Từ bảo vệ nguồn thu ngân sách Nhà nước
Cuối tháng 7/2026, Tòa án nhân dân Khu vực 5 - Hà Nội mở phiên tòa xét xử vụ án dân sự công ích đầu tiên tại Hà Nội được đưa ra xét xử theo Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm Viện Kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công.
Nội dung vụ việc là "Yêu cầu thực hiện nghĩa vụ nộp thuế" giữa nguyên đơn là Viện Kiểm sát nhân dân Khu vực 5 - Hà Nội và bị đơn là Công ty Trách nhiệm hữu hạn Landmark Lương Sơn. Việc đưa vụ án ra xét xử không chỉ có ý nghĩa đối với việc bảo vệ nguồn thu ngân sách Nhà nước, mà còn đánh dấu bước hiện thực hóa cơ chế tố tụng mới bảo vệ lợi ích công bằng con đường tố tụng dân sự.
Theo nội dung vụ án, Viện Kiểm sát nhân dân Khu vực 5 - Hà Nội tiếp nhận thông tin do Thuế Cơ sở 11 - Hà Nội chuyển đến về các doanh nghiệp đang nợ thuế với số tiền lớn, trong đó có Công ty Trách nhiệm hữu hạn Landmark Lương Sơn.
Qua xác minh, Viện Kiểm sát xác định tính đến ngày 31/5/2026 doanh nghiệp này còn nợ hơn 6,3 tỷ đồng, bao gồm tiền thuế, các khoản phải thu khác và tiền chậm nộp. Mặc dù cam kết sẽ hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế trước ngày 29/6/2026 nhưng doanh nghiệp không thực hiện được.
Ngày 23/6/2026, Viện Kiểm sát nhân dân khu vực 5 - Hà Nội ban hành Quyết định yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm, yêu cầu Công ty Trách nhiệm hữu hạn Landmark Lương Sơn thực hiện nghĩa vụ nộp thuế. Sau đó doanh nghiệp mới nộp được 1,2 tỷ đồng nhưng vẫn chưa khắc phục toàn bộ số tiền còn nợ. Trước tình trạng doanh nghiệp tiếp tục chậm thực hiện nghĩa vụ thuế, Viện Kiểm sát nhân dân Khu vực 5 - Hà Nội đã kiến nghị Thuế Cơ sở 11 - Hà Nội khởi kiện vụ án dân sự công ích.
Sau khi xem xét toàn bộ chứng cứ, lời trình bày của các bên và kết quả tranh tụng tại phiên tòa, Hội đồng xét xử xác định đây là vụ án dân sự công ích về yêu cầu thực hiện nghĩa vụ nộp thuế thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân khu vực 5 theo Bộ luật Tố tụng dân sự và Nghị quyết số 205/2025/QH15.
Hội đồng xét xử quyết định chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của Viện Kiểm sát; buộc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Landmark Lương Sơn phải thực hiện ngay nghĩa vụ nộp thuế và các khoản thu khác với tổng số tiền tạm tính đến ngày 31/7/2026 là hơn 5,4 tỷ đồng, gồm 5,1 tỷ đồng tiền thuế và các khoản phải thu khác cùng hơn 309 triệu đồng tiền chậm nộp.
Đến thu hồi 193.695m² đất công
Mới đây, Tòa án nhân dân Khu vực 7 - Hà Nội đã mở phiên tòa xét xử vụ án dân sự công ích do Viện Kiểm sát nhân dân Khu vực 7 khởi kiện về việc “đòi tài sản” theo Nghị quyết số 205. Đây là vụ án dân sự bảo vệ lợi ích công đầu tiên liên quan diện tích đất công đặc biệt lớn (gần 194.000m²) bị xâm phạm được đưa ra xét xử tại Hà Nội.
Theo hồ sơ vụ án, ngày 11/4/2003, Ủy ban nhân dân xã Tiên Dược cũ, nay là xã Sóc Sơn (Hà Nội) ký Hợp đồng kinh tế số 33 cho phép ông Trần Văn Khoái được thuê khu vực ao, hồ, gò nổi tại hồ Đồng Đắp thôn Dược Thượng để sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản.
Ngày 26/4/2017, Ủy ban nhân dân xã Tiên Dược ban hành Quyết định số 399 chấm dứt hợp đồng giao khoán, thuê, thầu đất công trái thẩm quyền. Mặt khác, theo nội dung Hợp đồng số 33, thời hạn sử dụng cũng đã kết thúc; chậm nhất đến ngày 31/12/2024 ông Khoái phải bàn giao lại khu đất nếu không được cơ quan có thẩm quyền cho thuê hoặc giao sử dụng tiếp.
Hết thời hạn phải bàn giao đất theo Quyết định số 399, ông Khoái không những chưa bàn giao đất, mà còn xây dựng nhiều công trình, tài sản trên đất, không chấp hành yêu cầu của cơ quan chức năng. Từ thực trạng đó, Ủy ban nhân dân xã Sóc Sơn chuyển thông tin, tài liệu và đề nghị Viện Kiểm sát nhân dân Khu vực 7 tiếp nhận, thực hiện quyền khởi kiện theo Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội. Trên cơ sở kết quả kiểm tra, xác minh và ý kiến của cơ quan quản lý đất đai tại địa phương, Viện Kiểm sát nhân dân Khu vực 7 ban hành Quyết định khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ lợi ích công.
Trên cơ sở các tài liệu, chứng cứ và diễn biến tại tòa, Hội đồng xét xử đã chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của Viện Kiểm sát nhân dân Khu vực 7, buộc ông Trần Văn Khoái chấm dứt hành vi xâm phạm lợi ích công trong lĩnh vực đất đai tại khu vực hồ Đồng Đắp; bàn giao trả lại diện tích 193.695m² đất cho Ủy ban nhân dân xã Sóc Sơn (Hà Nội) quản lý theo quy định của pháp luật.
Tòa án là “điểm kiểm soát tư pháp cuối cùng” trong cơ chế khởi kiện công ích
Là một người giữ vai trò Chủ tọa phiên tòa xét xử giải quyết vụ án tại Sóc Sơn, Hà Nội, thẩm phán Nguyễn Lâm Bình, Phó Chánh án Tòa án nhân dân Khu vực 7 - Hà Nội cho biết, đối với các vụ án theo Nghị quyết số 205, Hội đồng xét xử tập trung làm rõ cả những vấn đề về tố tụng và nội dung.
Theo thẩm phán Nguyễn Lâm Bình, về tố tụng, Tòa án phải xác định đây có đúng là vụ án nhằm bảo vệ lợi ích công trong lĩnh vực đất đai hay không; Viện Kiểm sát nhân dân đã thực hiện đầy đủ việc thông báo, kiến nghị cơ quan có quyền, trách nhiệm khởi kiện nhưng không có người khởi kiện hay chưa; đồng thời kiểm tra tư cách tham gia tố tụng, thẩm quyền và phạm vi yêu cầu theo Nghị quyết số 205.
Đánh giá về sự phối hợp giữa các cơ quan trong quá trình giải quyết vụ án cụ thể tại xã Sóc Sơn, thẩm phán Nguyễn Lâm Bình nhấn mạnh, mỗi cơ quan thực hiện đúng chức năng của mình. Viện Kiểm sát nhân dân khởi kiện và có nghĩa vụ chứng minh; Ủy ban nhân dân xã Sóc Sơn cung cấp hồ sơ địa chính, tài liệu quản lý đất; Tòa án độc lập kiểm tra, đánh giá chứng cứ và quyết định trên cơ sở kết quả tranh tụng.
“Sự phối hợp là để làm rõ sự thật khách quan, không phải phối hợp để thống nhất trước kết quả xét xử. Tòa án là 'điểm kiểm soát tư pháp cuối cùng' trong cơ chế khởi kiện công ích. Tòa án không mặc nhiên chấp nhận yêu cầu của Viện Kiểm sát, mà phải kiểm tra thẩm quyền khởi kiện, tính hợp pháp của chứng cứ và bảo đảm tranh tụng bình đẳng. Chỉ khi yêu cầu có căn cứ, Tòa án mới ra phán quyết buộc chấm dứt hành vi xâm phạm và khôi phục lợi ích công”, thẩm phán Nguyễn Lâm Bình chia sẻ.
Theo Phó Chánh án Tòa án nhân dân Khu vực 7 - Hà Nội, giá trị của cơ chế khởi kiện bảo vệ lợi ích công không chỉ nằm ở số tài sản được thu hồi, mà còn ở khả năng phòng ngừa vi phạm, nâng cao trách nhiệm quản lý và góp phần củng cố niềm tin của xã hội vào công lý. Đây chính là yếu tố để Nghị quyết 205 được thực hiện thực chất, hiệu quả, tránh hình thức và đồng thời góp phần hoàn thiện cơ chế pháp luật về bảo vệ lợi ích công.
H.NGUYÊN