El Nino đe dọa nguồn nước Đà Nẵng: Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu ứng phó sớm

Ngày 3.11, UBND thành phố Đà Nẵng cho biết đã tiếp nhận công văn từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường về việc chủ động thực hiện các giải pháp ứng phó nguy cơ thiếu hụt nguồn nước năm 2027 do ảnh hưởng của El Nino trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn.

Nhiều hồ thủy điện thiếu nước dù đang mùa mưa lũ

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho hay qua theo dõi từ tháng 6 đến giữa tháng 10.2026, dòng chảy trên hầu hết các sông, suối thuộc lưu vực Vu Gia - Thu Bồn thấp hơn trung bình nhiều năm từ 10 - 33%. Dù trong tháng 9 và 10 xuất hiện một số đợt mưa lũ nhỏ, mực nước tại các hồ chứa lớn vẫn ở mức khá thấp.

Cụ thể, hồ A Vương hiện có mực nước 355,2 m; Sông Bung 4 là 211,3 m; Đăk Mi 4A là 242 m và Sông Tranh 2 là 151,5 m. Dung tích nước hiện tại của các hồ chỉ đạt khoảng 15 - 22% so với dung tích thiết kế. 

Trong khi đó, nhiều hồ thủy lợi có dung tích từ 1 triệu m³ trở lên cũng mới tích được khoảng 40 - 70% dung tích thiết kế.

ẢNH: MẠNH CƯỞNG

Đặc biệt, bản tin dự báo mùa cho thấy tình trạng thiếu hụt lượng mưa có thể xảy ra trên khắp lưu vực, dòng chảy trong những tháng cuối năm 2026 có xu hướng thấp hơn trung bình nhiều năm khoảng 20 - 40%. Đây là những dấu hiệu đáng lo ngại về nguy cơ thiếu nước trên lưu vực Vu Gia - Thu Bồn trong mùa cạn năm 2027, nhất là khi nguồn nước từ các sông, suối và hồ chứa thượng nguồn đóng vai trò chủ lực bảo đảm cấp nước cho sinh hoạt, sản xuất và các hoạt động kinh tế - xã hội trong suốt 8 tháng mùa cạn.

Trước diễn biến này, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị Đà Nẵng chỉ đạo các đơn vị quản lý, vận hành hồ chứa theo dõi chặt chẽ diễn biến mưa, dòng chảy và dự báo khí tượng thủy văn để xây dựng kế hoạch vận hành, chủ động tích nước hợp lý ngay từ mùa mưa năm 2026. Việc tích nước phải hài hòa với yêu cầu cắt, giảm lũ, bảo đảm an toàn công trình và vùng hạ du, đồng thời hạn chế xả thừa, lãng phí nguồn nước.

Đối với các hồ thủy điện A Vương, Sông Bung 4, Đăk Mi 4A, Sông Tranh 2, Sông Bung 2, Sông Côn 2 bậc 1 và Khe Diên, cần xây dựng kế hoạch vận hành linh hoạt theo từng giai đoạn, ưu tiên dành dung tích bảo đảm nguồn nước cho sinh hoạt và sản xuất ở hạ lưu. Đồng thời, rà soát, điều chỉnh nhu cầu và chế độ khai thác, sử dụng nước tại hạ du sông Vu Gia, Thu Bồn phù hợp với chế độ vận hành phát điện, tránh lãng phí nguồn nước tích trữ.

ẢNH: MẠNH CƯỞNG

Đáng chú ý, đối với hồ thủy lợi Phú Ninh - công trình có vai trò đặc biệt quan trọng trong bảo đảm an ninh cấp nước sinh hoạt và các hoạt động sản xuất thiết yếu khu vực phía đông nam thành phố, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị rà soát, đánh giá khả năng tích nước đến cuối mùa lũ, xây dựng kế hoạch điều tiết linh hoạt và xác định cụ thể mực nước tối thiểu cần duy trì theo từng thời kỳ.

Trong đó, cần kiểm soát chặt chẽ lượng nước xả qua Nhà máy thủy điện Phú Ninh, bảo đảm phù hợp với nhu cầu tưới thực tế ở hạ du, tránh gia tăng phát điện để ưu tiên tích trữ nguồn nước phục vụ mùa cạn năm 2027.

Bên cạnh đó, thành phố cần rà soát chế độ vận hành các hồ thủy lợi ưu tiên dành dung tích cấp nước sinh hoạt trong suốt 8 tháng mùa cạn. Các đơn vị quản lý cũng phải tăng cường quan trắc, giám sát khí tượng thủy văn, dự báo dòng chảy về hồ, ứng dụng công nghệ số trong điều hành hệ thống thủy lợi nhằm sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả.

Khẩn trương rà soát các hệ thống thủy lợi

Một giải pháp quan trọng khác là nâng cao khả năng lấy nước trực tiếp từ sông Vu Gia - Thu Bồn, giảm áp lực phụ thuộc vào việc điều tiết của các hồ chứa thượng nguồn. Bộ đề nghị khẩn trương rà soát, nâng cấp, cải tạo hệ thống thủy lợi An Trạch - Thanh Quýt - Bàu Nít - Hà Thanh và các trạm bơm lấy nước trên địa bàn các xã Đại Lộc, Điện Bàn Tây, Nam Phước cùng các phường An Thắng, Điện Bàn Bắc, Điện Bàn, Điện Bàn Đông, Hội An Tây, Hội An Đông.

Đặc biệt, Đà Nẵng cần chuẩn bị các phương án cấp nước an toàn cho những khu vực đô thị trọng điểm như Đà Nẵng (cũ), Tam Kỳ và Hội An; tăng cường kết nối mạng lưới giữa các nhà máy nước Cầu Đỏ, Sân Bay và Hòa Liên. Trường hợp cần thiết, xem xét tăng công suất bổ sung của Nhà máy nước Hòa Liên khi xảy ra hạn hán, thiếu nước.

ẢNH: MẠNH CƯỞNG

Đối với các nhà máy nước ở khu vực hạ lưu sông Vu Gia - Thu Bồn, cần xây dựng phương án hỗ trợ cấp nước khi nguồn nước bị xâm nhập mặn, không thể khai thác trực tiếp, nhất là tại nhà máy nước Duy Xuyên và Hội An. Đồng thời, rà soát các hồ chứa thủy lợi, thủy điện, giếng khoan dự phòng có khả năng khai thác để sẵn sàng bổ sung nguồn nước sinh hoạt khi cần thiết.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng lưu ý, nếu nguồn nước có nguy cơ thiếu hụt, thành phố phải chủ động xây dựng kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng, mùa vụ, cắt giảm diện tích canh tác tại những khu vực nằm ngoài phạm vi cấp nước của các hồ chứa hoặc được dự báo có nguy cơ hạn hán.

Song song đó, cần triển khai sớm các giải pháp tiết kiệm nước, điều chỉnh định mức sử dụng đối với những ngành, đơn vị tiêu thụ nước lớn; thực hiện tưới tiết kiệm, tưới luân phiên, giảm thất thoát trên hệ thống kênh dẫn, tăng cường tuần hoàn và tái sử dụng nước trong sản xuất công nghiệp, dịch vụ.

Đáng chú ý, Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu việc tiết giảm nhu cầu sử dụng nước không chờ đến khi xảy ra thiếu nước mới thực hiện mà phải căn cứ vào dự báo nguồn nước để xác định trước các cấp độ tiết giảm và thứ tự ưu tiên phân bổ. Trong đó, ưu tiên trước hết là nước sinh hoạt, các nhu cầu thiết yếu, yêu cầu môi trường và an toàn hệ thống.

Như Thanh Niên đã phản ánh, vào cuối tháng 10, dù miền Trung thường bước vào cao điểm mùa mưa lũ, nhưng nhiều hồ thủy điện lớn trên địa bàn Đà Nẵng, như: Đăk Mi 3, Đăk Mi 4, A Vương, Sông Bung 4... vẫn trong tình trạng thiếu nước nghiêm trọng.

Mực nước tại nhiều hồ thấp hơn mực nước dâng bình thường hàng chục mét, khiến hoạt động phát điện gặp khó khăn. Nhiều khu vực lòng hồ nước rút sâu, để lộ những bãi cát rộng lớn.

Tình trạng này không chỉ tạo áp lực lên hoạt động sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp thủy điện mà còn đặt ra nỗi lo về khả năng đảm bảo nguồn nước phục vụ sinh hoạt, sản xuất và duy trì dòng chảy hạ du trong mùa khô năm 2027.