Dự án như thế nào được xác định là xanh và đáp ứng tiêu chí tuần hoàn?

Bước tiến này đáng chú ý trong việc đưa các khái niệm dự án xanh, kinh tế tuần hoàn và ESG từ phạm vi khuyến khích, định hướng sang một khuôn khổ có tiêu chí và phương thức xác định cụ thể.

Điểm quan trọng nhất cần nhìn nhận là không phải cứ dự án có yếu tố “xanh”, sử dụng công nghệ hiện đại hay có hoạt động bảo vệ môi trường thì mặc nhiên được gọi là dự án xanh. Quyết định 46 đưa ra một cách tiếp cận có tính sàng lọc: dự án phải thuộc đúng loại hình, có mục tiêu phù hợp và đồng thời đáp ứng những yêu cầu cụ thể được quy định trong các phụ lục của Quyết định.

Từ “làm xanh” sang “được xác định là xanh”

Theo Quyết định 46, dự án xanh phải thuộc loại hình dự án, có mục tiêu và đồng thời đáp ứng yêu cầu tại Phụ lục I. Danh mục này bao phủ khá rộng, từ năng lượng, giao thông, xây dựng, tài nguyên nước đến nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản, công nghiệp chế biến - chế tạo và dịch vụ môi trường.

Điều này cho thấy chính sách không giới hạn khái niệm “xanh” trong những dự án quen thuộc như điện mặt trời hay điện gió. Một dự án xây dựng công trình tiết kiệm năng lượng, dự án sản xuất thiết bị tiết kiệm năng lượng, mô hình nông nghiệp theo tiêu chuẩn bền vững, dự án xử lý chất thải hay tái chế chất thải… đều có thể nằm trong phạm vi xem xét nếu đáp ứng đầy đủ các yêu cầu tương ứng.

Giá trị lớn nhất ở đây là tạo ra một “ngôn ngữ chung” giữa Nhà nước, doanh nghiệp và tổ chức tài chính. Trước đây, một doanh nghiệp có thể tự giới thiệu dự án của mình là “xanh”, nhưng ngân hàng, nhà đầu tư hoặc cơ quan quản lý lại cần những căn cứ khác nhau để kiểm chứng. Khi tiêu chí được chuẩn hóa, khái niệm dự án xanh có cơ sở rõ ràng hơn để phục vụ các chính sách hỗ trợ, đặc biệt là các chính sách liên quan đến tín dụng xanh và hỗ trợ lãi suất.

Điều này cũng nối tiếp xu hướng chính sách trước đó. Quyết định 21/2025 đã quy định tiêu chí môi trường và việc xác nhận dự án đầu tư thuộc danh mục phân loại xanh. Quyết định 46/2026 tiếp tục mở rộng phạm vi theo hướng gắn dự án xanh với tuần hoàn và ESG, tạo thành một hệ thống rộng hơn về phát triển bền vững.

Quyết đinh 46 tạo hành lang pháp lý rõ ràng để các doanh nghiệp đang tiến tới tiêu chuẩn xanh, tuần hoàn trong sản xuất đi đúng hướng. Theo góc nhìn của Công ty Giá đỗ Tiến sĩ, Quyết định 46 về hướng dẫn xác định dự án xanh, dự án đáp ứng tiêu chí kinh tế tuần hoàn và áp dụng khung ESG có ý nghĩa thiết thực đối với các doanh nghiệp đang nỗ lực chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng bền vững.

TS Đỗ Ngọc Chung - đại diện doanh nghiệp - cho biết, trong sản xuất thực phẩm, kinh tế tuần hoàn không nhất thiết bắt đầu từ những công nghệ đắt tiền, mà có thể khởi nguồn từ việc thay đổi cách nhìn về nguyên liệu và phụ phẩm.

Chẳng hạn, vỏ đậu xanh phát sinh trong quá trình sản xuất giá đỗ có thể được nghiên cứu, tận dụng để phát triển những sản phẩm mới, gia tăng giá trị sử dụng và hạn chế lượng chất thải phải xử lý. Đây cũng là hướng đi giúp doanh nghiệp tiết kiệm tài nguyên, mở rộng danh mục sản phẩm và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Tuy nhiên, để doanh nghiệp nhỏ mạnh dạn đầu tư chuyển đổi xanh, cần có hướng dẫn cụ thể, tiêu chí dễ tiếp cận và cơ chế hỗ trợ phù hợp về vốn, công nghệ, tư vấn và đo lường hiệu quả môi trường. Khi những nỗ lực xanh được ghi nhận bằng các tiêu chí minh bạch, doanh nghiệp sẽ có thêm động lực biến sáng kiến tuần hoàn thành giá trị kinh tế thực chất. 

Dự án tuần hoàn không đơn giản là “tái chế”

Nếu “xanh” tập trung mạnh vào lợi ích môi trường của dự án, thì kinh tế tuần hoàn đặt ra một câu hỏi sâu hơn, đó là tài nguyên được sử dụng như thế nào trong toàn bộ vòng đời của sản phẩm, vật liệu và quá trình sản xuất?

Quyết định 46 chia dự án đáp ứng tiêu chí tuần hoàn thành những nhóm rất đáng chú ý.

Thứ nhất là thiết kế, sản xuất tuần hoàn. Doanh nghiệp có thể áp dụng các biện pháp tuần hoàn ngay từ khâu thiết kế sản phẩm, quy trình sản xuất hoặc cung ứng dịch vụ, nhằm giảm khai thác tài nguyên không tái tạo, tiết kiệm nước, nâng hiệu quả sử dụng nguyên liệu, vật liệu và năng lượng, đồng thời tăng sử dụng vật liệu thân thiện với môi trường.

Thứ hai là sử dụng tuần hoàn. Các dự án có thể tập trung vào tái sử dụng, sửa chữa, cải tạo, nâng cấp, tân trang, chuyển đổi công năng, tái sản xuất, cho thuê hoặc chia sẻ sản phẩm, thiết bị, công trình. Mục tiêu là kéo dài vòng đời của vật liệu, linh kiện, sản phẩm và hàng hóa.

Thứ ba là phục hồi tài nguyên, thông qua thu gom, tái chế phụ phẩm, chất thải hoặc các giải pháp khác nhằm hạn chế lượng chất thải phát sinh và giảm tác động xấu tới môi trường.

Thứ tư là cộng sinh công nghiệp và liên kết tuần hoàn. Đây là điểm rất đáng chú ý bởi nó mở rộng tư duy từ một doanh nghiệp sang cả một hệ sinh thái. Phụ phẩm, chất thải, năng lượng hoặc tài nguyên dư thừa của doanh nghiệp này có thể trở thành đầu vào cho doanh nghiệp khác trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp, khu đô thị hoặc khu dân cư.

Như vậy, tuần hoàn không đồng nghĩa với tái chế. Tái chế chỉ là một mắt xích. Một dự án tuần hoàn đúng nghĩa có thể bắt đầu từ thiết kế, kéo dài vòng đời sản phẩm, thay đổi mô hình kinh doanh, phục hồi tài nguyên và kết nối nhiều chủ thể trong cùng một chuỗi.

Với Faslink, định hướng phát triển các giải pháp vật liệu và sản phẩm thời trang bền vững cho thấy chuyển đổi xanh không chỉ nằm ở khâu sản xuất, mà còn bắt đầu từ lựa chọn nguyên liệu, thiết kế sản phẩm và tổ chức chuỗi cung ứng. Việc nghiên cứu, ứng dụng vật liệu có nguồn gốc tái chế, vật liệu sinh học hoặc tận dụng phụ phẩm có thể góp phần giảm áp lực lên tài nguyên và mở ra những giá trị mới cho sản phẩm thời trang.

Đại diện doanh nghiệp cho rằng, khi các tiêu chí xác định dự án xanh và dự án tuần hoàn được hướng dẫn rõ ràng, doanh nghiệp sẽ có thêm cơ sở để đánh giá hiệu quả đầu tư, hoàn thiện hồ sơ và kết nối với các nguồn lực hỗ trợ phù hợp. Tuy nhiên, điều quan trọng là phải đo lường được hiệu quả môi trường bằng những chỉ số cụ thể, tránh tình trạng xanh hóa chỉ dừng ở thông điệp truyền thông.

Ông Võ Thành Phước, Giám đốc Phát triển Công ty Kết nối thời trang Faslink chia sẻ thêm, về lâu dài, chuyển đổi xanh cần trở thành một lợi thế cạnh tranh thực chất, giúp doanh nghiệp Việt Nam đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của các nhãn hàng quốc tế và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng thời trang bền vững.

"Đối tượng khách hàng của chúng tôi là B2B. Khi họ sở hữu các nhãn hàng thời trang hàng đầu tại thị trường nội địa Việt Nam và đang quen với nguyên liệu truyền thống, để họ chọn một dòng nguyên liệu mới hoàn toàn là một điều cực kỳ khó khăn”, ông nói. Vì vậy, theo ông Phước, khi hành lang pháp lý và yêu cầu từ thị trường ngày càng rõ ràng, sẽ là tiền đề để các doanh nghiệp tự tìm kiếm giải pháp và đối tác xanh cho mình.

ESG được đặt ở đâu?

Một điểm mới có ý nghĩa lớn của Quyết định 46 là ESG không đứng tách biệt với dự án xanh và dự án tuần hoàn.

Quyết định xác định khung tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị là tập hợp các nguyên tắc, tiêu chí tuân thủ pháp luật và tiêu chí tự nguyện liên quan đến môi trường, xã hội và quản trị, qua đó đánh giá mức độ quản lý, kiểm soát, cải thiện các tác động ESG và kết quả thực hiện dự án.

Đáng chú ý, doanh nghiệp, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh thực hiện dự án xanh hoặc dự án đáp ứng tiêu chí tuần hoàn phải xây dựng báo cáo áp dụng khung tiêu chuẩn ESG. Với môi trường, báo cáo gắn với từng dự án, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ; còn các tiêu chí xã hội và quản trị được xem xét đối với toàn bộ hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ của chủ thể.

Điều đó tạo ra một thay đổi quan trọng trong cách hiểu về ESG. Một dự án xanh không thể chỉ “xanh ở phần môi trường”. Doanh nghiệp còn phải quan tâm tới người lao động, bình đẳng giới, an toàn vệ sinh lao động, bảo hiểm xã hội, quản trị doanh nghiệp, minh bạch và những nghĩa vụ pháp lý liên quan.

Đặc biệt, phần môi trường trong khung báo cáo không chỉ là những tuyên bố chung chung. Các nội dung có thể bao gồm giấy phép môi trường, quan trắc môi trường, quản lý chất thải, nước thải, khí thải, kiểm kê khí nhà kính và kế hoạch giảm phát thải đối với cơ sở thuộc diện phải thực hiện.