Ngày 29/9, UBND thành phố Bắc Ninh phối hợp Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế Danh nhân Lý Công Uẩn - Anh hùng dân tộc, dấu ấn lịch sử văn hóa, tầm nhìn và giá trị thời đại.
Hội thảo quy tụ các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý trong nước, quốc tế và đại diện hậu duệ dòng họ Lý tại Hàn Quốc, với 65 tham luận thuộc nhiều lĩnh vực như lịch sử, Hán Nôm, văn hóa, văn học, Phật giáo, nghệ thuật, giáo dục, du lịch và bảo tồn di sản.
Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Bắc Ninh Mai Sơn cho rằng việc nghiên cứu Vua Lý Công Uẩn không chỉ nhằm nhìn lại nhân vật lịch sử cách đây hơn 1.000 năm, mà còn hướng tới giải mã một di sản lịch sử - văn hóa và xác lập những giá trị có ý nghĩa vượt khỏi phạm vi quốc gia.
Bắc Ninh mong muốn phối hợp với Hà Nội, Ninh Bình cùng các viện nghiên cứu, trường đại học và các nhà khoa học trong nước, quốc tế hình thành không gian nghiên cứu liên vùng về Vua Lý Công Uẩn và vương triều Lý.
Theo ông Mai Sơn, Cổ Pháp - Hoa Lư - Thăng Long cần được kết nối không chỉ bằng các tuyến du lịch, mà trước hết bằng dữ liệu khoa học, tư liệu lịch sử, khảo cổ học, bảo tồn di sản, giáo dục, nghiên cứu quốc tế và ký ức cộng đồng.
Từ quyết định dời đô lịch sử
Lý Công Uẩn (974-1028), người châu Cổ Pháp, lộ Bắc Giang, nay thuộc thành phố Bắc Ninh, là người sáng lập vương triều Lý.
Cuộc đời ông gắn với ba không gian lịch sử: Cổ Pháp - nơi ông sinh ra và trưởng thành, Hoa Lư - nơi ông tham gia triều chính và được tôn lập làm Hoàng đế, Đại La - vùng đất được ông lựa chọn để định đô, đổi tên thành Thăng Long năm 1010.
Quyết định dời đô là một trong những dấu mốc quan trọng nhất trong sự nghiệp của Vua Lý Công Uẩn. Trong Chiếu dời đô, ông phân tích vị thế của Đại La và đưa ra lựa chọn kinh đô vì sự phát triển lâu dài của quốc gia.
Một trong những trọng tâm của hội thảo là lý giải tầm nhìn phía sau quyết định dời đô. GS.TS Andrew Hardy - nhà sử học thuộc Viện Viễn Đông Bác Cổ Pháp (EFEO) - cho rằng việc lựa chọn và xây dựng Thăng Long cần được nhìn như chiến lược kiến tạo một trung tâm chính trị - văn hóa có khả năng phát triển bền vững.
Theo ông, sự kiện năm 1010 không đơn thuần là thay đổi vị trí kinh đô, mà còn là quá trình tạo dựng không gian quyền lực mới, gắn với việc củng cố bản sắc Đại Việt, mở rộng ảnh hưởng và tăng cường sự hội nhập của Đại Việt trong bối cảnh Đông Á đầu thế kỷ XI.
Giáo sư Hardy phân tích giá trị của tư tưởng “lấy dân làm gốc” và tinh thần khoan dung văn hóa trong di sản Lý Thái Tổ, những vấn đề vẫn có ý nghĩa đối với nghiên cứu lịch sử đô thị và quản trị nhà nước trong khu vực.
TS. Vũ Đức Liêm (Trường Đại học Sư phạm Hà Nội) nhìn nhận tầm vóc của Lý Công Uẩn còn nằm ở khả năng “tái định vị cấu trúc địa lý kinh tế, chính trị, địa chính trị” khi đưa trung tâm kinh đô về vùng Thăng Long.
“Lý Công Uẩn để lại di sản với tư cách là nhân vật kiến tạo quốc gia không chỉ tiêu biểu ở Việt Nam mà còn ở khu vực Đông Nam Á”, TS. Vũ Đức Liêm chia sẻ.
Theo PGS.TS Nguyễn Thị Thu Phương - Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam - cần đặt quyết định dời đô trong bối cảnh Đại Việt chuyển từ giai đoạn xác lập nền độc lập ở thế kỷ X sang yêu cầu củng cố nhà nước vào đầu thế kỷ XI.
Việc dời đô từ Hoa Lư ra Đại La, đổi tên thành Thăng Long và tổ chức xây dựng kinh đô cho thấy lựa chọn chính trị có tầm nhìn dài hạn, hướng tới một trung tâm thuận lợi hơn cho quản lý lãnh thổ, giao thông, cư trú và phát triển.
Các đại biểu, nhà khoa học tập trung nghiên cứu tư tưởng trị quốc của Lý Công Uẩn, trong đó có quan niệm thuận thiên, thuận lòng người, chính sách an dân, giảm nhẹ nghĩa vụ đối với dân, trọng dụng nhân tài, bang giao hòa hiếu và ảnh hưởng của Phật giáo.
Tuy vậy các nhà nghiên cứu lưu ý cần phân biệt rõ giữa chứng cứ lịch sử, truyền thuyết và giả thuyết khoa học; chuẩn hóa nguồn tư liệu, thuật ngữ và niên đại liên quan đến Lý Công Uẩn.
Bổ sung luận cứ trình UNESCO
Trong khuôn khổ hội thảo, ông Lee Hoon (Lý Huân) - Chủ tịch Hội đồng dòng họ Lý Hoa Sơn, hậu duệ của Hoàng thân Lý Long Tường - chia sẻ về mối liên hệ lịch sử giữa dòng họ Lý tại Việt Nam và Hàn Quốc kéo dài gần 800 năm.
Ông cho biết dòng họ Lý Hoa Sơn luôn tự hào về nguồn gốc từ Vua Lý Thái Tổ và duy trì truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”, trong đó có việc trở về Đình Bảng, Bắc Ninh tham dự lễ hội Đền Đô.
Theo ông Lee Hoon, di sản Vua Lý Công Uẩn không chỉ có ý nghĩa với Việt Nam mà còn trở thành một cầu nối văn hóa Việt Nam - Hàn Quốc, góp phần thúc đẩy giao lưu nhân dân và những giá trị về hòa bình, nhân văn.
Một hướng nghiên cứu đáng chú ý tại hội thảo là đặt Lý Công Uẩn trong bối cảnh Đông Á và Đông Nam Á đầu thế kỷ XI. Việc so sánh tổ chức nhà nước, lựa chọn và xây dựng kinh đô, vai trò của Phật giáo, Nho giáo và quan hệ bang giao được kỳ vọng giúp nhận diện rõ hơn những điểm tương đồng của khu vực và đóng góp riêng của Lý Công Uẩn.
Các tham luận cũng đề cập việc bảo tồn di sản gắn với nhân vật này dưới nhiều hình thức, từ sử liệu, văn bản Hán Nôm, di tích, di vật đến lễ hội, tín ngưỡng, truyền thuyết, văn học nghệ thuật và ký ức cộng đồng.
Hội thảo được tổ chức trong quá trình xây dựng hồ sơ trình UNESCO ghi nhận danh nhân Lý Công Uẩn nhân dịp kỷ niệm 1.000 năm ngày mất của ông (1028-2028). Vì vậy, các kết quả nghiên cứu sẽ được sử dụng để tiếp tục hoàn thiện hệ luận cứ khoa học về thân thế, sự nghiệp, tư tưởng và di sản của ông.
Những sản phẩm được đặt ra gồm hệ luận cứ khoa học, cơ sở dữ liệu tư liệu, bản đồ di sản theo các tầng chứng cứ, mạng lưới chuyên gia, định hướng hợp tác quốc tế và nội dung truyền thông đa ngữ.
Bắc Ninh cũng xác định việc xây dựng hồ sơ không thể tách rời công tác bảo tồn di sản trong đời sống hiện tại.
“Không thể xây dựng một hồ sơ quốc tế có sức thuyết phục nếu di sản trong đời sống hiện tại không được bảo vệ bằng những hành động cụ thể”, Phó Chủ tịch thường trực UBND TP Bắc Ninh Mai Sơn nhấn mạnh.