Dòng họ ở Thanh Hóa lưu giữ chiếc ghế gỗ gần 500 năm như báu vật

Chiếc ghế cổ gắn với vị Tiến sĩ được gìn giữ gần 500 năm

Trong gian thờ chính của Di tích lịch sử - văn hóa dòng họ Nguyễn Hầu ở xã Hoằng Lộc, Thanh Hóa có chiếc ghế gỗ với kiểu dáng đặc biệt, được các thế hệ trong dòng họ gìn giữ suốt gần 500 năm.

Ông Nguyễn Xuân Cống (80 tuổi), Trưởng ban di tích dòng họ Nguyễn Hầu, cho biết theo lời kể của các bậc cao niên, đây là ghế của Tiến sĩ Nguyễn Thanh - nhà khoa bảng nổi tiếng của dòng họ.

Từ khi còn nhỏ, ông Cống đã thấy chiếc ghế được đặt tại nhà thờ họ.

“Gia phả dòng họ không ghi rõ về lịch sử của chiếc ghế. Nhưng theo tiểu sử của cụ Nguyễn Thanh, các cụ trước đây cho rằng khi giữ chức Hiến sát phó sứ Thanh Hoa (Phó quan đứng đầu cơ quan phụ trách việc thanh tra, giám sát và tư pháp tại Thanh Hóa), cụ Thanh từng sử dụng chiếc ghế này trong những lần làm nhiệm vụ giám sát các kỳ thi”, ông Cống kể.

Ghế có thiết kế khá độc đáo, cao hơn 2m, phần chân dài hơn 1m, tạo hình chữ X ở hai bên. Phía trên là mặt ghế cùng phần tay tựa kéo dài về phía sau. Khác với nhiều đồ thờ cổ, ghế không có nhiều hoa văn chạm khắc cầu kỳ. Hiện vật được đặt tại gian chính của từ đường, nơi đặt bàn thờ và ngai thờ của dòng họ.

Theo ông Nguyễn Xuân Cống, nhà thờ dòng tộc hiện thờ Tiến sĩ Nguyễn Thanh và Tiến sĩ Nguyễn Nhân Lễ.

Theo tiểu sử ghi tại từ đường, Nguyễn Thanh (1506-1545). Thời trẻ, ông từng tham gia nghĩa quân dưới thời Lê Cung Hoàng - vị hoàng đế thứ 11 của nhà Hậu Lê.

Năm 25 tuổi, ông rời quân ngũ trở về quê chuyên tâm học hành. Đến năm 1541, dưới triều Mạc Phúc Nguyên, ông dự khoa thi Tân Sửu và đỗ Tiến sĩ.

Sau khi đỗ đạt, Nguyễn Thanh được bổ nhiệm làm Kiểm hiệu thảo tại Hàn Lâm viện (cơ quan chuyên lo việc biên soạn, hiệu đính văn thư và các tác phẩm của triều đình).

Sau thời gian làm việc tại triều đình, ông lần lượt đảm nhiệm các chức Giám sát ngự sử đạo Lạng Sơn (đảm nhiệm việc giám sát quan lại và công việc hành chính trong khu vực Lạng Sơn) và Hiến sát phó sứ Thanh Hoa. Nguyễn Thanh được đánh giá là người giỏi chính sự, có tài thao lược. Ông qua đời năm 1545, khi mới 40 tuổi.

Theo ông Cống, các bậc cao niên trong dòng họ nhận định chiếc ghế có tuổi đời gần 500 năm. Bên cạnh Nguyễn Thanh, dòng họ Nguyễn Hầu còn thờ Tiến sĩ Nguyễn Nhân Lễ - một trong những nhà khoa bảng tiêu biểu của vùng đất Hoằng Lộc.

Nguyễn Nhân Lễ (1461-1522). Theo gia phả dòng họ, năm 1481, ông dự khoa thi Tân Sửu, niên hiệu Hồng Đức thứ 12 dưới triều vua Lê Thánh Tông và đỗ Đệ Tam giáp đồng Tiến sĩ xuất thân (tiến sĩ đỗ ở bậc thứ ba trong kỳ thi Đình). 

Khoa thi năm đó có 41 người đỗ, Nguyễn Nhân Lễ xếp thứ 19. Việc đỗ đại khoa khi mới 21 tuổi giúp ông trở thành người khai khoa của xã Hoằng Lộc.

Sau khi đỗ đạt, Nguyễn Nhân Lễ có hơn 40 năm phụng sự triều đình qua 7 đời vua, từ Lê Thánh Tông đến Lê Cung Hoàng. Ông từng giữ các chức Tri huyện Kim Động, Thọ Xương, Phú Bình. Đến năm Thống Nguyên thứ nhất dưới triều Lê Cung Hoàng, ông được thăng Án sát sứ Sơn Nam (chức quan tư pháp cấp tỉnh trong chế độ hành chính phong kiến).

Ông Nguyễn Tất Thảnh (66 tuổi, người phụ trách nhang khói, trông coi từ đường dòng họ Nguyễn Hầu) cho biết trải qua hàng trăm năm, hiện vật này đã mang trên mình nhiều dấu tích của thời gian. Dù không còn đầy đủ thông tin về nguồn gốc, câu chuyện xoay quanh chiếc ghế vẫn được các thế hệ trong dòng họ lưu truyền.

Theo ông Thảnh, trước đây, người dân trong làng từng coi chiếc ghế như một loại “thần dược” chữa bệnh lở mồm long móng ở bò. Mỗi khi bò mắc bệnh, người dân lại đến xin cạo một ít bột gỗ dưới chân ghế về nấu nước cho bò uống. 

“Do nhiều người đến cạo gỗ dưới chân ghế nên một phần chân ghế bị mòn đi. Không ai trong dòng họ biết chính xác loại gỗ làm chiếc ghế hay khẳng định nguồn gốc của hiện vật bằng những tài liệu cụ thể. Gia phả cũng không ghi chép đầy đủ về chiếc ghế", ông Thảnh nói.

Dòng họ coi trọng việc học

Ông Nguyễn Tất Thảnh cho biết từ thành tích của các cụ Nguyễn Nhân Lễ và Nguyễn Thanh, truyền thống khoa bảng của dòng họ Nguyễn Hầu được nối dài qua nhiều thế hệ.

Theo gia phả, dòng họ trước đây có 8 sào ruộng. Tộc ước quy định, người nào đỗ đại khoa sẽ được dòng họ chia cho một phần ruộng đất để xây dựng nhà ở; phần còn lại dành làm học điền, tức quỹ khuyến học, phục vụ việc học của con cháu.

Lịch sử dòng họ cũng ghi rõ, sau khi Tiến sĩ Nguyễn Thanh qua đời, truyền thống hiếu học vẫn được nối dài.

Ông Nguyễn Thanh có ba con trai. Người con trưởng mất sớm; người con thứ hai đỗ Hương cống, sau giữ chức Hiến sát phó sứ Thái Nguyên. Người con thứ ba là Nguyễn Nhân Lãng cũng đỗ Hương cống, thi Hội đỗ Tam trường, từng giữ chức Tham nghị sứ Thanh Hoa (vị quan tham gia việc cai trị, bàn bạc chính sự tại Thanh Hóa thời phong kiến).

Theo ông Thảnh, từ thời kỳ đổi mới năm 1986 đến nay, dòng họ có thêm 5 vị Tiến sĩ. Hàng năm, nhiều con cháu trong dòng họ đỗ đại học và đạt thành tích cao trong học tập.

Phát huy truyền thống hiếu học, nhiều năm qua, dòng họ xây dựng quy ước và quỹ khuyến học Nguyễn Hầu. Vào ngày 14/8 âm lịch hàng năm, con cháu dòng họ tổ chức giỗ tổ. Dịp này, các bậc cao niên nhắc lại lịch sử khoa bảng của hai vị Tiến sĩ để con cháu noi theo.

“Ngày giỗ tổ, những người đỗ đạt trong các kỳ thi hoặc đạt thành tích cao sẽ được trao thưởng từ quỹ khuyến học của dòng họ. Các cháu đỗ tiến sĩ, đại học, học sinh giỏi hoặc đạt thành tích trong các kỳ thi khác, mỗi thành tích một mức thưởng khác nhau”, ông Thảnh nói.

Bà Nguyễn Thị Liên, chuyên viên Phòng Văn hóa - Xã hội xã Hoằng Lộc, cho biết cả xã có 5 từ đường dòng họ được công nhận là di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh. Trong đó, từ đường dòng họ Nguyễn Hầu được công nhận vào năm 2004.

Theo bà Liên, vùng đất Hoằng Lộc nổi tiếng là “làng khoa bảng” của tỉnh Thanh Hóa. Hàng năm, vào dịp 10-13/3 âm lịch, địa phương thường tổ chức lễ hội bút nghiên để tôn vinh các học sinh đạt thành tích cao trong học tập, đồng thời khơi dậy lại tinh thần hiếu học trên địa bàn.