Nhân dịp Lễ phát động phong trào thi đua “Sáng kiến mỗi ngày” trong ngành công thương năm 2026 và khởi động Cuộc thi “Nhóm giải pháp Đổi mới sáng tạo- Chuyển đổi số ngành công thương”, phóng viên Báo Nhân Dân đã có cuộc trao đổi với bà Nguyễn Thị Lâm Giang - Cục trưởng Cục Khoa học, Công nghệ và Chuyển đổi số, xoay quanh ý nghĩa, giải pháp triển khai và định hướng khơi dậy nguồn lực trí tuệ, đưa đổi mới sáng tạo trở thành hoạt động thường xuyên trong toàn ngành.
Khơi dậy nguồn lực sáng tạo từ thực tiễn công việc hằng ngày
Phóng viên: Thưa Cục trưởng, với con số ấn tượng hơn 480.000 sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, phát minh và giải pháp hữu ích được áp dụng vào thực tiễn trong giai đoạn 2021-2025, bà đánh giá như thế nào về nguồn lực sáng tạo của đội ngũ cán bộ, người lao động ngành công thương? Việc tổ chức Lễ phát động phong trào thi đua “Sáng kiến mỗi ngày” năm 2026 mang ý nghĩa như thế nào trong bối cảnh hiện nay?
Bà Nguyễn Thị Lâm Giang: Hơn 480.000 sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, phát minh và giải pháp hữu ích được ứng dụng thành công trong giai đoạn 2021-2025 là một kết quả rất đáng tự hào. Con số này không chỉ phản ánh tinh thần chủ động, nhiệt huyết sáng tạo mà còn minh chứng cho năng lực giải quyết các bài toán từ thực tiễn sản xuất, công tác của đông đảo cán bộ, công chức, viên chức và người lao động toàn ngành công thương. Đằng sau mỗi sáng kiến là mồ hôi, trí tuệ, tư duy tìm tòi, cải tiến không ngừng nhằm tối ưu hóa hiệu quả công việc, nâng cao năng suất và chất lượng sản xuất, kinh doanh.
Điều quan trọng nhất là các sáng kiến này không dừng lại ở những bản vẽ hay ý tưởng trên giấy, mà đã và đang tạo ra giá trị thực tiễn to lớn cho các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp. Đây chính là nền tảng vững chắc để ngành công thương tiếp tục khơi thông và phát huy mạnh mẽ hơn nữa nguồn lực sáng tạo nội sinh.
Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, khi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giữ vai trò là động lực then chốt của tăng trưởng kinh tế, việc phát động phong trào “Sáng kiến mỗi ngày” mang ý nghĩa chiến lược và thiết thực. Phong trào hướng tới việc đánh thức tinh thần đổi mới bắt nguồn từ chính những việc làm bình dị hằng ngày. Qua đó, mỗi cán bộ, công chức, viên chức và người lao động đều nhận thức sâu sắc rằng: bất kỳ ai, ở bất kỳ vị trí công tác nào, đều có thể và có trách nhiệm đóng góp vào sự phát triển chung của ngành.
Một sáng kiến đôi khi không phải là một công nghệ siêu việt hay giải pháp vĩ mô phức tạp, mà có thể chỉ là một cải tiến tinh gọn trong quy trình thủ tục, một phương pháp tổ chức công việc khoa học hơn, hay một giải pháp nhỏ giúp tiết kiệm thời gian, chi phí, giảm thiểu lãng phí. Khi những ý tưởng thiết thực ấy được trân trọng, tiếp nhận và lan tỏa, chúng ta sẽ tạo dựng được một nguồn lực đổi mới sâu rộng từ bên trong mỗi cơ quan, đơn vị.
Đưa tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW thành hành động thường xuyên
Phóng viên: Phong trào “Sáng kiến mỗi ngày” được triển khai trong bối cảnh toàn ngành công thương đang quyết liệt thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị. Theo bà, phong trào cần được quán triệt và tổ chức ra sao để tinh thần của Nghị quyết thực sự ngấm sâu, trở thành nếp nghĩ và hoạt động thường xuyên của toàn ngành?
Bà Nguyễn Thị Lâm Giang: Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã chỉ rõ con đường phát triển: khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải là những động lực cốt lõi thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội nhanh và bền vững. Để Nghị quyết không chỉ nằm trên văn bản mà biến thành sức mạnh vật chất thực tế trong ngành Công thương, bên cạnh vai trò định hướng của cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức nghiên cứu, yếu tố quyết định chính là sự dấn thân, chủ động của cộng đồng doanh nghiệp, các cơ sở đào tạo và đặc biệt là hàng vạn cán bộ, người lao động trực tiếp.
Theo tôi, điều cốt lõi là phải cụ thể hóa tinh thần đổi mới sáng tạo vào từng nhiệm vụ chuyên môn, từng vị trí việc làm, từng dây chuyền sản xuất và từng quyết định quản lý. Phong trào “Sáng kiến mỗi ngày” chính là chìa khóa mở ra cơ hội để mỗi cá nhân bắt đầu từ chính những vướng mắc, điểm nghẽn cụ thể trong công việc hằng ngày của mình, từ đó mạnh dạn trăn trở, tìm tòi và đề xuất giải pháp tháo gỡ.
Với vai trò là cơ quan tham mưu được Bộ Công thương giao chủ trì, Cục Khoa học, Công nghệ và Chuyển đổi số sẽ phối hợp chặt chẽ các đơn vị chức năng bám sát kế hoạch hành động đề ra. Chúng tôi tập trung kiến tạo hành lang thuận lợi nhất để mọi sáng kiến từ cơ sở đều được phát hiện, tiếp nhận, thẩm định khách quan và đưa vào ứng dụng hiệu quả. Mục tiêu cao nhất là làm sao để phong trào không chỉ tạo khí thế sôi nổi trong những ngày đầu phát động, mà phải ngấm sâu, trở thành nhịp đập, ý thức tự giác và thói quen làm việc sáng tạo thường xuyên của toàn thể cán bộ, công nhân viên trong toàn ngành.
Xây dựng hệ sinh thái để sáng kiến vươn xa và nhân rộng
Phóng viên: Để phong trào thực sự đi vào chiều sâu, tránh hình thức và tạo ra giá trị kinh tế-xã hội thiết thực, theo Cục trưởng, đâu là những giải pháp trọng tâm cần tập trung triển khai thời gian tới?
Bà Nguyễn Thị Lâm Giang: Muốn sáng kiến không chỉ là phong trào bề nổi mà thực sự "đơm hoa kết trái", chúng ta cần đồng bộ triển khai các giải pháp mang tính hệ sinh thái:
Thứ nhất, các cơ quan, đơn vị và doanh nghiệp phải chủ động xây dựng một môi trường làm việc cởi mở, dân chủ, khuyến khích tư duy phản biện và thử nghiệm cái mới. Người lao động phải được tạo động lực, được tiếp thêm sự tự tin để mạnh dạn đề xuất các ý tưởng cải tiến từ thực tiễn lao động. Công tác tiếp nhận, đánh giá sáng kiến phải được thực hiện công khai, minh bạch, khoa học và nhanh chóng; những ý tưởng có tính khả thi cao cần được hỗ trợ nguồn lực để thử nghiệm, hoàn thiện.
Thứ hai, cần thiết lập cơ chế tôn vinh, biểu dương và khen thưởng kịp thời, xứng đáng đối với các tập thể, cá nhân có nhiều đóng góp. Sự ghi nhận kịp thời từ tổ chức không chỉ mang ý nghĩa động viên tinh thần to lớn mà còn là ngọn lửa thắp sáng khát vọng cống hiến, lan tỏa những mô hình hay, cách làm sáng tạo trong toàn xã hội.
Thứ ba, phải đẩy mạnh kết nối “4 nhà” gồm: cơ quan quản lý nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng doanh nghiệp. Sự liên kết này là bệ phóng vững chắc để các ý tưởng ban đầu từ cơ sở có cơ hội tiếp cận với tư vấn khoa học chuyên sâu, nguồn lực tài chính và nhu cầu của thị trường, qua đó hoàn thiện và thương mại hóa hoặc ứng dụng rộng rãi vào sản xuất, kinh doanh.
Chúng ta phải luôn quán triệt phương châm: chất lượng và hiệu quả thực tiễn là thước đo cao nhất. Mục tiêu không phải là chạy theo số lượng báo cáo trên giấy, mà là có bao nhiêu sáng kiến được đưa vào đời sống, giúp tiết kiệm bao nhiêu chi phí, tối ưu hóa bao nhiêu nguồn lực và nâng cao bao nhiêu phần trăm năng suất lao động. Đó mới là giá trị cốt lõi đóng góp vào sự phát triển vững mạnh của ngành công thương.
Kết hợp hài hòa giữa phong trào cơ sở và chiến lược chuyển đổi số
Phóng viên: Song song với phong trào “Sáng kiến mỗi ngày”, Bộ Công thương cũng chính thức khởi động Cuộc thi “Nhóm giải pháp Đổi mới sáng tạo-Chuyển đổi số ngành công thương”. Xin Cục trưởng cho biết định hướng kết hợp giữa hai hoạt động này để vừa khơi nguồn sáng tạo từ gốc rễ, vừa tạo ra các sản phẩm mang tầm chiến lược, có khả năng nhân rộng cao?
Bà Nguyễn Thị Lâm Giang: Có thể khẳng định rằng phong trào “Sáng kiến mỗi ngày” và Cuộc thi “Nhóm giải pháp Đổi mới sáng tạo-Chuyển đổi số ngành công thương” có mối quan hệ gắn bó mật thiết, bổ sung và hỗ trợ lẫn nhau rất nhịp nhàng.
Nếu như phong trào “Sáng kiến mỗi ngày” đóng vai trò là "mạch nguồn" nuôi dưỡng những ý tưởng nhỏ nhưng thiết thực, xuất phát từ hơi thở của công việc hằng ngày của từng cá nhân, nhóm lao động tại cơ sở; thì Cuộc thi nhóm giải pháp lại là "sân chơi lớn" để quy tụ, sàng lọc, mài giũa và nâng tầm những ý tưởng xuất sắc ấy thành các giải pháp công nghệ, mô hình chuyển đổi số có tính hệ thống, quy mô lớn và khả năng nhân rộng toàn ngành. Việc triển khai song hành hai hoạt động này giúp kiến tạo một không gian đổi mới sáng tạo toàn diện, liền mạch từ cơ sở lên đến tầm chiến lược vĩ mô.
Với trách nhiệm là đơn vị chủ trì, Cục Khoa học, Công nghệ và Chuyển đổi số đang phối hợp chặt chẽ Tạp chí Công thương, Công đoàn Công thương Việt Nam cùng các cơ quan, đơn vị liên quan để triển khai bài bản theo đúng tiến độ. Thông qua đó, chúng ta không chỉ tìm kiếm những giải pháp tối ưu hóa quản lý nhà nước, cải cách thủ tục hành chính, cải tiến quy trình sản xuất công nghiệp, mà còn tạo động lực mạnh mẽ thúc đẩy công cuộc chuyển đổi số quốc gia trong các lĩnh vực trọng yếu của ngành. Quan trọng nhất, các giải pháp có giá trị thực tiễn cao sau khi tổng kết sẽ được hỗ trợ tối đa để chuyển giao, ứng dụng rộng rãi, mang lại hiệu quả lan tỏa sâu rộng.
Định hình văn hóa đổi mới sáng tạo - Nền tảng cho giai đoạn phát triển mới
Phóng viên: Xin bà chia sẻ những kỳ vọng sâu sắc nhất và kết quả cốt lõi mà Cục Khoa học, Công nghệ và Chuyển đổi số hướng tới sau khi triển khai đồng bộ các chương trình này trong thời gian tới?
Bà Nguyễn Thị Lâm Giang: Chúng tôi kỳ vọng mạnh mẽ rằng chuỗi hoạt động này sẽ tạo ra một cuộc cách mạng về nhận thức và hành động trong toàn thể đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức và người lao động ngành công thương. Đổi mới sáng tạo không thể xem là nhiệm vụ độc quyền của các viện nghiên cứu chuyên sâu hay một bộ phận kỹ thuật tách biệt nào đó, mà phải trở thành dòng chảy tư duy hiện diện trong từng hành động, từng góc làm việc nhỏ nhất của mỗi người.
Để hiện thực hóa điều đó, các cấp ủy đảng, lãnh đạo các cơ quan, đơn vị và doanh nghiệp phải luôn đồng hành, dung dưỡng và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho sự sáng tạo. Những mô hình thành công, những cách làm hay cần được đúc rút thành cẩm nang kinh nghiệm để lan tỏa cho các đơn vị khác học tập, vận dụng linh hoạt phù hợp với thực tiễn.
Nhìn về chặng đường dài hạn, thành công lớn nhất mà chúng tôi hướng tới không nằm ở những con số thống kê khô khan về số lượng hồ sơ dự thi hay những chiếc cúp giải thưởng được trao. Điều có giá trị bền vững nhất chính là việc hình thành nên một “văn hóa đổi mới sáng tạo” đậm nét trong toàn ngành.
Khi tinh thần sáng tạo không còn bị gò bó trong các đợt phát động thi đua ngắn hạn, mà đã chuyển hóa thành nhu cầu tự thân, thành phản xạ nghề nghiệp thường ngày của mỗi người lao động, thì khi đó, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số mới thực sự trở thành nguồn lực nội sinh mạnh mẽ, đưa ngành công thương vững bước tiến vào kỷ nguyên phát triển mới, đóng góp xứng đáng vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn Cục trưởng về cuộc trao đổi tâm huyết và trách nhiệm này!
Mai Huyên-Hải Linh-Minh Khuyên