Doanh nghiệp Việt tự tin hơn khi tham gia chuỗi cung ứng
Tại Diễn đàn Xuất khẩu năm 2026 mới đây, một lãnh đạo phụ trách Trung tâm mua hàng Samsung Việt Nam cho biết tập đoàn đang tìm kiếm nhà cung ứng Việt Nam đáp ứng các tiêu chuẩn mới về chất lượng ổn định, năng lực công nghệ, vận hành dựa trên dữ liệu và phát triển bền vững. Giá cả cạnh tranh không còn là yếu tố duy nhất quyết định việc lựa chọn đối tác.
Samsung cũng đang chuẩn bị mở rộng phạm vi hỗ trợ ngành công nghiệp hỗ trợ Việt Nam từ Bắc Ninh và TP.HCM sang các khu vực công nghiệp trọng điểm như Phú Thọ, Hải Phòng và Thái Nguyên. Qua đó, nhiều doanh nghiệp địa phương có cơ hội tiếp cận các chương trình hợp tác, nâng cao năng lực sản xuất và đáp ứng yêu cầu của các nhà mua hàng lớn.
Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp trong nước cũng đang nỗ lực tham gia mạng lưới nhà cung cấp cho doanh nghiệp ngoại. Ông Đỗ Phước Tống, Chủ tịch Hội Doanh nghiệp cơ khí điện TP.HCM, thông báo doanh nghiệp của ông đã tiếp cận và cung ứng cho 1 - 2 doanh nghiệp FDI tại Việt Nam trong làn sóng đầu tư mới năm nay. Dù đơn hàng còn khiêm tốn, đây là tín hiệu cho thấy cơ hội vẫn rộng mở đối với những đơn vị có sự chuẩn bị tốt và kinh nghiệm tham gia chuỗi cung ứng.
Doanh nghiệp Việt ngày càng tăng đầu tư cho công nghệ, nâng chất lượng sản phẩm và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế
Ảnh: Nhật Thịnh
"Chúng tôi đã cung cấp linh kiện, phụ tùng phục vụ lắp ráp thiết bị, máy móc cho khoảng 10 doanh nghiệp FDI theo hình thức xuất khẩu tại chỗ trong khu công nghiệp từ nhiều năm qua. Doanh số từ hoạt động này tăng khoảng 10 - 20%", ông Tống cho hay và nhận xét mức độ tham gia chuỗi cung ứng FDI của doanh nghiệp trong nước đang tăng lên. Họ cũng tự tin và chủ động hơn, đặc biệt khi những tập đoàn FDI đã đầu tư lâu năm tại Việt Nam tiếp tục mở rộng sản xuất, tìm kiếm nhà cung ứng nội địa.
Tại miền Bắc, Công ty An Trung Industries thuộc hệ sinh thái An Phát, trở thành nhà cung ứng cấp 2 cho Samsung từ năm 2019 thông qua Công ty TNHH Elentec Việt Nam, sau đó trở thành nhà cung ứng cấp 1 cho Brother Việt Nam. Hiện doanh nghiệp gia công linh kiện cho các tập đoàn như Samsung, Foxconn, Panasonic và Brother Việt Nam. Để nâng năng lực sản xuất, An Trung Industries đang đầu tư hơn 1.150 tỉ đồng xây dựng nhà máy sản xuất khuôn mẫu và linh kiện nhựa kỹ thuật cao tại Khu công nghiệp An Phát 1, với công suất dự kiến 15.500 tấn sản phẩm và 340 bộ khuôn mỗi năm. Trong khi đó, Công ty TNHH Mạnh Toàn Plastic, chuyên gia công và sản xuất sản phẩm nhựa kỹ thuật, nhựa gia dụng cao cấp phục vụ xuất khẩu, hiện cung ứng khoảng 70% sản phẩm cho các doanh nghiệp FDI đến từ Trung Quốc và Hàn Quốc.
Mặt khác, dù có những tín hiệu tích cực nhưng không thể phủ nhận việc doanh nghiệp Việt tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp ngoại vẫn còn khiêm tốn. Theo ông Đỗ Phước Tống, để trở thành nhà cung ứng không đơn giản. Doanh nghiệp phải đầu tư máy móc, hệ thống sản xuất và liên tục nâng cấp năng lực. Các yêu cầu về chất lượng ngày càng khắt khe, chứng chỉ và tiêu chuẩn như ISO cũng phải được bổ sung thường xuyên. Vì vậy, dù cơ hội tăng, việc đáp ứng đầy đủ điều kiện của các tập đoàn FDI vẫn là thách thức không nhỏ.
Một thách thức lớn là sự cạnh tranh từ chính các doanh nghiệp nước ngoài, đặc biệt là doanh nghiệp Trung Quốc đang dịch chuyển sang Việt Nam. Các doanh nghiệp này có lợi thế về nguồn lực tài chính, kinh nghiệm, mạng lưới đối tác lâu năm và hệ sinh thái sản xuất sẵn có. Trong khi đó, doanh nghiệp Việt còn hạn chế về vốn và năng lực công nghiệp hỗ trợ nên khó cạnh tranh.
Ông Tống lưu ý cần phân biệt việc tăng mua hàng tại Việt Nam với việc phát triển doanh nghiệp thuần Việt tham gia chuỗi cung ứng. Hàng hóa được mua tại Việt Nam có thể do doanh nghiệp Việt Nam hoặc doanh nghiệp nước ngoài đầu tư tại Việt Nam sản xuất. Vì vậy, tỷ lệ mua hàng trong nước tăng chưa chắc đồng nghĩa năng lực của doanh nghiệp nội địa được cải thiện tương ứng. Sản phẩm được sản xuất tại Việt Nam cũng chưa đồng nghĩa doanh nghiệp Việt làm chủ công nghệ và tạo ra giá trị cốt lõi. Do đó, bên cạnh thu hút FDI, cần có chính sách đột phá hơn để nâng năng lực doanh nghiệp nội địa, nhất là về vốn, công nghệ và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn của các tập đoàn toàn cầu.
Giữ sức hút FDI, củng cố nội lực doanh nghiệp Việt
Thực tế, yêu cầu nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và phát triển nhà cung ứng Việt Nam đã được đặt ra rõ hơn trong Thông báo số 481 ngày 14.9.2026 của Văn phòng Chính phủ. Thông báo kết luận của Phó thủ tướng thường trực Phạm Gia Túc tại buổi làm việc với Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam và một số doanh nghiệp xuất nhập khẩu lớn ngành điện tử chỉ ra tỷ lệ doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi sản xuất, chuỗi cung ứng còn thấp. Ngành điện tử vẫn phụ thuộc lớn vào nguồn cung linh kiện, nguyên vật liệu và công nghệ từ nước ngoài, trong khi giá trị gia tăng nội địa còn hạn chế.
Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan khuyến nghị Việt Nam cần tiếp tục duy trì sức hấp dẫn đối với dòng vốn FDI, nhưng không thể phụ thuộc vào khu vực này mà phải củng cố nội lực doanh nghiệp trong nước. Tỷ trọng đóng góp vẫn tăng lên của khu vực FDI trong tổng kim ngạch xuất khẩu cho thấy vai trò quan trọng của dòng vốn này đối với nền kinh tế nhưng cũng cho thấy khu vực trong nước cần được củng cố.
Bài toán đặt ra không chỉ là thu hút thêm FDI, mà còn phải tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt nâng năng lực sản xuất, làm chủ công nghệ và trở thành đối tác thực chất của các tập đoàn đa quốc gia. Chỉ khi năng lực nội địa được cải thiện, dòng vốn FDI mới có thể tạo sức lan tỏa lớn hơn, giúp doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Một vấn đề khác, theo bà Phạm Chi Lan, là phần lớn dòng vốn vẫn đến từ các quốc gia châu Á như Singapore, Hàn Quốc và Nhật Bản, trong khi tỷ trọng đến từ Liên minh châu Âu, Canada và các đối tác khác vẫn còn khiêm tốn.
Chuyên gia Phạm Chi Lan nhấn mạnh trong giai đoạn tới, chính sách FDI cần được điều chỉnh theo hướng tăng yêu cầu về liên kết với doanh nghiệp nội địa. Mô hình đầu tư 100% vốn nước ngoài từng rất cần thiết trong giai đoạn Việt Nam mở cửa, nhưng không nên tiếp tục áp dụng tràn lan mà cần chú trọng hơn đến khả năng tạo liên kết, chuyển giao năng lực và giúp doanh nghiệp trong nước tham gia sâu vào chuỗi cung ứng. Cùng với điều chỉnh chính sách FDI, Việt Nam cần có chiến lược rõ ràng để khuyến khích khu vực doanh nghiệp tư nhân trong nước, đặc biệt là doanh nghiệp lớn, đầu tư mạnh hơn vào công nghiệp và công nghệ mới.
"Bài toán đặt ra không chỉ là thu hút thêm FDI, mà còn phải tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt nâng năng lực sản xuất, làm chủ công nghệ và trở thành đối tác thực chất của các tập đoàn đa quốc gia. Chỉ khi năng lực nội địa được cải thiện, dòng vốn FDI mới có thể tạo sức lan tỏa lớn hơn, giúp doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu", chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan nói.
Theo Cục Công nghiệp (Bộ Công thương), tỷ lệ nội địa hóa và mức độ tham gia chuỗi giá trị toàn cầu của các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam còn thấp. Cụ thể, tỷ lệ nội địa hóa ở các ngành công nghiệp trọng điểm như: Điện-điện tử mới khoảng 35%, dệt may-da giày khoảng 45 - 55%, cơ khí chế tạo khoảng 25 - 30% và ô tô con khoảng 15 - 20%..., đều thấp hơn nhiều so với các nước trong khu vực.