Nhân vật Đoàn Dự trong bản phim Thiên Long Bát Bộ 2003 chuyển thể từ truyện Kim Dung - Ảnh: BAIDU
Người hâm mộ tiểu thuyết Kim Dung ắt hẳn không xa lạ gì với họ Đoàn nước Đại Lý, vừa là dòng dõi hoàng tộc một nước, vừa là gia tộc võ thuật lừng danh với các môn võ công trứ danh như Nhất Dương Chỉ, Lục Mạch Thần Kiếm...
Sự thật về gia tộc lừng danh trong "giang hồ" của Kim Dung
Rất nhiều võ giả hoàng tộc Đại Lý trong tiểu thuyết Kim Dung là nhân vật có thật trong lịch sử, từ Đoàn Chính Minh, Đoàn Chính Thuần cho đến cả Đoàn Dự - nhân vật chính của Thiên Long Bát Bộ.
Ở đời thực, Đoàn Thị Đại Lý tuy không hẳn là một gia tộc võ thuật nổi danh trong giang hồ, nhưng vẫn là một gia tộc quen với việc chinh chiến trên lưng ngựa, tự tay gầy dựng giang sơn.
Vương quốc Đại Lý được Đoàn Tư Bình thành lập năm 937, tồn tại ở vùng Vân Nam và lân cận, cho đến khi bị quân Mông Cổ thôn tính vào năm 1253.
Họ Đoàn của Đại Lý được Kim Dung miêu tả là gia tộc lừng danh trong làng võ thuật - Ảnh: BAIDU
Vì nằm ở phía nam Trung Quốc, Đại Lý là vương quốc láng giềng với nước Đại Việt thời nhà Lý của Việt Nam, và cũng từng trải qua những cuộc đụng độ quân sự. Thông tin về những cuộc đụng độ này được ghi chép trong các tài liệu lịch sử của Trung Quốc.
Cuộc đụng độ lớn đầu tiên xảy ra vào năm 1015, dưới thời vua Lý Thái Tổ của Đại Việt.
Thông tin này được ghi trong tài liệu Chính sách dân tộc và đối ngoại của nước Đại Lý, tác giả Phương Thiết, thuộc Trung tâm Nghiên cứu các dân tộc thiểu số biên cương Tây Nam, Đại học Vân Nam.
Ở phần nói về quan hệ Đại Lý - An Nam, tác giả viết: "Năm Đại Trung Tường Phù thứ 8 (tức 1015), Lý Công Uẩn (vua Lý Thái Tổ của Đại Việt) ở Giao Châu đánh bại Hạc Chá Man, đem tin thắng trận sang Tống.
Việt sử thông giám cương mục cũng chép: tháng giêng mùa xuân năm Đại Trung Tường Phù thứ 7, Hạc Thác Man Dương Trường Huệ và Đoàn Kính Chí đem quân vào xâm chiếm, đóng tại bến Kim Hoa, bày doanh trại, gọi là Ngũ Hoa trại".
Ở dưới, tác giả Phương Thiết chú thích: "‘Hạc Chá’ là tên nhà Đường dùng để gọi Nam Chiếu. Tân Đường thư chép: ‘Nam Chiếu, còn gọi là Hạc Thác’. Nhà Tống tiếp tục dùng tên này để gọi nước Đại Lý".
"Từ những ghi chép trên có thể thấy, nước Đại Lý đã điều động quân đội tiến đánh An Nam (cách Trung Quốc gọi nước Đại Việt thời bấy giờ), bị quân An Nam dưới sự chỉ huy của Lý Công Uẩn đánh bại", tác giả Phương Thiết nói thêm.
Đây là lần thất bại quân sự rõ ràng nhất của thế lực Đại Lý trước Đại Việt được sử Việt ghi lại.
Thời điểm ấy, Đại Lý đang dưới triều vua Đoàn Tố Liêm. Vị vua này không xuất hiện trong tiểu thuyết Kim Dung, nhưng thuộc chính hoàng tộc họ Đoàn mà cố văn hào Hong Kong sau này biến thành một “võ lâm thế gia”.
“Đoàn Dự” ngoài đời lại can thiệp Đại Việt
Hơn một thế kỷ sau, Đại Lý lại dính vào biến động ở Đại Việt. Đại Lý khi ấy dưới thời vua Đoàn Chính Nghiêm, hay còn có tên gọi là Đoàn Hòa Dự.
Hoàn Cầu Nhân Vật của Nhân Dân Nhật Báo xác định đây chính là nhân vật lịch sử được xem là nguyên mẫu của Đoàn Dự trong tiểu thuyết Thiên Long Bát Bộ. Ông là con vua Đoàn Chính Thuần và trị vì Đại Lý trong 39 năm, từ 1108 - 1147.
Ở Đại Việt khi ấy, vua Lý Thần Tông qua đời năm 1138, vua Lý Anh Tông lên ngôi khi còn nhỏ. Sử liệu nhà Tống ghi một người tên Triệu Trí Chi đang sống tại Đại Lý, tự nhận mình có quyền kế vị Đại Việt.
Tống sử chép rằng người này là con của Lý Nhân Tông (vua đời trước của Lý Thần Tông), chạy sang Đại Lý, đổi sang họ Triệu. Khi biết vua Lý Thần Tông mất, Đại Lý đưa Triệu Trí Chi trở về để tranh ngôi với Lý Anh Tông.
Thông tin này được ghi lại trong Kiến Viêm dĩ lai hệ niên yếu lục, quyển 129, do sử gia Nam Tống Lý Tâm Truyền biên soạn.
Cụ thể, ở mục Thiệu Hưng năm thứ 9 (1139), tháng 6, ngày Ất Hợi, sách chép: "Trước đó, Lý Càn Đức (tức Lý Nhân Tông) qua đời. Người con thứ của ông là Trí Chi chạy sang Đại Lý, đổi sang họ Triệu, xưng Bình Vương.
Khi nghe người anh là Dương Hoán chết, Trí Chi tranh nước với Thiên Tộ (tức Lý Anh Tông). Đại Lý đem 3.000 quân giúp ông ta".
Lục Mạch Thần Kiếm, môn võ lừng danh của họ Đoàn trong Kim Dung - Ảnh: BAIDU
Kết cục của cuộc chiến này lại được ghi rõ trong sách Trung Hưng Tiểu Kỷ, quyển 26, do tác giả Hùng Khắc sống thời Nam Tống biên soạn.
Theo đó, sách Trung Hưng Tiểu Kỷ chép: "Đại Lý bèn phái 3.000 quân hộ tống Trí Chi trở về, muốn thay Thiên Tộ. Thiên Tộ không chịu, dẫn quân giao chiến và lại đánh bại ông ta".
Như vậy, đây là lần thứ 2 Đại Lý thất bại khi giao tranh quân sự với nước Đại Việt dưới thời nhà Lý. Các cuộc chiến này đều được ghi rõ trong sử liệu của Trung Quốc.
Ở ngoài đời thật, họ Đoàn nước Đại Lý tuy không phải "gia tộc lừng danh về võ công" như trong tiểu thuyết Kim Dung, nhưng vẫn được nhiều nguồn tư liệu xác nhận là một gia tộc "giỏi chinh chiến trên lên ngựa".
Theo một số tư liệu của vùng Vân Nam, Đoàn Tư Binh - hoàng đế khai quốc của Đại Lý vốn xuất thân võ tướng, và dòng tộc của ông đời đời tiếp thu nhiều hệ tư tưởng võ thuật của Nam Thiếu Lâm, Côn Lôn.
Vì ý thức được sức ép quân sự từ phía Bắc, đời đời dòng dõi họ Đoàn luôn rèn luyện võ nghệ, binh mã, các vua họ Đoàn được cho là tập luyện võ thuật từ nhỏ. Đây là tiền đề của việc Kim Dung dựng nên một gia tộc lừng danh trong giang hồ võ hiệp của ông.
Làng kung fu Trung Quốc dậy sóng, nhiều võ phái bị xử phạtHơn một năm kể từ sau loạt bê bối của cựu trụ trì Thiếu Lâm Tự - Thích Vĩnh Tín bị phanh phui, Chính phủ Trung Quốc đã thực hiện cuộc truy quét mạnh mẽ, đưa ra ánh sáng những võ phái kung fu hữu danh vô thực.