Hàng chục ngàn sinh viên bỏ học giữa chừng: Các trường lý giải gì?

Theo các trường đại học, có rất nhiều lý do khiến sinh viên bỏ học sau năm đầu tiên hoặc bỏ học hoàn toàn. Chọn sai ngành, chưa thích ứng kịp cách học đại học, năng lực khó đáp ứng yêu cầu đào tạo, thi lại vào trường khác... là những nguyên nhân chính. 

Đáng chú ý là vấn đề tài chính. Sinh viên có thể bỏ học vì gia đình khó khăn nhưng sinh viên gia đình khá giả cũng bỏ.

Chọn sai ngành học

Là trường có tỉ lệ sinh viên thôi học sau năm đầu cao nhất, TS Nguyễn Quốc Anh - Phó hiệu trưởng Trường đại học Công nghệ TP.HCM - cho biết quá trình đồng hành, trường nhận thấy có một số nguyên nhân chính ảnh hưởng đến quyết định theo học của sinh viên.

Trước hết, trường chú trọng chất lượng đào tạo và bảo đảm chuẩn đầu ra nên chương trình học đặt ra những yêu cầu nhất định. Do đó một số sinh viên cần thêm thời gian, sự nỗ lực cũng như sự hỗ trợ để từng bước đáp ứng.

Bên cạnh đó, bước vào đại học là một giai đoạn chuyển tiếp không đơn giản. Sinh viên cần thời gian để làm quen với phương pháp học mới, rèn luyện tính chủ động và khả năng sắp xếp thời gian hợp lý. Trong quá trình thích nghi ấy, có những sinh viên gặp khó khăn, nhất là trong năm học đầu tiên.

"Một nguyên nhân khác nữa là qua trải nghiệm học tập thực tế, một số sinh viên nhận ra ngành đã chọn chưa thật sự phù hợp với năng lực, sở thích hoặc định hướng nghề nghiệp. Việc các bạn mạnh dạn điều chỉnh lựa chọn cũng là một bước trưởng thành cần thiết để tìm đúng con đường cho bản thân" - ông Quốc Anh nói.

Chọn sai ngành học cũng được nhiều trường đại học khác cho là nguyên nhân chính khiến sinh viên thôi học. 

TS Thái Doãn Thanh - Phó hiệu trưởng Trường đại học Công Thương TP.HCM - cho rằng việc trúng tuyển vào ngành không đúng nguyện vọng là lý do chính khiến sinh viên thôi học để thi lại vào ngành mong muốn. 

Đối với lý do sinh viên bỏ học đại học, ông Thanh chỉ ra nhiều nguyên nhân như năng lực không theo kịp chương trình đào tạo, không chịu khó, sao nhãng vì việc khác. "Vấn đề tài chính cũng có nhưng chỉ là phần nhỏ do trường và Nhà nước có chính sách hỗ trợ. Chất lượng đầu vào cũng là một phần rất nhỏ bởi có những sinh viên bỏ học dù kết quả khá chứ không phải yếu" - ông Thanh nói thêm.

Tương tự, TS Trần Hữu Duy - Phó hiệu trưởng Trường đại học Đà Lạt - cho biết sau một năm học sinh viên nhận ra ngành học không phù hợp hoặc năng lực bản thân không đủ để theo học ngành đó. Chẳng hạn một sinh viên đam mê ngành công nghệ thông tin nhưng nền tảng toán học của bản thân không đủ, học đuối, nản nên bỏ học. Điểm đầu vào của trường những năm gần đây tăng lên nên yếu tố đầu vào thấp chưa phù hợp.

Con nhà giàu cũng bỏ học

Theo các trường đại học, có sinh viên gia đình khó khăn về tài chính nên không thể tiếp tục học và cũng không ít sinh viên con nhà khá giả cũng bỏ học.

TS Trần Hữu Duy cho biết sinh viên của trường phần nhiều đến từ các tỉnh miền Trung, Tây Nguyên. Trong quá trình học có sinh viên xin nghỉ vì lý do kinh tế khó khăn, chuyển sang học nghề hoặc các khóa học ngắn hơn để sớm đi làm.

Trong khi đó, PGS.TS Bùi Hoài Thắng - Trưởng phòng đào tạo Trường đại học Bách khoa (ĐH Quốc gia TP.HCM) - cho biết những sinh viên có gia đình khá giả ở trường lại là nhóm thôi học nhiều hơn cả.

Ông Thắng nêu tình trạng rất nhiều thí sinh trúng tuyển có chứng chỉ quốc tế không nhập học hoặc nhập học nhưng không học. "Trường xét tuyển theo điểm số và những sinh viên này vào trường bằng ý định riêng. Các bạn nhập học ở trường chỉ là bước đệm bảo chứng để các bạn du học ở các đại học nước ngoài" - ông Thắng phân tích. 

• Bộ GD-ĐT: Một số trường đại học thu học phí vượt trần, khối ngành sức khỏe cao nhất

• Những 'siêu đại học' đào tạo hàng chục ngàn sinh viên và doanh thu nghìn tỉ đồng

Nói về sinh viên thôi học tại trường, ông Thắng cho rằng nếu sinh viên thực sự quyết tâm học, trường luôn có giải pháp động viên, hỗ trợ. 

Chẳng hạn khó khăn trong học tập sẽ có sinh viên hỗ trợ học nhóm, khó khăn về tài chính có thể vay từ chương trình bảo lãnh vay học phí và lãi suất của cựu sinh viên trường. 

Cũng bàn về giải pháp, TS Nguyễn Quốc Anh cho biết để hỗ trợ sinh viên tốt hơn, trường đã và đang tăng cường công tác tư vấn học tập, hướng nghiệp và đồng hành cùng sinh viên ngay từ năm nhất. 

Trường giúp sinh viên hiểu rõ hơn về ngành nghề, kịp thời tháo gỡ khó khăn và xây dựng lộ trình học tập phù hợp. Những sinh viên còn băn khoăn về lựa chọn ngành được tư vấn để điều chỉnh hướng đi theo quy định. Những bạn gặp khó khăn trong học tập được hỗ trợ củng cố kiến thức, từng bước đáp ứng yêu cầu của chương trình.

Tỉ lệ thôi học cao do quy định chưa chuẩn?

Theo cán bộ quản lý một trường đại học tại TP.HCM, một trong những bất cập trong việc tính tỉ lệ thôi học năm đầu theo Thông tư số 01/2024/TT-BGDĐT là việc xác định số lượng người học thôi học có thể bao gồm cả những trường hợp tạm ngừng học tập, bảo lưu kết quả học tập, thực hiện nghĩa vụ quân sự hoặc các trường hợp khác chưa thực sự chấm dứt việc học.

Điều này có thể dẫn đến việc xác định chưa chính xác số lượng người học thực tế thôi học trong năm đầu tiên.

Bên cạnh đó, việc thống kê có thể gặp khó khăn trong xác định thời điểm bắt đầu ngừng học tập có thực sự thuộc năm đầu tiên hay không dẫn đến nguy cơ ghi nhận sai các trường hợp "thôi học năm đầu tiên".

Hệ quả là số lượng người học bị xác định là thôi học năm đầu có thể cao hơn thực tế, từ đó làm tăng tỉ lệ thôi học được thống kê, chưa phản ánh chính xác tình hình học tập và mức độ duy trì người học của cơ sở giáo dục.

Điều này có thể ảnh hưởng đến tính khách quan, độ tin cậy của kết quả đánh giá và việc sử dụng chỉ số này trong công tác quản lý, kiểm định và cải tiến chất lượng đào tạo.

Thông tư 83/2026/TT-BGDĐT thay thế thông tư 01/2024/TT-BGDĐT đã phần nào khắc phục được bất cập trên. Tuy nhiên, cần lưu ý kỹ cách xác định số liệu và các mốc xác định số liệu một cách chính xác.

Thống kê từ các trường đại học trong 2 năm 2024 và 2025 cho thấy rất nhiều sinh viên bỏ học sau năm nhất. Không chỉ vậy, số sinh viên thôi học ở các năm sau cũng khá cao.