“Giảm tiền kiểm về môi trường, không để người dân trả giá bằng sức khỏe”

“Khi cắt giảm mạnh khâu tiền kiểm, cần bảo đảm sức khỏe người dân không trở thành cái giá phải trả”, đại biểu Quốc hội Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, nhấn mạnh trong phiên thảo luận tổ sáng 24/10, về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường.

Quy định liên thông cơ sở dữ liệu môi trường với dữ liệu y tế

Dự thảo đề xuất giảm trên 90% số dự án phải đánh giá tác động môi trường và xin giấy phép, chuyển sang hậu kiểm. Ủng hộ hướng đi này, song ông Hiếu cho rằng cắt giảm chỉ an toàn khi năng lực hậu kiểm theo kịp.

Đại biểu đề nghị luật quy định rõ tần suất kiểm tra tối thiểu với chế tài đủ sức răn đe, và yêu cầu dự án phải đánh giá lại khi để xảy ra sự cố môi trường. “Đặc biệt, cần quan tâm đánh giá tác động môi trường với các dự án nằm gần khu dân cư, trường học, bệnh viện và nguồn nước, kể cả khi quy mô nhỏ”, đại biểu Hiếu nêu quan điểm.

Cũng ủng hộ hướng đi giao quyền cấp phép cho địa phương, nhưng có tiêu chí về năng lực, gồm nhân lực chuyên môn và thiết bị quan trắc, theo đại biểu Hiếu, là điều kiện cần có trước khi giao. Song song với đó, cần có cơ chế giám sát để tránh tình trạng địa phương vừa thu hút đầu tư, vừa tự thẩm định, tự cấp phép.

Ô nhiễm không khí và sức khỏe cộng đồng là nội dung đại biểu Nguyễn Lân Hiếu đặc biệt quan tâm.

Dù đánh giá cao việc dự thảo bổ sung quy định về dự báo ô nhiễm không khí, kiểm kê khí thải và vùng phát thải thấp, song là bác sĩ tim mạch tại Hà Nội, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu cũng phản ánh thực tế mỗi đợt ô nhiễm không khí kéo dài là một đợt gia tăng bệnh nhân hô hấp và tim mạch, nhất là người cao tuổi và trẻ em.

Vì thế, ông đề nghị khi công bố chỉ số chất lượng không khí phải kèm theo khuyến cáo sức khỏe cụ thể cho nhóm nhạy cảm, để người dân biết cần làm gì chứ không chỉ biết con số.

Bên cạnh đó, đại biểu lưu ý cần quy định liên thông cơ sở dữ liệu môi trường với dữ liệu y tế, như số ca nhập viện do bệnh hô hấp, tim mạch, để đánh giá tác động thực sự của ô nhiễm lên sức khỏe và làm căn cứ cho chính sách.

Về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, dự thảo cho phép trong thời gian thử nghiệm, một số yêu cầu bảo vệ môi trường được miễn, giảm hoặc tạm thời chưa áp dụng.

“Tôi ủng hộ tạo không gian cho công nghệ mới, nhưng đề nghị giới hạn rõ thời gian và phạm vi thử nghiệm, bắt buộc quan trắc liên tục và công khai kết quả, đồng thời yêu cầu ký quỹ để khắc phục nếu xảy ra sự cố”, ông Hiếu nêu quan điểm.

Cũng ủng hộ chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, nhưng đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Nguyễn Ngọc Sơn lưu ý hậu kiểm phải là khả năng phát hiện sớm, cảnh báo kịp thời và ngăn chặn nguy cơ ô nhiễm trước khi gây ra hậu quả.

Nếu giảm mạnh thủ tục tiền kiểm nhưng năng lực quan trắc, giám sát, thanh tra, kiểm tra không được nâng lên tương ứng thì nguy cơ chuyển từ tình trạng quản lý nhiều thủ tục sang tình trạng thiếu công cụ kiểm soát là rất đáng lo ngại”, ông Sơn nói.

Từ thực tiễn nhiều vụ ô nhiễm môi trường, đại biểu Sơn cho biết chi phí khắc phục thường rất lớn, thậm chí có những thiệt hại không thể phục hồi.

Vì thế, ông đề nghị thiết kế rõ hơn cơ chế hậu kiểm ngay trong luật theo ba cấp độ tương ứng với các cơ sở có rủi ro cao, trung bình và thấp.

Về quan trắc môi trường, đại biểu Sơn đặc biệt lưu ý nguy cơ xung đột lợi ích khi doanh nghiệp phát thải là bên trực tiếp ký hợp đồng, trả tiền cho đơn vị cung cấp dịch vụ quan trắc.

“Nếu không có cơ chế kiểm soát độc lập, kết quả quan trắc rất dễ bị chi phối, làm mất hiệu lực của công cụ hậu kiểm”, ông Sơn nói.

Ông đề nghị bổ sung quy định về tính toàn vẹn của dữ liệu quan trắc; trách nhiệm pháp lý của đơn vị cung cấp dịch vụ; khả năng truy xuất lịch sử vận hành, hiệu chuẩn thiết bị và mọi thao tác can thiệp vào dữ liệu.

Đề nghị miễn đánh giá tác động cho cơ sở xạ trị đã được thẩm định an toàn

Cũng chia sẻ tại phiên thảo luận tổ về một vấn đề mang tính thời sự, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội nhắc đến việc cấp phép cho các cơ sở y tế có hoạt động xạ trị. Ông nêu thực tế các cơ sở này đang gặp rất nhiều khó khăn khi đầu tư, mở rộng, chủ yếu vì phải thực hiện đánh giá tác động môi trường giống như các cơ sở phóng xạ không phục vụ mục đích y tế.

Trong khi đó, việc xây dựng phòng xạ trị, lắp đặt thiết bị và sản xuất dược chất phóng xạ phục vụ điều trị đã có hệ thống quy định khá chặt chẽ. Từ thẩm định thiết kế, cấp giấy phép, đến giám sát, kiểm tra định kỳ, tất cả đều được quản lý theo pháp luật về năng lượng nguyên tử và pháp luật về khám bệnh, chữa bệnh.

“Việc phải làm thêm thủ tục đánh giá tác động môi trường chồng lên các thủ tục này khiến mất rất nhiều thời gian, nhưng không làm tăng thêm mức độ an toàn”, đại biểu nhận định và cho biết từ những vướng mắc này dẫn tới hậu quả nhiều người bệnh ung thư phải xếp hàng dài chờ chụp chiếu hay xạ trị, trong khi với nhiều bệnh nhân, thời gian chờ đợi ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả điều trị.

Từ bất cập trong thực hiện, đại biểu Nguyễn Lân Hiếu đề nghị bổ sung một điều khoản riêng cho lĩnh vực đặc thù này, theo hướng có thể miễn đánh giá tác động môi trường cho các cơ sở xạ trị, y học hạt nhân đã được thẩm định an toàn bức xạ, hoặc lồng ghép hai thủ tục làm một, để tháo gỡ điểm nghẽn này cho người bệnh.