Khắp các đô thị tại Trung Quốc, một thị trường việc làm tự do kỳ lạ đang âm thầm bùng nổ mạnh mẽ. Những người lao động mang trên mình đủ loại thiết bị ghi nhận chuyển động, từ vòng đeo tay cảm biến cho đến các vi mạch tinh vi gắn chặt vào từng đầu ngón tay.
Nhiệm vụ duy nhất của họ suốt nhiều giờ đồng hồ là lặp đi lặp lại những thao tác sinh hoạt vụn vặt nhất: nhấc từng chiếc cốc, vặn từng nắp chai, gấp quần áo hay cọ rửa chén đĩa.
Tất cả những hành động đời thường đó đều được số hóa, trở thành nguồn dữ liệu đầu vào khổng lồ để huấn luyện thế hệ robot tương lai chuẩn bị bước vào các căn bếp gia đình, phân xưởng sản xuất hay hệ thống siêu thị.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Làn sóng tuyển dụng này xuất hiện dày đặc trên các nền tảng mạng xã hội và kênh tìm việc làm tại Trung Quốc đại lục.
Với mức thu nhập dao động từ 4.000 đến 6.000 nhân dân tệ (khoảng 15,5 đến 23 triệu đồng) mỗi tháng, công việc này nhanh chóng thu hút những người đang lâm vào cảnh thất nghiệp hoặc giới trẻ mong muốn kiếm thêm thu nhập một cách linh hoạt.
Điển hình như trường hợp của cô Lưu Vân, 40 tuổi, người từng chật vật tìm kiếm cơ hội mưu sinh sau khi bị sa thải khỏi ngành sản xuất ô tô chỉ vì rào cản tuổi tác. Tại một xưởng thu thập dữ liệu ở Bắc Kinh, cô phải làm việc liên tục theo các hiệu lệnh máy móc trên màn hình máy tính.
Chia sẻ với cơ quan truyền thông Jizhou Studio, cô cho biết công việc này thực chất giống việc uốn nắn một đứa trẻ hai tuổi hơn là đào tạo công nghệ cao. Tuy nhiên, đằng sau đó là một quy trình kiểm soát năng suất vô cùng khắc nghiệt.
Các bảng điện tử cỡ lớn luôn cập nhật thứ hạng của từng nhân sự theo thời gian thực về sản lượng và độ chính xác. Với chỉ tiêu sàn lên tới 160 mẫu mỗi ngày và những người dẫn đầu có thể vượt mốc 260 mẫu, cô Lưu thừa nhận việc phải rửa chén đĩa và lau bàn tới 200 lần mỗi ngày đã đẩy thể lực của cô chạm ngưỡng chịu đựng tối đa.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Tình cảnh kiệt quệ cũng diễn ra tương tự với giới trẻ. Cậu sinh viên 22 tuổi họ Tôn đến từ tỉnh Sơn Tây đã tranh thủ kỳ nghỉ hè để làm công việc gấp quần áo, quét sàn và ghi nhận động tác chuẩn hóa cho máy móc.
Với mức thù lao 120 nhân dân tệ (khoảng 464 nghìn đồng) cho ca ngày và 135 nhân dân tệ (khoảng 522 nghìn đồng) cho ca đêm, Tôn nhận ra khoản tiền này không đủ bù đắp sự hao mòn thể xác lẫn ức chế tinh thần do vòng lặp vô tận của công việc.
Kết quả là nhiều lao động trẻ đã nhanh chóng bỏ cuộc chỉ sau vài tuần ngắn ngủi.
Ngược lại, với những phụ nữ như cô Quách Hồng Quyên tại tỉnh Giang Tô, Trung Quốc, công việc này lại mang đến cứu cánh nhờ khả năng làm việc từ xa. Bằng cách dành khoảng sáu tiếng mỗi ngày tại nhà để sắp xếp sách vở hay dọn dẹp bàn ghế, cô bỏ túi khoảng 4.000 nhân dân tệ mỗi tháng mà vẫn có thể chu toàn việc chăm sóc con cái.
Không dừng lại ở không gian gia đình, quá trình số hóa sức lao động đang nhanh chóng tràn ra ngoài đường phố. Hồi tháng tám, công ty công nghệ Physen AI tại Thâm Quyến đã hợp tác cùng một doanh nghiệp môi trường đô thị để gắn thiết bị thu thập dữ liệu lên các công nhân quét rác.
Mọi hành vi né tránh xe đạp điện hay xử lý chướng ngại vật thực tế của những người phu quét đường đều được ghi lại tỉ mỉ nhằm giúp hệ thống trí tuệ nhân tạo hoàn thiện khả năng thích ứng với môi trường đời thực.
Trước hiện tượng bùng nổ nói trên, mạng xã hội đã dấy lên vô số cuộc thảo luận nhiều chiều. Không ít người gọi đây là những "dây chuyền lắp ráp không gian mạng" hoặc biến tướng của mô hình "lao động nhập cư tại gia".
Dẫu vậy, bình luận nhận được nhiều sự đồng cảm sâu sắc nhất lại chỉ ra một sự thật trớ trêu: hàng ngàn con người đang ngày đêm còng lưng, bán sức lao động rẻ mạt để truyền thụ kỹ năng cho các cỗ máy vô tri, mà không hề nhận ra rằng chỉ trong tương lai gần, chính những cỗ máy đó sẽ đứng vào vị trí của họ để xóa sổ chính công việc mưu sinh của những người thầy đã dạy dỗ chúng.