Nghiên cứu khám phá yếu tố thúc đẩy người Việt chuyển sang dùng xe điện - Ảnh: Pexels
Nghiên cứu "Electric vehicle adoption in Vietnam: usefulness and pro-environmentalism in an emerging market" (tạm dịch: Người Việt Nam lựa chọn xe điện: giữa nhu cầu thiết thực và động lực vì môi trường") do Tiến sĩ Nguyễn Thị Thắm và Phó giáo sư Catherine Earl (Khoa Truyền thông và Thiết kế, Đại học RMIT Việt Nam) thực hiện.
Kết quả cho thấy, trong khi các mục tiêu về môi trường đang định hình chính sách quốc gia, người dân hiện đưa ra quyết định dùng xe điện chủ yếu dựa trên những yếu tố thực tế như khả năng chi trả, sự tiện lợi và độ tin cậy.
Dưới đây là những chia sẻ từ TS Nguyễn Thị Thắm về những phát hiện góp phần mang lại gợi ý cho các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp nhằm hài hòa mục tiêu khí hậu với nhu cầu thực tế của người tiêu dùng.
*Phát hiện quan trọng nhất từ nghiên cứu là gì, thưa bà?
Nghiên cứu của chúng tôi tìm hiểu xem chủ đề về xe điện được đề cập trong các nghiên cứu và trên báo chí trực tuyến tại Việt Nam như thế nào, cũng như những yếu tố định hình thái độ của người dân đối với việc sử dụng xe điện.
Chúng tôi muốn xác định xem có phải các lợi ích thiết thực như tiết kiệm chi phí, sự tiện lợi và hiệu suất, hay mối quan tâm về môi trường và các giá trị lối sống, mới là điều kiện tiên quyết khiến người dân chuyển sang dùng xe điện.
Chúng tôi nhận thấy ở giai đoạn hiện nay, lợi ích thực tế đang nhỉnh hơn động lực bảo vệ môi trường. Người tiêu dùng dường như quan tâm đến những gì xe điện có thể mang lại cho họ hơn là các giá trị môi trường của bản thân.
* Để hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng 0, tại sao cần phải hiểu rõ tâm lý của người tiêu dùng?
Nghiên cứu về phát thải ròng bằng 0 cần tìm hiểu vì sao người tiêu dùng chọn dùng xe điện chứ không phải chỉ về việc triển khai.
Quá trình chuyển đổi sang xe điện sẽ không chỉ được quyết định bởi đổi mới công nghệ và chính sách của chính phủ, mà còn bởi việc người tiêu dùng có sẵn sàng đón nhận thay đổi này hay không.
Người tiêu dùng thường đặt câu hỏi: "Chiếc xe này có đáp ứng được nhu cầu hằng ngày của tôi không?" trước khi hỏi: "Nó có thể hiện các giá trị môi trường của tôi không?".
Có nhiều yếu tố lý giải điều này. Thị trường xe điện Việt Nam vẫn đang ở giai đoạn đầu và nhiều người tiêu dùng vẫn còn do dự trong việc thay thế các phương tiện truyền thống.
Sắm ô tô là một quyết định tài chính lớn, vì vậy người mua có xu hướng ưu tiên khả năng chi trả, độ tin cậy và sự tiện lợi hơn những cân nhắc rộng hơn về môi trường.
Những lo ngại về trạm sạc, quãng đường di chuyển, hiệu suất pin và chi phí bảo dưỡng cũng ảnh hưởng đến quyết định mua xe. Điều này không có nghĩa người tiêu dùng thiếu nhận thức về môi trường, mà phản ánh thực tế của một thị trường đang phát triển.
* Từ kết quả này, theo bà, các nhà hoạch định chính sách, nhà sản xuất và doanh nghiệp cần làm gì để thúc đẩy người dân dùng xe điện?
Để thúc đẩy sử dụng xe điện tại Việt Nam, cần khiến xe điện trở nên dễ sử dụng và kinh tế hơn, thay vì chỉ dựa vào các thông điệp về môi trường.
Đối với các nhà hoạch định chính sách, điều này có nghĩa cần tiếp tục tháo gỡ những rào cản thực tế thông qua đầu tư vào trạm sạc, ưu đãi tài chính và chính sách hỗ trợ.
Đối với các nhà sản xuất, cần tập trung vào khả năng chi trả, độ tin cậy, quãng đường di chuyển, sự thuận tiện khi sạc và chi phí vận hành, đồng thời truyền tải rõ ràng những lợi ích thiết thực này đến người tiêu dùng.
Doanh nghiệp cũng có vai trò quan trọng trong việc giúp việc sở hữu và sử dụng xe điện trở nên thuận tiện và dễ tiếp cận hơn.
Nghiên cứu này gợi ý một chiến lược gồm hai giai đoạn: trước tiên đáp ứng các nhu cầu thiết thực, sau đó từng bước xây dựng giá trị biểu tượng và giá trị môi trường của việc sở hữu xe điện khi thị trường trưởng thành.
Không nên từ bỏ các thông điệp về môi trường, ngược lại, những thông điệp này có khả năng ngày càng phát huy hiệu quả khi người tiêu dùng đã sẵn sàng.
TS Nguyễn Thị Thắm - Ảnh: RMIT
Các yếu tố bản sắc môi trường, tính hiện đại của công nghệ, lối sống và địa vị xã hội sẽ ngày càng trở nên quan trọng, đặc biệt trong tầng lớp trung lưu tại các đô thị đang phát triển ở Việt Nam.
Mạng xã hội, những người có ảnh hưởng trên mạng và sự gắn kết cộng đồng cũng có thể đóng vai trò lớn hơn trong việc khuyến khích sử dụng xe điện nhằm có lợi cho môi trường.
Quá trình chuyển đổi sang xe điện thành công không chỉ đơn thuần là gia tăng số lượng xe trên đường, mà còn là biến phương tiện giao thông sạch thành lựa chọn thiết thực đối với người tiêu dùng, thị trường tiềm năng của doanh nghiệp và bước tiến ý nghĩa hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng 0.
Một chạm, vạn biến là chuỗi bài viết mang đến góc nhìn của chuyên gia RMIT về những vấn đề, xu hướng và thách thức đang định hình tương lai.
Dựa trên nghiên cứu đã được công bố từ Đại học RMIT, loạt bài kết nối tri thức học thuật với những câu chuyện thời sự, giúp độc giả hiểu sâu hơn về những biến chuyển trong kinh tế, công nghệ, môi trường và xã hội, đồng thời gợi mở các giải pháp và cơ hội cho tương lai.