Hiện nay, trạng thái El Nino đang ở ngưỡng đạt cường độ rất mạnh với chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực xích đạo trung tâm và phía đông Thái Bình Dương trong tuần thứ 2 của tháng 9.2026 ở mức 2 độ C.
Người dân nuôi cá trên sông Đà thiệt hại do ảnh hưởng của El Nino năm 2023
ẢNH: NGÔ TRẦN
Dự báo, trong thời kỳ từ tháng 10 - tháng 12.2026, trạng thái El Nino có khả năng đạt cường độ rất mạnh với xác suất rất cao ở mức 98%.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, khi El Nino xảy ra, với mức thiếu hụt dung tích tích trữ cuối mùa lũ tại các hồ chứa (74% hồ thủy điện thiếu hụt từ 15 - 80%, 40% hồ thủy lợi thiếu hụt từ 20 - 87%) và kết hợp với suy giảm dòng chảy các tháng mùa cạn (nguy cơ thiếu hụt 15 - 78% so với trung bình nhiều năm (TBNN) sẽ càng làm gia tăng nguy cơ mất an ninh nguồn nước trên các lưu vực sông và trên phạm vi cả nước.
Tại lưu vực sông miền Bắc và phía bắc miền Trung (sông Bằng Giang - Kỳ Cùng, Hồng - Thái Bình, Mã, Cả), dù là lưu vực sông có "hạ tầng" đồng bộ, hệ thống thủy lợi khép kín nhưng vẫn đối mặt nguy cơ thiếu nước do dòng chảy suy giảm, ô nhiễm và xâm nhập mặn. Khoảng 29 triệu dân ở hạ du các lưu vực sông (sông Hồng khoảng 24 triệu, sông Mã khoảng 2,4 triệu, sông Cả khoảng 2,6 triệu) có thể bị ảnh hưởng nguồn nước sinh hoạt, sản xuất, kinh doanh và dịch vụ.
Do hầu hết các công trình khai thác nước mặt cấp cho sinh hoạt, sản xuất tập trung quy mô lớn nằm ở hạ du và khai thác trên các sông lớn như sông Đà, sông Hồng, sông Đuống, sông Luộc, sông Trà Lý, sông Mã, sông Hoạt, sông Chu, sông Cả..., nên khi dòng chảy và mực nước trên các sông suy giảm, tình trạng xâm nhập mặn, ô nhiễm nguồn nước gia tăng, đặc biệt là nguồn nước trong các hệ thống thủy lợi lớn. Điều này dẫn đến nguy cơ cao không lấy đủ nước cả về chất và lượng để cấp cho sinh hoạt, sản xuất, kinh doanh, dịch vụ.
Cạnh đó, các nhà máy nước dưới đất tập trung lớn ở các địa phương phía hạ du, tập trung chủ yếu ở Hà Nội và Hưng Yên, nhưng trong các quy hoạch cấp nước, các nhà máy nước dưới đất có quy mô hạn chế, chưa có kế hoạch sử dụng nước luân phiên giữa các nhà máy này với các nhà máy khai thác nguồn nước mặt. Nếu không sử dụng hợp lý, nguy cơ thiếu nước sinh hoạt trên lưu vực, đặc biệt là đồng bằng sông Hồng là rất lớn.
Không chỉ nguy cơ thiếu nước sinh hoạt, El Nino còn khiến nguy cơ thiếu nước cấp cho khoảng 800.000 ha diện tích sản xuất nông nghiệp tại miền Bắc và phía bắc miền Trung.
Đối với đồng bằng sông Hồng, mặc dù yêu cầu cho nông nghiệp tập trung chủ yếu trong khoảng 12 - 18 ngày đổ ải vụ Đông Xuân, song do mực nước sông hạ thấp đã làm giảm khả năng lấy nước của các công trình thủy lợi trên dòng chính sông Hồng. Khả năng lấy đủ nước cho các hệ thống sẽ bị ảnh hưởng lớn mặc dù một số trạm bơm lớn đã được nâng cấp.
Ngoài ra, xâm nhập mặn ở hạ du sông Hồng cũng sẽ ảnh hưởng lớn đến khả năng lấy nước của các hệ thống thủy lợi ở hạ du như Hải Phòng, Hưng Yên, Ninh Bình.
Đối với các lưu vực sông Mã, sông Cả, mặc dù thời kỳ sử dụng nước nhiều hơn, nhưng thời kỳ sử dụng nước gia tăng chỉ từ 1 - 2 tháng. Các hệ thống thủy lợi có khả năng điều tiết lại nguồn nước xả của các hồ chứa thượng lưu qua các hệ thống thủy lợi hoàn chỉnh (bắc Sông Chu, nam sông Mã, Đô Lương, Nam Đàn...), nhưng vấn đề điều tiết, sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả trong các hệ thống này sẽ đóng vai trò quan trọng để giảm thiểu tác động khi xảy ra thiếu nước.
Chi tiết các địa phương tại miền Bắc và miền Trung nguy cơ cao xảy ra tình trạng thiếu nước cho sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp:
Cao Bằng (các xã: Lũng Nặm, Tổng Cọt, Hà Quảng, Vũ Minh, Minh Tâm, Nam Tuấn, Hòa An, Bế Văn Đàn, Ngọc Chung).
Lạng Sơn (các xã: Hoàng Văn Thụ, Na Sầm, Văn Lãng, Hồng Phong, Tân Văn, Tri Lễ, Bằng Mạc, Yên Phúc, Na Dương, Lộc Bình).
Thái Nguyên (các xã/phường: Cường Lợi, Xuân Dương, Na Rì, Văn Lang, Trần Phú, Chợ Đồn, Nghiên Loan, Bá Xuyên, Bạch Thông, Tân Khánh, Văn Lang, Cẩm Giàng).
Tuyên Quang (các xã/phường: Đồng Văn, Phố Bảng, Lũng Phìn, Mèo Vạc, Sủng Máng, Niêm Sơn, Yên Minh, Thắng Mố, Mậu Duệ, Ngọc Long, Lùng Tám, Thanh Thủy, Phú Linh, Minh Tân, Bạch Ngọc, Thuận Hòa, Việt Lâm, Tiên Yên, Xín Mần, Trung Thịnh, Nậm Dịch).
Sơn La (các xã: Đoàn Kết, Gia Phù, Lóng Sập, Mường Chiên, Mường Giôn, Pắc Ngà, Phiêng Khoài, Song Khủa, Suối Tọ, Tạ Khoa, Tà Xùa, Thuận Châu, Vân Hồ, Yên Châu, Mường Cơi, Mường Lầm, Chiềng Sơ, Chiềng Khoong, Mường Hùng, Chiềng Khương).
Thanh Hóa (các xã: Sơn Thủy, Mường Lý, Đồng Lương, Mường Min, Cẩm Vân, Linh Sơn).
Nghệ An (các xã: Nghĩa Đồng, Quỳnh Mai, Quỳnh Văn, Quỳnh Lưu, Quỳnh Son, Quỳnh Anh).