Họ Mộc trứ danh trong tiểu thuyết Kim Dung cũng có nhiều nhân vật chuyển thể trên phim truyền hình Hoa ngữ - Ảnh: BAIDU
Trong Lộc Đỉnh Ký của Kim Dung, Mộc vương phủ là thế lực "phản Thanh phục Minh" rất được kính trọng trong giới giang hồ, đến từ quá khứ lẫy lừng gắn liền với các chiến công mở mang bờ cõi của tổ tiên.
Khai quốc công thần nhà Minh, thế gia trong tiểu thuyết Kim Dung
Họ Mộc xuất phát từ Mộc Anh, khai quốc công thần nhà Minh. Mộc Anh vốn là người Hồi, từng theo đại tướng Lam Ngọc của Chu Nguyên Chương (Minh Thái Tổ) đánh chiếm vùng Vân Nam, sau đó được phong vương và con cháu đời đời trấn giữ vùng đất này.
Trải qua nhiều đời, họ Mộc luôn được xem là một dòng dõi nổi danh ở Vân Nam, ảnh hưởng đến cả hệ thống võ thuật nơi đây. Trong tiểu thuyết Kim Dung, người của Mộc gia luôn là cao thủ võ lâm.
Một hậu duệ nổi tiếng của dòng họ này là Mộc Thạnh, cũng là một danh tướng nhà Minh. Binh nghiệp của Mộc Thạnh lại gắn liền với những chiến dịch tấn công nước Đại Việt giai đoạn nhà Hậu Trần và quân Lam Sơn.
Mộc Thạnh từng 3 lần trực tiếp đem quân từ Vân Nam liên quan đến chiến trường Đại Việt, với lần đầu tiên là chiến thắng trước cha con Hồ Quý Ly, nhưng cả hai lần sau đều thất bại.
Thông tin về các chiến dịch quân sự của Mộc Thạnh tại Đại Việt đều được ghi chép rõ trong nhiều nguồn tài liệu Minh sử của Trung Quốc, hay Đại Việt sử ký toàn thư của Việt Nam.
Ở lần thứ hai mang quân sang Đại Việt, quân Mộc Thạnh đại bại ở Bô Cô (thuộc tỉnh Nam Định ngày nay) vào năm 1408. Còn năm 1427, đạo quân của Mộc vương phủ phải rút chạy sau khi đại quân Liễu Thăng bị quân Lam Sơn của Lê Lợi đánh tan.
Trận chiến Bô Cô được ghi chép rõ trong Đại Việt sử ký toàn thư, Bản kỷ quyển IX, Kỷ Hậu Trần, phần Giản Định Đế.
Theo đó, vào năm Mậu Tý 1408, niên hiệu Hưng Khánh thứ hai, ghi tháng 10, tướng Đặng Tất của Giản Định Đế (Trần Ngỗi) huy động quân từ Thuận Hóa, Tân Bình, Nghệ An, Diễn Châu và Thanh Hóa tiến ra Bắc. Đến Trường Yên, ông thu hút thêm quan lại cũ cùng những người hưởng ứng cuộc khởi nghĩa.
Trận quyết chiến được Đại Việt sử ký toàn thư chép vào ngày 14 tháng 12 âm lịch năm ấy, tại Bô Cô, khi nước triều lên và gió mạnh, quân Trần đóng cọc, đắp lũy hai bên bờ; Mộc Thạnh chia quân thủy bộ đánh tới. Giản Định Đế tự cầm dùi thúc trống, quân sĩ thừa thế xông lên. Cuộc giao chiến kéo dài từ giờ Tỵ đến giờ Thân, kết thúc bằng thất bại của quân Minh.
Lan Ngọc trên phim truyền hình về Chu Nguyên Chương - Ảnh: BAIDU
Thông tin về thất bại này của Mộc Thạnh còn được chép rõ trong Minh sử phía Trung Quốc, quyển 6, Bản kỷ thứ 6, Thành Tổ II, mục tháng 12 năm Vĩnh Lạc thứ sáu, ghi Mộc Thạnh giao chiến với Giản Định tại Sinh Quyết và thua trận. Binh bộ Thượng thư Lưu Tuấn, Đô đốc thiêm sự Lữ Nghị và Tham chính Lưu Dục đều tử trận.
Quyển 126, phần Mộc Thạnh, cũng xác nhận ông thất bại ở sông Sinh Quyết. Hai bộ sử khác cách ghi ngày và địa danh, nhưng cùng ghi nhận lại kết quả chiến bại này của nhà Minh.
Cũng theo Đại Việt sử ký toàn thư, quyển IX, cùng mục tháng 12 năm 1408, Mộc Thạnh chạy về thành Cổ Lộng. Giản Định Đế muốn nhân đà thắng đánh gấp Đông Quan, trong khi Đặng Tất chủ trương tiêu diệt lực lượng địch còn lại trước.
Quân Trần chưa tiến ngay; còn quân Minh từ Đông Quan tới đón Mộc Thạnh về. Như vậy, trận Bô Cô ghi nhận thất bại nặng nề của Mộc Thạnh.
Đời thật có huy hoàng như trong tiểu thuyết?
Gần hai thập niên sau, Mộc Thạnh, lúc này đã là lão tướng, lại xuất hiện trong chiến tranh ở Đại Việt, lần này ông đối đầu với nghĩa quân Lam Sơn của Lê Lợi.
Toàn thư, Bản kỷ quyển X, Kỷ nhà Lê, phần Thái Tổ Cao Hoàng Đế, năm Đinh Mùi 1427, ghi quân cứu viện nhà Minh tiến sang theo hai đường: Liễu Thăng từ Quảng Tây qua Pha Lũy; Mộc Thạnh cùng Từ Hanh, Đàm Trung từ Vân Nam qua cửa Lê Hoa.
Cũng tại quyển X, mục năm 1427, đoạn bản khắc mang số tờ 41b-42a, Đại Việt sử ký toàn thư chép Mộc Thạnh đối trận với các tướng Lam Sơn, trong đó có Phạm Văn Xảo và Lê Khả, tức Trịnh Khả.
Sách ghi: "Lê Lợi nhận định Mộc Thạnh lớn tuổi, từng trải, sẽ chờ tin thắng bại của đạo Liễu Thăng rồi mới quyết tiến lui. Ông bí mật dặn các tướng bố trí mai phục, chưa vội giao chiến".
Khi đạo Liễu Thăng thất bại, Lê Lợi cho đưa một chỉ huy và ba thiên hộ bị bắt, cùng sắc thư, phù ấn thu được, tới chỗ Mộc Thạnh. Theo đoạn tiếp theo ở tờ 42a, tin này khiến quân Minh kinh hãi, tan chạy. Phạm Văn Xảo và Trịnh Khả thừa thế tiến đánh, phá quân địch tại Lãnh Câu, Đan Xá; Mộc Thạnh chạy thoát.
Sử Trung Quốc ghi ngắn hơn. Minh sử, quyển 126, phần Mộc Thạnh, chép rằng Liễu Thăng tử trận, Mộc Thạnh cũng lui quân; các quan trong triều cùng chất vấn ông sau đó. Nhưng Minh sử sau đó không cho biết kết cục của Mộc Thạnh sau trận chiến này thế nào.
Vì Mộc vương phủ vẫn giữ vững thế lực tại tỉnh Vân Nam nhiều đời sau đó, có thể thấy rằng nhà Minh không trách tội nặng Mộc Thạnh vì thất bại ở Đại Việt. Chiến bại này cũng không ảnh hưởng lớn đến uy tín nhà họ Mộc.
Võ sư lừng danh Hoàng Phi Hồng cũng có liên hệ với Mộc gia - Ảnh: BAIDU
Trải hàng trăm năm sau đó, nhà họ Mộc đời đời trấn thủ Vân Nam. Về sau vị vương gia cuối cùng của Mộc gia là Mộc Thiên Ba phò tá Vĩnh Lịch Đế chạy đến Miến Điện sau sự sụp đổ của nhà Minh.
Vài năm sau, Mộc Thiên Ba cũng tử trận khi đụng độ với Ngô Tam Quế, đại tướng nhà Minh quy hàng nhà Thanh. Mộc vương phủ từ đó không còn được nhắc đến trong chính sử.
Nhưng trong Lộc Đỉnh Ký, Kim Dung đã tiểu thuyết hóa Mộc gia trở thành một thế lực hàng đầu trong giang hồ. Dù đã suy tàn sau thất bại trước Ngô Tam Quế, họ Mộc vẫn hoạt động ẩn dật, có hàng trăm cao thủ trung thành phò tá đến cùng, và là thế lực lãnh tụ, cùng với Thiên Địa Hội đứng đầu phong trào "phản Thanh phục Minh".
Các cao thủ của Mộc gia được mô tả là người trung nghĩa, có võ công cao cường, nhưng lại thiếu đi mưu lược sắc bén, khiến họ liên tiếp bại trận trong cuộc chiến chống lại triều đình nhà Thanh.
Thế gia trong làng kung fu
Ngoài binh nghiệp, họ Mộc còn có nhiều đóng góp vào việc phát triển làng kung fu ở phía nam Trung Quốc. Cụ thể chính là Mộc gia quyền, nằm trong nhóm "ngũ đại gia phái" trứ danh vùng Lưỡng Quảng, gồm Hồng Gia, Lý Gia, Lưu Gia và Thái gia.
Mạc Quê Lan, người vợ thứ 4 của danh gia võ thuật Hoàng Phi Hồng được ghi nhận là truyền nhân của Mộc gia quyền, cho thấy mối liên hệ chặt chẽ trong các gia phái của làng kung fu Trung Hoa.
Nữ cao thủ có thật, mạnh nhất từng xuất hiện trong truyện Kim Dung là ai?Bên cạnh những nhân vật hư cấu, Kim Dung từng nhiều lần đề cao hình tượng nữ trung hào kiệt trong các bộ tiểu thuyết võ hiệp của mình, bằng cách đưa vào những nhân vật nữ tướng có thật trong lịch sử.