Hàng chục nghìn app không làm nên Chính phủ số

Phát biểu tại Diễn đàn quốc tế thường niên về quản trị công 2026 mới đây, GS.TS Agus Pramusinto, Chủ tịch Hiệp hội Hành chính Công Châu Á (AAPA), nguyên Chủ tịch Ủy ban Công vụ Indonesia, đã đưa ra góc nhìn thực tiễn về sự dịch chuyển vai trò của nhà nước. Ông cho rằng, trước những vấn đề toàn cầu phức tạp như trí tuệ nhân tạo (AI), biến đổi khí hậu hay an ninh mạng, không một bộ ngành hay chính phủ nào có thể tự mình giải quyết trọn vẹn.

"Chính phủ không thể biết mọi thứ, sở hữu mọi thứ và làm mọi việc", vị giáo sư nhấn mạnh. Từ đó, ông chỉ ra một sự chuyển dịch cốt lõi: Quản trị nhà nước đang chuyển từ việc chính phủ đóng vai trò là "tác nhân" (actor) tự thực hiện mọi thứ, sang vai trò "người điều phối" (orchestrator) hay "nhạc trưởng" để kết nối các năng lực trong xã hội.

Nghịch lý "càng nhiều app, càng phân mảnh"

Để minh chứng cho vai trò "nhạc trưởng", ông Agus Pramusinto lấy ví dụ trực tiếp từ quá trình chuyển đổi số tại Indonesia.

Vị chuyên gia cho biết, quốc gia này từng trải qua giai đoạn phát triển hàng chục nghìn ứng dụng kỹ thuật số trên toàn bộ hệ thống chính quyền. Tuy nhiên, thay vì mang lại sự tiện lợi, hệ quả nhận được lại là một hệ thống phân mảnh, thiếu sự đồng bộ và gây khó khăn cho cả nhà quản lý lẫn người dân. Nhận ra vấn đề, chính phủ nước này đã phải thay đổi chiến lược, thành lập "INA Digital" - một tổ chức công nghệ của chính phủ nhằm hợp nhất và tích hợp hệ thống.

"Có nhiều ứng dụng hơn không nhất thiết đồng nghĩa với việc có một chính phủ số tốt hơn", ông nhận định. Theo ông, bài học lớn nhất rút ra từ sự việc này là định hướng công nghệ trong quản trị công. "Tương lai của chính phủ số không phải là tạo ra thêm nhiều ứng dụng. Đó là việc xây dựng một cơ sở hạ tầng công cộng có khả năng tương tác và kết nối lẫn nhau".

Cẩn trọng với "hợp tác làm màu"

Theo ông Agus Pramusinto, chính phủ cần tăng cường khả năng kết nối các nguồn lực và năng lực trong xã hội. Quan hệ đối tác không chỉ giới hạn ở hợp tác công - tư mà còn bao gồm sự tham gia của trường đại học, tổ chức xã hội, cộng đồng, tổ chức quốc tế và người dân. Tuy nhiên, GS Agus cảnh báo các nhà hoạch định chính sách không nên lãng mạn hóa các mối quan hệ đối tác này, bởi chúng luôn đi kèm với những rủi ro hiện hữu.

Ông chỉ ra 3 rủi ro lớn nhất: sự bất bình đẳng quyền lực khi các tổ chức có nhiều tiền hơn dễ dàng chi phối; nguy cơ bị thao túng chính sách bởi các nhóm lợi ích; và sự thiếu hụt dân chủ khi các dự án hợp tác thiếu minh bạch, không giải trình được trước công chúng.

Đặc biệt, cựu Chủ tịch Ủy ban Công vụ Indonesia dùng thuật ngữ "Partnership washing" (Hợp tác hình thức) để chỉ ra một thực trạng phổ biến hiện nay. Đó là việc các tổ chức tạo ra vẻ ngoài hợp tác thông qua những hoạt động bề nổi nhưng không mang lại giá trị cốt lõi nào.

"Chúng ta có rất nhiều cuộc họp, nhiều bức ảnh, nhiều biên bản ghi nhớ được ký kết, nhưng lại có rất ít sự thay đổi thực tế trên thực địa. Đây là bài học quan trọng nhất dành cho các nhà hoạch định chính sách", ông thẳng thắn nói.

"Đưa những người thông minh nhất vào một phòng"

Để tránh rơi vào bẫy "hợp tác hình thức", giáo sư đưa ra 4 câu hỏi cốt lõi mà chính phủ cần xác định trước khi thiết lập bất kỳ mối quan hệ đối tác nào: Vấn đề thực sự cần giải quyết là gì; năng lực hoặc nguồn lực nào còn thiếu; ai gánh chịu rủi ro; và làm thế nào để bảo vệ lợi ích công. Theo ông, sự hợp tác phải tạo ra giá trị cho xã hội, thay vì chỉ mang lại lợi ích cho các bên tham gia.

Lấy ví dụ về bài toán chuyển dịch năng lượng và tài chính bền vững, ông cho biết Indonesia đã áp dụng thành công mô hình tài chính hỗn hợp thông qua dự án "SDG Indonesia One". Bằng cách đóng vai trò điều phối, nhà nước đã kết nối ngân sách, đầu tư tư nhân, tín dụng xanh và quỹ từ thiện để tài trợ cho các dự án môi trường - điều mà một mình ngân sách nhà nước không thể gánh vác.

Khép lại bài phát biểu, GS.TS Agus Pramusinto khẳng định sự sẵn sàng cho tương lai không phải là việc cố gắng dự đoán chính xác những gì sẽ xảy ra, mà là năng lực thích ứng, học hỏi và phản ứng linh hoạt của thể chế.

"Chính phủ tương lai không cần thiết phải là người thông minh nhất trong phòng, nhưng chính phủ phải có khả năng đưa những người thông minh nhất vào chung một căn phòng", ông đúc kết.