Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh - Ảnh: G.HÂN
Theo Nghị quyết 66/2013 của Quốc hội, dự án có điểm đầu tại Pác Bó (Cao Bằng), điểm cuối tại Đất Mũi (Cà Mau), dài 3.183km, trong đó tuyến chính dài 2.499km, nhánh phía Tây dài 684km. Quy mô từ 2 - 6 làn xe.
Vẫn còn ba đoạn tuyến chưa hoàn thiện
Sau hơn 20 năm triển khai, dự án đường Hồ Chí Minh dự kiến đến hết năm 2026 cơ bản hoàn thành mục tiêu nối thông toàn tuyến từ Pác Bó (Cao Bằng) đến Đất Mũi (Cà Mau) quy mô tối thiểu 2 làn xe trên cơ sở tận dụng quốc lộ 32 và quốc lộ 21.
Cụ thể, dự án đã hoàn thành 2.488 trên tổng số 2.744km tuyến chính, đang thi công 3 dự án dài 168,5km, tận dụng quốc lộ 2 và quốc lộ 21 dài 87,5km; đã và đang nâng cấp 777,5km đạt chuẩn cao tốc.
Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, đến nay dự án đã cơ bản hoàn thành, góp phần hoàn thành mục tiêu chiến lược của đất nước là hoàn thành 5.000km đường bộ cao tốc vào năm 2030. Đây cũng là mạch máu giao thông phía Tây, gắn kết chặt chẽ 3 miền Bắc - Trung - Nam, chia sẻ áp lực, giảm tải hiệu quả cho quốc lộ 1.
Tuy nhiên, hiện dự án vẫn còn 3 đoạn tuyến chưa hoàn thiện. Trong đó, đoạn Chợ Chu - ngã ba Trung Sơn sản lượng thực hiện đến nay khoảng 99%.
Đoạn Chơn Thành - Đức Hòa sản lượng thực hiện đến nay đạt khoảng 96%, dự kiến hoàn thành và đưa vào khai thác trong năm 2026.
Đoạn Rạch Sỏi - Bến Nhất, Gò Quao - Vĩnh Thuận thực hiện sản lượng đạt 73%, do tiến độ bàn giao mặt bằng chậm và khan hiếm về nguồn vật liệu nên dự kiến cơ bản thông tuyến trong năm 2026, đưa vào khai thác quý 1-2027.
Theo ông Minh, quá trình triển khai dự án vẫn còn một số tồn tại, hạn chế từ công tác chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng, thực hiện đầu tư đến giai đoạn khai thác. Một số vấn đề được nhìn nhận như năng lực, quản trị rủi ro của một số chủ đầu tư, quản lý còn hạn chế, chưa chủ động kịch bản ứng phó. Công tác phối hợp có lúc còn chưa đồng bộ, thiếu linh hoạt, việc khảo sát lập dự án còn chưa triệt để, cũng như sự thiếu quyết liệu của một số chính quyền địa phương.
Do đó, Chính phủ kiến nghị Quốc hội giao khẩn trương hoàn thành thủ tục quyết toán các dự án thành phần đã đưa vào khai thác, chậm nhất đến hết năm 2027 hoàn thành toàn bộ công tác quyết toán và chính thức kết thúc dự án.
Thực hiện việc rà soát, cân đối sớm bố trí nguồn vốn để đầu tư đoạn Cổ Tiết - Yên Bài. Triển khai các đoạn tuyến trên đường Hồ Chí Minh theo quy hoạch, phù hợp nhu cầu vận tải, khả năng cân đối nguồn lực và hiệu quả đầu tư. Đẩy nhanh tiến độ tháo gỡ vướng mắc tại một số dự án BOT giao thông.
Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải - Ảnh: G.HÂN
Sớm kết thúc giai đoạn nối thông tuyến, chuyển sang dự án nâng cấp mở rộng
Thẩm tra báo cáo trên, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết ủy ban cơ bản tán thành với sự cần thiết ban hành nghị quyết nhằm chính thức kết thúc giai đoạn nối thông tuyến quy mô 2 làn xe, tạo căn cứ pháp lý chuyển tiếp sang giai đoạn đầu tư nâng cấp, mở rộng đường Hồ Chí Minh theo quy hoạch.
Đặc biệt dự án chậm tiến độ nối thông toàn tuyến 6 năm so với mục tiêu năm 2020 tại Nghị quyết số 66 của Quốc hội. Dù đã điều chỉnh qua 2 nghị quyết khác, song mốc hoàn thành cuối năm 2026 vẫn là dự kiến. Đặc biệt là với tuyến Rạch Sỏi - Bến Nhất, Gò Quao - Vĩnh Thuận lùi thời gian đưa vào khai thác sang quý 1-2027.
Ngoài ra, cơ quan thẩm tra cũng băn khoăn về nguồn vốn. Bởi tổng mức đầu tư nối thông toàn tuyến là 129.075 tỉ đồng, nhưng chênh lệch 7.471 tỉ đồng chưa rõ nhu cầu quyết toán, cùng 37.684 tỉ đồng sơ bộ đoạn Cổ Tiết - Chợ Bến chưa đầu tư.
Việc tách dòng riêng nhóm dự án còn lại (13.969 tỉ đồng) dễ gây nhầm lẫn. Nguồn vốn BT theo báo cáo là 12.698 tỉ đồng, lệch 1.213 tỉ đồng so với dự án BT duy nhất là La Sơn - Hòa Liên (11.485 tỉ đồng).
Về tiến độ pháp lý, đoạn Rạch Sỏi - Bến Nhất, Gò Quao - Vĩnh Thuận vẫn còn 15,06/51,94km (29% chiều dài) đang gia tải nền đất yếu nên mục tiêu thông tuyến năm 2026, khai thác quý 1-2027 là thách thức kỹ thuật rất lớn.
Do đó, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cũng kiến nghị Chính phủ rà soát, thống nhất toàn bộ số liệu hồ sơ (tổng mức đầu tư, tiến độ, giải ngân), đồng thời khắc phục triệt để theo yêu cầu trong các kết luận của Thanh tra Chính phủ, Kiểm toán Nhà nước và yêu cầu tại các nghị quyết Quốc hội.
Nhiều sai sót về giải phóng mặt bằng, bồi thường, tái định cư làm dự án đường Hồ Chí MinhNgày 26-9, Thanh tra tỉnh An Giang cho biết vừa có kết luận thanh tra thực hiện chính sách, pháp luật trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng dự án đường Hồ Chí Minh (đoạn Rạch Sỏi - Bến Nhứt, Gò Quao - Vĩnh Thuận, tỉnh An Giang).