Sức ép dồn dập
Lực lượng Houthi cuối tuần qua đã mở chiến dịch chớp nhoáng dọc bờ biển phía nam Yemen, đe dọa trực tiếp eo biển Bab al-Mandab - cửa ngõ chiến lược dẫn vào biển Đỏ, đồng thời tiếp tục gây sức ép lên Ả Rập Xê Út.
Theo tờ The Guardian, Houthi ngày 13.9 nhận trách nhiệm vụ tấn công vào căn cứ quân sự tại Ả Rập Xê Út. Lực lượng này tuần qua cũng có những cuộc đụng độ với quân chính phủ Yemen, vốn được Riyadh ủng hộ. Các tay súng Houthi đã giành quyền kiểm soát TP.Mocha (Yemen) và tiến thẳng ra đảo Perim nằm ngay giữa eo biển Bab al-Mandab vào ngày 11.9.
UAV bốc cháy tại TP.Hajjah, Yemen ngày 10.9, mà lực lượng Houthi cho là UAV do thám của Ả Rập Xê Út
ẢNH: REUTERS
Chiến sự leo thang khiến an ninh năng lượng tại khu vực liên tiếp đón nhận những cú sốc mới. Tuyến đường ống dẫn dầu Đông - Tây dài 1.200 km của Ả Rập Xê Út đã phải tạm ngừng hoạt động vào ngày 12.9 sau đòn tấn công bằng UAV.
Đến sáng qua, Cơ quan Thương mại hàng hải Anh (UKMTO) tiếp tục ghi nhận một tàu hàng bị trúng đạn tại eo biển Hormuz. Trước đó, giới chức Ả Rập Xê Út xác nhận một quả đạn pháo do Houthi phóng qua biên giới vào ngày 12.9 đã rơi trúng tỉnh al-Tawwal thuộc vùng Jazan, khiến 2 người bị thương và làm hư hại một đền thờ Hồi giáo cùng nhiều công trình dân sự.
"Giải mã" Houthi
Đà tiến công của Houthi đã cho thấy năng lực thực chiến của nhóm vũ trang này. Trả lời Đài Fox News ngày 12.9, cựu thiếu tướng Lục quân Mỹ James Marks nhận định Houthi đang thể hiện "sự bền bỉ to lớn" sau nhiều năm tham chiến tại các điểm nóng ở Trung Đông. Theo ông Marks, dù nguồn viện trợ vũ khí từ Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã suy giảm đáng kể, kho khí tài dự trữ cùng năng lực tự bảo dưỡng và sản xuất vũ khí tại chỗ của Houthi dường như không bị ảnh hưởng.
Đồng quan điểm, AP ngày 13.9 dẫn lời ông Sherwan Hindreen Ali, chuyên gia thuộc Trung tâm ACLED (tổ chức phi lợi nhuận tại Mỹ chuyên nghiên cứu về xung đột toàn cầu), chỉ ra rằng vũ khí của Houthi hiện nay tinh vi hơn nhiều so với giai đoạn trước, trong khi kho vũ khí phòng không của Ả Rập Xê Út đã vơi dần sau các đợt đánh chặn đòn tập kích từ Iran.
Các tay súng Houthi xuất hiện tại thủ đô Sanaa, Yemen ngày 12.9
ẢNH: AFP
Ngoài ra, chuyên gia David Schenker, thuộc Viện Nghiên cứu Cận Đông Washington (Mỹ), nói với Reuters rằng việc Houthi áp sát eo biển Bab al-Mandab trong khi lưu thông qua eo biển Hormuz vẫn bị gián đoạn chính là "kịch bản tồi tệ nhất" với Mỹ và phương Tây, khi trao cho phía Iran và các đồng minh đòn bẩy sức ép ngoại giao.
Thời gian không đứng về Mỹ
Diễn biến leo thang tại biển Đỏ đang giáng đòn nặng nề vào các tính toán chính trị của Tổng thống Donald Trump. Cuộc xung đột bước sang tháng thứ 7 với Iran cùng tình trạng giá nhiên liệu leo thang đã kéo tỷ lệ ủng hộ của ông xuống mức thấp (38% theo thăm dò của Reuters hồi tháng 8). Trong bối cảnh chỉ còn chưa đầy 2 tháng là đến cuộc bầu cử giữa kỳ tại Mỹ, áp lực giá xăng dầu đe dọa trực tiếp cơ hội giữ quyền kiểm soát lưỡng viện của đảng Cộng hòa. Theo Fox News, Ông Trump nói việc ông chưa mở rộng hành động quân sự vào lúc này phần nào có lý do từ yếu tố bầu cử.
Thế khó của Washington càng lộ rõ trước các đề nghị từ đồng minh thân cận. Reuters dẫn các nguồn thạo tin cho biết Thái tử Ả Rập Xê Út Mohammed bin Salman đã gọi điện cho Tổng thống Trump đề nghị Mỹ hỗ trợ quân sự trực tiếp giúp đối phó Houthi. Tuy nhiên, Mỹ từ chối tham chiến mà chỉ cam kết hỗ trợ chia sẻ thông tin tình báo. Ông Trump xác nhận cuộc gọi trên, đồng thời tiết lộ phía Houthi cũng đã liên hệ yêu cầu chính quyền Mỹ không can dự vào chiến sự. Cựu Đại sứ Mỹ tại Ả Rập Xê Út Michael Ratney đánh giá Riyadh đang rơi vào tình cảnh bế tắc khi đồng minh quan trọng nhất không còn mặn mà dấn sâu vào một cuộc chiến mới tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Ở góc độ quân sự, việc mở thêm mặt trận chống Houthi lúc này sẽ khiến quân đội Mỹ quá tải. Hải quân và Không quân Mỹ hiện đã phải dàn trải để phong tỏa quanh eo biển Hormuz. Giới chức an ninh Mỹ lo ngại việc tham chiến tại Yemen sẽ làm cạn kiệt kho tên lửa đánh chặn phòng không, vốn đã suy giảm sau nhiều tháng đối đầu với Iran.
Ngoài ra, động thái này cũng sẽ phá vỡ thỏa thuận đạt được hồi năm ngoái, khiến các tàu chiến Mỹ tại khu vực một lần nữa trở thành mục tiêu tập kích của tên lửa và UAV từ Houthi. Giới quan sát cho rằng nhân tố Houthi khiến toan tính của Mỹ nhằm giữ căng thẳng tại Trung Đông ở mức có thể kiểm soát đang đứng trước nguy cơ phá sản.
Nút thắt hàng hải Trung Đông khó tháo gỡ
Tắc nghẽn hàng hải tại Trung Đông dường như khó tìm ra lối thoát trong thời gian ngắn. Reuters dẫn lời một quan chức cấp cao Iran nhận định cuộc họp giữa Tehran và các quốc gia vùng Vịnh tại Oman dự kiến diễn ra ngày 14.9 sẽ khó đạt được thỏa thuận đột phá nào. Trên mạng xã hội X, Chủ nhiệm Ủy ban An ninh quốc gia thuộc quốc hội Iran Ebrahim Azizi tuyên bố mọi đối thoại sẽ vô ích nếu Mỹ không chấp nhận toàn bộ điều kiện của Tehran. Theo giới thạo tin, eo biển Hormuz sẽ không được mở lại trừ khi Washington đáp ứng 7 điều kiện do Tehran đưa ra. Trọng tâm của các yêu sách này là Iran muốn được công nhận quyền kiểm soát eo biển để thu phí tàu bè qua lại - điều mà Mỹ kiên quyết bác bỏ.
Trong một diễn biến liên quan, giao tranh căng thẳng giữa lực lượng Houthi và quân chính phủ tại Yemen đã châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng nhân đạo nghiêm trọng. Theo AFP ngày 13.9, Bộ trưởng Kinh tế và Tài chính Djibouti Ilyas Moussa Dawaleh cho biết khoảng 1.400 người tị nạn từ Yemen đã tháo chạy sang nước này chỉ trong 24 giờ. Tổ chức Di cư quốc tế (IOM) xác nhận những nhóm dễ tổn thương như phụ nữ và trẻ em đã cập bến bờ biển Obock ở Djibouti và con số tị nạn dự kiến sẽ tiếp tục tăng. LHQ thống kê ít nhất 76.000 người tại Yemen đã phải rời bỏ nhà cửa kể từ tháng 7.