Theo Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế), miền nam hiện chiếm 66,8% tổng số ca sốt xuất huyết trên cả nước, tiếp đến là Tây Nguyên 17,5%, miền trung 9,8% và miền bắc 5,9%. Dịch bệnh có xu hướng lưu hành quanh năm tại nhiều địa phương, với cả bốn tuýp virus Dengue (DENV-1, DENV-2, DENV-3, DENV-4) cùng xuất hiện. Trong đó, DENV-1 và DENV-2 chiếm ưu thế, khoảng 90% số mẫu xác định tuýp virus; DENV-3 được ghi nhận trở lại từ cuối năm 2024 sau thời gian ít được phát hiện.
Gần đây, Đồng Nai ghi nhận 2 phụ nữ 38 và 59 tuổi, tử vong do sốc sốt xuất huyết, trong đó một người có bệnh nền đái tháo đường. Cả 2 tự điều trị tại nhà, đến ngày thứ tư của bệnh mới nhập viện trong tình trạng sốc, rối loạn đông máu, tổn thương gan, thận và nhiều cơ quan.
Trước đó, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương tiếp nhận nam thanh niên 23 tuổi, không có bệnh nền, bị sốc sốt xuất huyết và suy hô hấp sau vài ngày tự dùng thuốc tại nhà. Bệnh nhân phải lọc máu liên tục, sử dụng hệ thống hỗ trợ tim phổi ngoài cơ thể (ECMO) nhiều ngày mới qua nguy kịch.
Theo bác sĩ Huỳnh Trần An Khương, Chuyên viên Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, nhiều người trưởng thành cho rằng sốt xuất huyết chỉ nguy hiểm với trẻ nhỏ, tự mua thuốc điều trị tại nhà hoặc trì hoãn thăm khám. Đặc biệt, khi giảm sốt, người bệnh dễ lầm tưởng đã hồi phục, trong khi đây có thể là thời điểm bệnh bắt đầu diễn tiến nguy hiểm.
Thực tế, giai đoạn nguy hiểm thường xuất hiện từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh, khi tình trạng thoát huyết tương có thể gây cô đặc máu, giảm thể tích tuần hoàn, dẫn đến sốc, tổn thương cơ quan, thậm chí tử vong nếu không được xử trí kịp thời.
Bác sĩ Khương khuyến cáo người sốt cao đột ngột, đau đầu, đau mỏi người hoặc buồn nôn cần thăm khám sớm. Người mắc sốt xuất huyết điều trị ngoại trú phải theo dõi sát, tái khám theo chỉ định, đặc biệt từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7. Khi xuất hiện đau bụng nhiều, nôn liên tục, vật vã, lừ đừ, chảy máu niêm mạc, tiểu ít hoặc tay chân lạnh, cần đến cơ sở y tế ngay, kể cả khi đã hết sốt. Người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền cần được đánh giá nguy cơ sớm.
Nghiên cứu tại Malaysia ghi nhận bệnh nhân sốt xuất huyết nhập viện từ ngày thứ 5 trở đi có mức nguy cơ tổn thương thận cấp cao khoảng 2,1 lần so với nhóm nhập viện sớm hơn. Đáng chú ý, phân tích tổng hợp 21 nghiên cứu trên gần 27.000 bệnh nhân ước tính 1,2% người lớn mắc sốt xuất huyết bị suy gan cấp; trong nhóm xuất hiện biến chứng này, tỷ lệ tử vong lên đến 47%.
Nghiên cứu tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Thành phố Hồ chí Minh ước tính tổng chi phí trung bình một đợt bệnh khoảng 407 USD, tương đương 10 triệu đồng theo mức quy đổi của nghiên cứu, bao gồm chi phí điều trị và thu nhập bị mất. Với các trường hợp nặng cần hồi sức tích cực, thở máy, lọc máu hoặc ECMO, chi phí có thể lên đến hàng trăm triệu đồng, một số ca được báo cáo ở mức 120-720 triệu đồng. Sau điều trị, người bệnh còn có thể mệt mỏi, đau cơ khớp, giảm khả năng tập trung kéo dài, ảnh hưởng đến sinh hoạt và công việc.
Bác sĩ An Khương cho biết bên cạnh các biện pháp phòng bệnh truyền thống như đậy kín dụng cụ chứa nước, loại bỏ nơi muỗi sinh sản, diệt lăng quăng và phòng muỗi đốt kể cả ban ngày, người dân hiện có thêm giải pháp phòng sốt xuất huyết bằng vaccine.
Từ tháng 9/2024, Hệ thống Tiêm chủng VNVC đã triển khai vaccine sốt xuất huyết Qdenga của Takeda, dành cho người từ 4 tuổi trở lên, với phác đồ 2 mũi cách nhau 3 tháng. Vaccine được thiết kế tạo đáp ứng miễn dịch chống lại cả bốn tuýp virus Dengue (DENV-1, DENV-2, DENV-3 và DENV-4), đã được cấp phép tại hơn 43 quốc gia, với hơn 32 triệu liều phân phối tính đến tháng 7/2026.
Nghiên cứu cho thấy vaccine đạt hiệu quả hơn 80% trong việc việc ngăn chặn sốt xuất huyết có triệu chứng gây ra bởi bất kỳ tuýp virus sốt xuất huyết nào. Đồng thời, vaccine cũng ngăn ngừa nguy cơ chuyển nặng và nhập viện do sốt xuất huyết hơn 90%.
Đáng chú ý, dù sốt xuất huyết có thể gây sốc, xuất huyết nghiêm trọng, suy gan, suy thận và đe dọa tính mạng ngay cả ở người trẻ khỏe mạnh, nhưng theo ghi nhận tại cơ sở tiêm chủng, người trưởng thành hiện chiếm chưa đến 30% tổng số khách hàng tiêm vaccine sốt xuất huyết. Bác sĩ Khương khuyến cáo người trưởng thành, đặc biệt người có bệnh nền, thừa cân, béo phì hoặc cao tuổi, nên chủ động tìm hiểu và được tư vấn tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch, kịp thời bảo vệ sức khỏe.
Bác sĩ cũng lưu ý, người từng mắc sốt xuất huyết vẫn có thể tái nhiễm do miễn dịch lâu dài chủ yếu với tuýp virus đã mắc, trong khi miễn dịch chéo với các tuýp khác thường chỉ tồn tại tạm thời. Một số trường hợp tái nhiễm khác tuýp có nguy cơ diễn tiến nặng hơn do hiện tượng tăng cường nhiễm phụ thuộc kháng thể (ADE), dù không phải mọi lần tái nhiễm đều nghiêm trọng hơn. Vì vậy, người đã khỏi sốt xuất huyết vẫn cần duy trì các biện pháp phòng muỗi đốt và có thể được tư vấn tiêm vaccine sau khi hồi phục theo hướng dẫn chuyên môn.
THIÊN LAM