn bản tư duy, phương thức quản trị nhân tài, chuyển từ quản lý theo tổ chức, biên chế sang quản trị, phát triển nhân tài; lấy sản phẩm, kết quả và giá trị cống hiến làm thước đo. Đột phá là bắt đầu từ nhiệm vụ để tìm đúng người, giao quyền và nguồn lực tương xứng, đánh giá bằng giá trị tạo ra cho đất nước.
Ngày 16/10, tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Bí thư Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà đã truyền đạt những nội dung trọng tâm, cốt lõi của Kết luận số 105-KL/TW về thu hút và trọng dụng nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn, phục vụ đất nước phát triển nhanh, bền vững.
Tháo gỡ những điểm nghẽn trong thu hút, trọng dụng nhân tài
Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh, trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt, nhiều quốc gia coi thu hút, trọng dụng nhân tài là động lực phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Đối với Việt Nam, Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng xác định mục tiêu đến năm 2045 trở thành nước phát triển, có thu nhập cao. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, đất nước cần có đội ngũ nhân tài đủ sức hoạch định chính sách, làm chủ công nghệ và tổ chức thực hiện những công trình, dự án lớn.
Thời gian qua, thể chế, cơ chế, chính sách về nhân tài từng bước được hoàn thiện. Một số địa phương như Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Hà Nội đã áp dụng cơ chế linh hoạt, đãi ngộ theo hướng thị trường.
Từ năm 2018 đến nay, khu vực công đã thu hút, tuyển dụng hơn 1.500 sinh viên xuất sắc, nhà khoa học trẻ. Ở khu vực tư, một số doanh nghiệp như Viettel, Vingroup, Petrovietnam, VNPT, FPT, Phenikaa có cơ chế thu hút người giỏi bằng những nhiệm vụ công nghệ lớn.
Tuy nhiên, Kết luận số 105-KL/TW chỉ rõ năm điểm nghẽn cần tập trung khắc phục: Nhận thức về nhân tài chưa đầy đủ, thống nhất, phương thức quản lý còn nặng về thủ tục; cơ chế, chính sách phân tán, thiếu đồng bộ; thiếu sự liên thông nhân tài giữa khu vực công và khu vực tư, giữa trong nước và ngoài nước; công tác phát hiện, bồi dưỡng nhân tài chưa được quan tâm đúng mức; việc bố trí, sử dụng và trọng dụng nhân tài chưa tương xứng.
Theo Chỉ số năng lực cạnh tranh nhân tài toàn cầu năm 2025, Việt Nam xếp thứ 76 trong 135 nền kinh tế, đứng thứ 5 trong số các nước ASEAN. Trong đó, chỉ số thu hút nhân tài xếp thứ 76, phát triển nhân tài thứ 67 và giữ chân nhân tài thứ 79.
Phó Thủ tướng cho rằng, bên cạnh nguyên nhân khách quan từ nguồn lực, điều kiện nghiên cứu và làm việc còn hạn chế, nguyên nhân chủ yếu vẫn là nhận thức và trách nhiệm của một số cấp ủy, tổ chức đảng, người đứng đầu; tư duy quản lý còn nặng tính hành chính, thiếu chủ động phát hiện, mạnh dạn giao việc, trao quyền và bảo đảm điều kiện để người tài phát huy năng lực.
Giao trọng trách, trao quyền và đánh giá bằng kết quả
Về những quan điểm mới, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà cho biết, Kết luận số 105-KL/TW xác định năm quan điểm chỉ đạo, trong đó khẳng định nhân tài là nguồn lực chiến lược đặc biệt của quốc gia, dẫn dắt phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo; nâng cao năng lực cạnh tranh và tự chủ chiến lược của đất nước.
Công tác thu hút, trọng dụng nhân tài phải đặt trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước, có trọng tâm, trọng điểm; ưu tiên các chương trình, dự án trọng điểm quốc gia, tránh dàn trải nguồn lực.
Đáng chú ý, Kết luận yêu cầu đổi mới căn bản tư duy, phương thức quản trị nhân tài, chuyển từ quản lý theo tổ chức, biên chế sang quản trị, phát triển nhân tài; lấy sản phẩm, kết quả và giá trị cống hiến làm thước đo.
Theo Phó Thủ tướng, đột phá ở đây là bắt đầu từ nhiệm vụ để tìm đúng người, giao quyền và nguồn lực tương xứng, rồi đánh giá bằng giá trị tạo ra cho đất nước.
Cùng với đó, công tác nhân tài đặt dưới sự lãnh đạo thống nhất, toàn diện của Đảng; Nhà nước kiến tạo thể chế, huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, cơ sở giáo dục, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và toàn xã hội.
Kết luận cũng xác định yêu cầu xây dựng hệ sinh thái nhân tài quốc gia hiện đại, mở, hội nhập quốc tế, bảo đảm liên kết, lưu chuyển, chia sẻ nguồn lực giữa khu vực công và tư, trong nước và quốc tế.
Phó Thủ tướng nhấn mạnh, nhân tài dù làm việc trong khu vực công, khu vực tư, trong nước hay ngoài nước đều là nguồn lực của quốc gia và phải được tạo điều kiện tham gia những nhiệm vụ phù hợp, cống hiến ở nơi có thể tạo ra giá trị cao nhất cho đất nước.
Đến năm 2030, Việt Nam phấn đấu thu hút, trọng dụng khoảng 1.000 nhân tài quốc gia, bao gồm cả khu vực công và khu vực tư, gắn với nhiệm vụ được giao, sản phẩm, kết quả và đóng góp cụ thể; hoàn thiện đồng bộ thể chế, cơ chế, chính sách về nhân tài; vận hành đồng bộ hạ tầng số quốc gia về nhân tài; hình thành hệ sinh thái nhân tài quốc gia mở, liên thông và hội nhập.
Đồng thời, phấn đấu thuộc nhóm 3 nước đứng đầu ASEAN về Chỉ số năng lực cạnh tranh nhân tài toàn cầu. Đến năm 2045, Việt Nam chủ động bảo đảm nguồn lực nhân tài, phấn đấu thuộc nhóm 20 quốc gia dẫn đầu về chỉ số này.
Để thực hiện các mục tiêu trên, Kết luận xác định sáu nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm, trong đó nhấn mạnh việc hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách và tập trung nguồn lực thu hút, trọng dụng nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn.
Theo đó, cần rà soát, hoàn thiện các quy định của Đảng và pháp luật về công tác cán bộ, công tác nhân tài, tháo gỡ rào cản về tiêu chuẩn, điều kiện, quy trình; xây dựng Khung tiêu chí quốc gia về nhân tài và cập nhật danh mục ngành, lĩnh vực mũi nhọn.
Các chính sách tiền lương, thuế, nhà ở, xuất nhập cảnh, an sinh xã hội đối với nhân tài và thân nhân của nhân tài cần được hoàn thiện, bảo đảm đủ mạnh, tạo sự yên tâm để người tài tập trung cống hiến.
Đáng chú ý, Kết luận định hướng bố trí ngân sách nhà nước cho công tác nhân tài khoảng 0,1% GDP hằng năm trong tổng nguồn lực dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
Đồng thời, chuyển từ kiểm soát chi tiết quy trình sang đặt hàng, khoán chi, tài trợ theo sản phẩm, kết quả; đẩy mạnh xã hội hóa, có ưu đãi về thuế, tín dụng để huy động nguồn lực của doanh nghiệp và xã hội.
Một điểm đổi mới quan trọng khác là phát hiện, tiến cử nhân tài từ nhiều nguồn, cả trong và ngoài nước, không phân biệt khu vực công và tư, không tính vào chỉ tiêu biên chế đối với khu vực công.
Việc lựa chọn, trọng dụng phải bảo đảm đúng người, đúng việc, đúng sở trường; giao việc xứng tầm, trọng trách lớn, trao thẩm quyền thực chất, bảo đảm nguồn lực tương xứng, đi liền với đạo đức liêm chính, trách nhiệm giải trình và tinh thần cống hiến.
Việc đánh giá nhân tài phải căn cứ vào kết quả, chất lượng sản phẩm, giá trị tạo ra, mức độ hoàn thành và hiệu quả cống hiến; kịp thời chấm dứt giao nhiệm vụ khi nhân tài không đáp ứng yêu cầu.
Theo Phó Thủ tướng, đây là tư duy đổi mới, coi công tác nhân tài là một quá trình liên tục, trong đó phát hiện đúng là tiền đề, trọng dụng hiệu quả là then chốt, đánh giá thực chất là động lực để nhân tài phát huy năng lực và cống hiến.
Xây dựng văn hóa trọng dụng người tài, mạnh dạn giao trọng trách
Bên cạnh đổi mới thể chế và phương thức quản trị, Kết luận số 105-KL/TW nhấn mạnh yêu cầu chủ động tạo nguồn, phát triển nhân tài quốc gia và xây dựng văn hóa trọng dụng nhân tài.
Theo đó, cần xây dựng chương trình tạo nguồn theo từng nhóm, ngành, lĩnh vực; phát hiện sớm, tuyển chọn, đào tạo tài năng trẻ, theo dõi và hỗ trợ phát triển lâu dài.
Các trường đại học, viện nghiên cứu cần được trao quyền tự chủ cao hơn, gắn với trách nhiệm giải trình, chất lượng sản phẩm và liêm chính học thuật.
Đáng chú ý, Kết luận đặt ra cơ chế "Nhân tài dẫn dắt nhân tài", chuyển từ phát triển từng cá nhân sang hình thành đội ngũ và năng lực bền vững.
Cùng với đó là xây dựng văn hóa trọng người thực tài, khắc phục tình trạng đố kỵ, cô lập, sợ người giỏi; mở rộng quyền tự chủ trong chuyên môn, tạo điều kiện để nhân tài khởi nghiệp, chuyển giao, thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Về hợp tác quốc tế, Kết luận yêu cầu gắn hợp tác, trao đổi nhân tài với nghiên cứu, chuyển giao công nghệ; thu hút nhân tài là người Việt Nam ở nước ngoài, chuyên gia quốc tế tham gia đào tạo, cố vấn, chủ trì hoặc đồng chủ trì nhiệm vụ chiến lược tại Việt Nam.
Đồng thời, phát triển Mạng lưới nhân tài Việt Nam theo ngành, lĩnh vực trong nước và xuyên quốc gia. Hiệu quả hợp tác phải thể hiện ở việc tri thức được chuyển giao, công nghệ được làm chủ và năng lực của đội ngũ trong nước được nâng lên.
Phó Thủ tướng nhấn mạnh, xuyên suốt 6 nhóm nhiệm vụ, giải pháp là sự đổi mới căn bản về tư duy và phương thức quản trị nhân tài: lấy nhiệm vụ chiến lược làm định hướng; phẩm chất, năng lực, sản phẩm, kết quả và giá trị cống hiến làm thước đo; trọng dụng là khâu then chốt, tạo nguồn là căn bản, lâu dài.
Về tổ chức thực hiện, Phó Thủ tướng cho biết Bộ Chính trị đã ban hành Chương trình hành động thực hiện Kết luận, xác định 30 nhiệm vụ, chương trình, đề án quan trọng, giao 14 cơ quan chủ trì, có thời hạn, sản phẩm và nguồn lực cụ thể; phần lớn phải hoàn thành trong quý II và quý III/2027.
Chính phủ đang hoàn thiện Chương trình hành động triển khai thực hiện Kết luận. Phó Thủ tướng đề nghị các cấp ủy, tổ chức đảng khẩn trương nghiên cứu, quán triệt sâu sắc nội dung Kết luận; ban hành chương trình, kế hoạch thực hiện phù hợp với đặc điểm của từng ngành, lĩnh vực, địa phương.
Nhắc lại lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh: "Nước nhà cần phải kiến thiết. Kiến thiết cần phải có nhân tài", Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh, mỗi cấp ủy, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và người đứng đầu phải chủ động phát hiện người tài, có bản lĩnh giao trọng trách và bảo đảm điều kiện để họ phát huy năng lực. Mỗi người tài, dù ở trong nước hay ngoài nước, hãy đem trí tuệ, tài năng và khát vọng sáng tạo góp sức, cống hiến vào sự phát triển đất nước giàu mạnh, phồn vinh, văn minh và hạnh phúc.
THIÊN LAM