Giải Nobel Văn chương 2026 thuộc về nhà thơ Canada Anne Carson

Anne Carson được trao Nobel Văn chương 2026 "vì những sáng tác táo bạo và giàu tính sáng tạo, qua cuộc đối thoại đầy tính tinh nghịch với truyền thống cổ điển, đã tạo ra những hình thức mới cho văn chương đương đại".

Anne Carson và những hình thức mới cho văn chương đương đại

Theo hội đồng trao giải, Anne Carson được trao Nobel Văn chương 2026 "vì những sáng tác táo bạo và giàu tính sáng tạo, qua cuộc đối thoại đầy tính tinh nghịch với truyền thống cổ điển, đã tạo ra những hình thức mới cho văn chương đương đại".

Anne Carson sinh năm 1950 tại Toronto, Canada. Trong suốt sự nghiệp, bà kết hợp sáng tác thơ với công việc dịch thuật và giảng dạy tại nhiều trường đại học. 

"Gần như toàn bộ sáng tác của bà xoay quanh điểm giao thoa giữa sự ám ảnh của một nhà ngữ văn đối với từ ngữ và khát vọng tìm kiếm những ý nghĩa mới của một nhà thơ", Viện Hàn lâm Thuỵ Điển giới thiệu về bà.

Anne Carson cho biết từ nguyên học (ngành học về nguồn gốc và lịch sử phát triển của từ ngữ) là điểm khởi đầu cho mọi sáng tác của bà. Các bản dịch văn chương Hy Lạp cổ điển của bà có thể được xem là những tác phẩm độc lập. 

Trong số đó có bản chuyển ngữ If Not, Winter của nhà thơ Sappho thời Hy Lạp cổ đại, hay các tác phẩm của nhà sáng tác bi kịch Hy Lạp cổ đại Sophocles như Electra năm 2001 và Antigone năm 2015.

Những năm 1990, Anne Carson cho ra đời một loạt tác phẩm đáng chú ý, đặc biệt The Glass Essay, thuộc tập Glass, Irony, and God (1995), cho thấy tiềm năng của thể thơ dài, trong đó ranh giới giữa các thể loại dường như bị xóa nhoà.

Cũng trong thập niên 90, Anne Carson xuất bản một tác phẩm mà người đời xem là kiệt tác của bà, Autobiography of Red: A Novel in Verse (1998). Tác phẩm cho thấy khả năng xuất sắc của Carson trong việc hiện thực hóa truyền thống văn học kinh điển. 

Trong toàn bộ sự nghiệp sáng tác, Anne Carson nhẹ nhàng khám phá những khả năng của việc viết lách, trong đó bản phác thảo văn chương trở thành một hình thức đặc biệt có giá trị đối với bà. 

Float (2016), gồm 22 tập sách nhỏ về các chủ đề khác nhau và có thể được đọc theo bất kỳ thứ tự nào, là một minh chứng. Một tác phẩm khác là Wrong Norma (2024), tập hợp đa dạng các văn bản mang đậm tính trình diễn, trong đó Carson vượt qua nhiều ranh giới để bước vào các lĩnh vực nghệ thuật và học thuật khác nhau. 

Những lần hợp tác của bà với các nghệ sĩ thị giác, biên đạo múa, cũng như các đạo diễn opera và sân khấu cho thấy sự tự do trong cách bà tiếp cận những kỳ vọng và quy tắc của văn chương. Chính điều này tạo nên tầm quan trọng nổi bật của các sáng tác của Anne Carson đối với đời sống nghệ thuật và văn chương quốc tế kể từ thập niên 1990.

125 năm, 119 giải Nobel Văn chương được trao

Việc đề cử cho giải thưởng Nobel Văn chương 2026 đã được tiến hành từ một năm trước đó.

Từ tháng 9, Ủy ban Nobel về Văn học, cơ quan chuyên môn chịu trách nhiệm đánh giá các đề cử và đưa ra khuyến nghị lên Viện Hàn lâm Thụy Điển, gửi mẫu đơn đề cử đến hàng trăm cá nhân và tổ chức đủ điều kiện đề cử giải Nobel Văn chương.

Tháng 2 năm sau là hạn chót nhận đề cử. Đến tháng 4, sau khi sàng lọc, Ủy ban lựa chọn 15 đến 20 cái tên để Viện Hàn lâm Thuỵ Điển, cơ quan chịu trách nhiệm lựa chọn các chủ nhân Giải Nobel Văn chương, xem xét.

Đến tháng 5, danh sách được rút xuống còn 5. Tháng 6 đến tháng 8 là giai đoạn đọc và đánh giá toàn bộ tác phẩm của 5 ứng viên cuối cùng. Ủy ban Nobel cũng chuẩn bị các báo cáo riêng về từng ứng viên.

Tháng 9, Viện Hàn lâm tiến hành thảo luận về giá trị đóng góp của từng ứng viên. Đến tháng 10, chọn chủ nhân Giải Nobel Văn chương được chọn ra và công bố.

Lễ trao Giải Nobel diễn ra sau đó vào tháng 12 tại Stockholm.

Giải Nobel Văn chương bắt đầu được trao từ năm 1901, đến nay đã có 119 giải được trao cho 123 nhà văn.

Trong lịch sử giải Nobel Văn chương, có 4 lần giải được trao chung cho hai chủ nhân, là các năm 1904, 1917, 1966 và 1974. Việc một giải Nobel được chia cho hai người phổ biến hơn ở các hạng mục Nobel khác.

Giải không được trao vào các năm: 1914, 1918, 1935, 1940, 1941, 1942 và 1943.

Trong quy chế của Quỹ Nobel có nêu, nếu không có tác phẩm nào được đánh giá là có tầm quan trọng, tiền giải thưởng sẽ được giữ lại cho đến năm tiếp theo. Nếu sau đó giải thưởng vẫn không thể được trao, số tiền này sẽ được bổ sung vào quỹ hạn chế của Quỹ Nobel.

Người đoạt giải Nobel Văn chương trẻ nhất là Rudyard Kipling khi ông 41 tuổi vào năm 1907; và người lớn tuổi nhất đoạt giải này là Doris Lessing khi bà 87 tuổi vào năm 2007.

Có 18 phụ nữ đã được trao Giải Nobel Văn chương. Nhà văn Thụy Điển Selma Lagerlöf là nữ văn sĩ đầu tiên nhận giải vào năm 1909.

Trong lịch sử, chưa từng có ai nhận được giải Nobel Văn chương hai lần.

Qua đời năm 1896 ở tuổi 63, nhà khoa học Alfred Nobel đã để lại phần lớn tài sản của mình, trị giá hơn 31 triệu krona Thụy Điển (SEK), để chuyển thành một quỹ và đầu tư vào "các loại chứng khoán an toàn".

Thu nhập từ các khoản đầu tư này sẽ được "phân phối hằng năm dưới hình thức các giải thưởng cho những người đã mang lại lợi ích lớn nhất cho nhân loại trong năm trước đó".

Giá trị mỗi giải Nobel đầy đủ năm 2026 là 12 triệu krona Thụy Điển (khoảng 1,2 triệu USD).

Văn chương là lĩnh vực giải thưởng thứ tư được Alfred Nobel đề cập trong di chúc của mình.

Alfred Nobel có mối quan tâm sâu rộng đến văn hóa. Từ những năm tháng tuổi trẻ, ông đã phát triển niềm yêu thích văn chương và duy trì mối quan tâm này suốt cuộc đời.

Thư viện của ông có một bộ sưu tập phong phú và đa dạng các tác phẩm văn học bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau.

Trong những năm cuối đời, ông thử sức với vai trò nhà văn và bắt đầu sáng tác các tác phẩm hư cấu.

Năm nào cũng vậy, mỗi khi gần đến ngày giải Nobel Văn chương được công bố, dân tình lại thi nhau đoán xem ai sẽ đạt, nhưng hầu như năm nào cũng đoán… trật lất.