Gập ghềnh đàm phán ba bên

Nguồn ảnh: Nhân Dân

Việc Nga và Ukraine cùng “bật đèn xanh” cho đàm phán ba bên với Mỹ làm trung gian mở ra hy vọng mới về chấm dứt xung đột kéo dài hơn bốn năm qua. Tuy nhiên, đây mới chỉ là bước khởi đầu của một tiến trình đầy chông gai, bởi khoảng cách lập trường, lợi ích giữa các bên vẫn rất lớn.

Nga và Ukraine đều bày tỏ sẵn sàng nối lại đàm phán ba bên, sớm nhất vào đầu tháng 11 tới, sau các cuộc tiếp xúc giữa Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff với lãnh đạo hai nước. Tổng thống Nga Vladimir Putin cho biết, Moscow về nguyên tắc ủng hộ nối lại đàm phán. Trong khi đó, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cũng xác nhận Kiev ủng hộ sáng kiến của Washington và mong muốn cuộc gặp diễn ra sớm.

Thỏa thuận mới nhất về ngừng bắn cục bộ vì lý do nhân đạo tại thành phố Oleshky thuộc tỉnh Kherson và thông tin đàm phán ba bên là những tín hiệu tích cực trong bối cảnh chiến sự vẫn diễn biến khốc liệt, hai bên tiếp tục giằng co trên chiến trường và tấn công các cơ sở hạ tầng trọng yếu của nhau. Việc các bên sẵn sàng trở lại bàn đàm phán cho thấy sức ép tìm kiếm giải pháp chính trị đang gia tăng.

Nga cho tới nay chưa đạt được những mục tiêu chiến lược quan trọng, trong khi Ukraine không thể giành lại các vùng lãnh thổ đã mất và phải đối mặt với những tổn thất nặng nề về hạ tầng, kinh tế. Với Mỹ, Tổng thống Donald Trump cũng chịu sức ép khi cam kết chấm dứt xung đột chưa thành hiện thực, trong lúc giá năng lượng và những hệ lụy kinh tế có thể tác động đến triển vọng của đảng Cộng hòa trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Những sức ép đan xen có thể thúc đẩy các bên tới bàn đàm phán, nhưng chưa đủ để bảo đảm có một thỏa thuận cuối cùng. Trở ngại lớn nhất nằm ở sự khác biệt về những vấn đề cốt lõi. Moscow vẫn kiên quyết với các yêu cầu về lãnh thổ, trong đó có quyền kiểm soát toàn bộ Donbass, đồng thời phản đối khả năng Ukraine gia nhập Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO). Nga cũng ưu tiên một thỏa thuận hòa bình toàn diện thay vì ngừng bắn tạm thời.

Về phía Ukraine, dù có dấu hiệu linh hoạt hơn khi đề cập khả năng “đóng băng” chiến tuyến hiện tại, song Kiev vẫn chưa chấp nhận nhượng bộ lãnh thổ và yêu cầu phương Tây đưa ra những bảo đảm an ninh đủ mạnh để ngăn xung đột tái diễn. Đây là hai vấn đề có thể quyết định thành bại của đàm phán, nhưng cũng là những điểm khó dung hòa nhất.

Nếu Nga không thay đổi lập trường, liệu Ukraine có chấp nhận dùng lãnh thổ để đổi lấy hòa bình? Và nếu Mỹ gia tăng sức ép, Kiev có sẵn sàng chấp nhận một thỏa thuận mà lâu nay vẫn phản đối? Câu trả lời phụ thuộc vào diễn biến đàm phán và tương quan lợi ích thực tế của các bên. Đàm phán ba bên, vì thế, có thể mở ra cánh cửa hòa bình nhưng không đồng nghĩa con đường đi tới thỏa thuận đã bằng phẳng.

PHẠM DƯƠNG

Việc Nga và Ukraine cùng bày tỏ thiện chí nối lại đàm phán ba bên với sự trung gian của Mỹ, dự kiến sớm nhất vào đầu tháng 11 tới, là bước tiến ngoại giao đáng chú ý sau nỗ lực kết nối từ Đặc phái viên Steve Witkoff. Cùng với thỏa thuận ngừng bắn cục bộ vì lý do nhân đạo tại thành phố Oleshky thuộc tỉnh Kherson, động thái này mở ra hy vọng giảm nhiệt trong bối cảnh xung đột kéo dài hơn bốn năm qua vẫn diễn biến khốc liệt. Động lực thúc đẩy các bên ngồi vào bàn thương lượng xuất phát từ những sức ép thực tế trên chiến trường lẫn tình hình kinh tế chính trị nội bộ. Trong khi Moscow chưa thể hoàn thành toàn bộ các mục tiêu chiến lược và Kiev chịu tổn thất nặng nề về hạ tầng mà không thể giành lại vùng lãnh thổ đã mất, chính quyền Tổng thống Donald Trump cũng đứng trước áp lực hiện thực hóa cam kết hòa bình trước thềm bầu cử giữa nhiệm kỳ. Tuy nhiên, tiến trình thương lượng vẫn đối mặt với rào cản rất lớn do khoảng cách lập trường cốt lõi giữa hai phía còn quá xa. Moscow kiên quyết bảo vệ mục tiêu kiểm soát toàn bộ Donbass, bác bỏ khả năng Ukraine gia nhập NATO và chỉ ưu tiên giải pháp hòa bình toàn diện thay vì thỏa thuận tạm thời. Ngược lại, dù để ngỏ khả năng đóng băng chiến tuyến, Kiev nhất quyết không nhượng bộ chủ quyền và đòi hỏi những bảo đảm an ninh thực chất từ phương Tây để ngăn chặn nguy cơ tái diễn giao tranh.