Để phát huy cơ hội này, địa phương cần chuẩn bị đồng bộ hạ tầng, nguồn nhân lực, năng lực doanh nghiệp, đồng thời bảo đảm an toàn và sinh kế bền vững cho người dân vùng dự án.
Nguồn cung ổn định cho hệ thống điện quốc gia
Quốc hội đã thông qua Nghị quyết số 174/2024/QH15 về việc tiếp tục thực hiện chủ trương đầu tư Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận. Sau đó, Nghị quyết số 189/2025/QH15 được ban hành, quy định một số cơ chế, chính sách đặc biệt phục vụ đầu tư xây dựng dự án. Quy hoạch điện VIII điều chỉnh cũng định hướng phát triển điện hạt nhân trong cơ cấu nguồn điện quốc gia.
Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, hai nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2 dự kiến được đưa vào vận hành trong giai đoạn 2030-2035, với tổng công suất khoảng 4.000-6.400 MW. Đến năm 2050, hệ thống điện có thể bổ sung khoảng 8.000 MW điện hạt nhân, tùy theo nhu cầu phát triển.
Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Cường, Viện Năng lượng (Bộ Công thương), cho biết kết quả tính toán cân đối công suất cho thấy điện hạt nhân có thể vận hành tương đương công suất cực đại khoảng 7.000 giờ mỗi năm. Khả năng duy trì công suất lớn trong thời gian dài, ít phụ thuộc thời tiết, giúp nguồn điện này đáp ứng một phần nhu cầu điện nền, nhất là khi tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng tăng. “Khác với điện gió và điện mặt trời có sản lượng biến động theo điều kiện tự nhiên, điện hạt nhân có khả năng cung cấp điện liên tục theo kế hoạch vận hành. Đặc tính này góp phần nâng cao độ tin cậy cung cấp điện, hỗ trợ cân đối cung cầu và giảm áp lực vận hành hệ thống vào những thời điểm nhu cầu tiêu thụ tăng cao”, Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh.
Điện hạt nhân còn góp phần thực hiện mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính. Với mật độ năng lượng cao, chu kỳ nạp nhiên liệu kéo dài và mức phát thải thấp trong quá trình phát điện, nguồn điện này giúp đa dạng hóa cơ cấu năng lượng, giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.
Tuy nhiên, lĩnh vực điện hạt nhân có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn, an ninh và quản lý công nghệ. Việc phát triển nguồn điện này đòi hỏi nguồn lực đầu tư lớn, hệ thống pháp luật hoàn thiện, năng lực giám sát chuyên ngành và đội ngũ nhân lực trình độ cao. Các yêu cầu phải được bảo đảm xuyên suốt từ chuẩn bị đầu tư, xây dựng, vận hành đến chấm dứt hoạt động của nhà máy.
Tiến sĩ Trần Quang Tuấn, Phó Cục trưởng Cục An toàn bức xạ và hạt nhân (Bộ Khoa học và Công nghệ), cho biết nhiệm vụ trọng tâm hiện nay là hoàn thiện thể chế, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về năng lượng nguyên tử, phù hợp với các tiêu chuẩn an toàn, hướng dẫn an ninh của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) và thông lệ quốc tế.
“Cục An toàn bức xạ và hạt nhân được giao làm đầu mối xây dựng chuẩn năng lực, điều phối đào tạo, bồi dưỡng nhân lực phục vụ chương trình điện hạt nhân và chiến lược phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050. Đồng thời, Cục tăng cường hợp tác với IAEA và các cơ quan, tổ chức quốc tế có chuyên môn về hạt nhân”, tiến sĩ Trần Quang Tuấn cho biết.
Bảo đảm sinh kế người dân
Đối với Khánh Hòa, các dự án điện hạt nhân không chỉ bổ sung nguồn điện cho hệ thống quốc gia mà còn mở ra cơ hội phát triển công nghiệp, dịch vụ kỹ thuật tại khu vực phía nam tỉnh, tạo động lực tăng trưởng cho vùng duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.
Đồng chí Trịnh Minh Hoàng, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa, khẳng định địa phương có điều kiện phát triển hệ sinh thái năng lượng đa dạng, gồm điện hạt nhân, điện gió, điện mặt trời, khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG), thủy điện tích năng và hạ tầng truyền tải điện 500 kV, 220 kV. “Điện hạt nhân với vai trò nguồn điện nền ổn định có thể bổ trợ hiệu quả cho các nguồn năng lượng tái tạo có tính biến động. Khi kết hợp với thủy điện tích năng và hệ thống truyền tải hiện đại, các nguồn điện sẽ góp phần hình thành hệ thống năng lượng ổn định, linh hoạt, phát thải carbon thấp”, đồng chí Trịnh Minh Hoàng cho biết.
Từ lợi thế đó, Khánh Hòa có điều kiện phát triển công nghiệp xanh, công nghệ cao và dịch vụ kỹ thuật có giá trị gia tăng lớn. Các dự án năng lượng quy mô lớn tạo cơ hội để doanh nghiệp đổi mới thiết bị, công nghệ, phương thức quản trị, nâng cao chất lượng nhân lực và tham gia chuỗi cung ứng trong các lĩnh vực cơ khí, điện-điện tử, tự động hóa, vật liệu, xây dựng, kiểm định, logistics, công nghệ số, bảo trì và dịch vụ kỹ thuật chuyên ngành.
Ông Vũ Ngọc Minh, Phó Trưởng Ban Quản lý Đầu tư xây dựng Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết, việc triển khai Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1 cần gắn với công tác chuẩn bị đồng bộ hạ tầng năng lượng, đấu nối và kỹ thuật phục vụ nhà máy. EVN có trách nhiệm cung cấp thông tin về yêu cầu kỹ thuật, tiến độ và nhu cầu hạ tầng để các cơ quan có thẩm quyền, chính quyền địa phương và đơn vị liên quan tổ chức quy hoạch, đầu tư phù hợp.
Việc đầu tư hạ tầng phục vụ dự án cần theo hướng đa mục tiêu, vừa đáp ứng yêu cầu kỹ thuật của nhà máy, vừa phục vụ phát triển khu vực phía nam tỉnh và đời sống người dân. Chính quyền địa phương và các cơ quan liên quan cần phối hợp rà soát, tính toán các hạng mục giao thông, cảng biển, cấp nước, truyền tải điện, hạ tầng số, y tế, phòng cháy, chữa cháy, cứu hộ, cứu nạn và ứng phó sự cố, bảo đảm phù hợp với quy hoạch và nhu cầu phát triển của địa phương.
Cùng với chuẩn bị hạ tầng và nguồn nhân lực, bảo đảm quyền lợi, đời sống và sinh kế của người dân vùng dự án là yêu cầu quan trọng khi triển khai điện hạt nhân. Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư không chỉ dừng ở việc bố trí nơi ở mới, bàn giao mặt bằng mà phải gắn với tạo việc làm, đào tạo nghề, giáo dục, y tế và các dịch vụ xã hội, bảo đảm chất lượng cuộc sống và cơ hội phát triển của người dân vùng giải tỏa.
Để đạt mục tiêu đó, chính quyền địa phương và các cơ quan liên quan cần thường xuyên cung cấp thông tin đầy đủ, công khai, minh bạch, tiếp nhận và phản hồi ý kiến của cộng đồng. Đồng thời, các cơ quan, đơn vị phụ trách lao động và đào tạo nghề cần nghiên cứu nhu cầu nhân lực, tổ chức đào tạo, kết nối việc làm, tạo điều kiện để người dân tham gia các ngành dịch vụ, xây dựng, logistics và những lĩnh vực phù hợp với năng lực, điều kiện thực tế.
Phát triển điện hạt nhân đòi hỏi sự chuẩn bị đồng bộ về thể chế, công nghệ, nhân lực, hạ tầng và an sinh xã hội. Với Khánh Hòa, hiệu quả của các dự án không chỉ thể hiện ở quy mô công suất nguồn điện mà còn ở khả năng phát triển sản xuất, mở rộng cơ hội cho doanh nghiệp và cải thiện đời sống Nhân dân. Gắn phát triển năng lượng với công nghiệp, khoa học-công nghệ và bảo đảm sinh kế người dân sẽ giúp các dự án tạo động lực tăng trưởng bền vững cho địa phương và khu vực Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.
Bài và ảnh: VŨ TÂN