Hàng trăm hộ dân “mắc kẹt” bên di tích lăng 3 vị vua triều Nguyễn

Nhiều căn nhà xập xệ bên hông di tích

Nằm tại số 10 Duy Tân, ngay phía sau điện Long Ân của An Lăng (lăng vua Dục Đức, phường An Cựu, thành phố Huế) có nhiều dãy nhà cũ xập xệ, ẩm thấp. Nhìn từ trên cao, mái tôn một số ngôi nhà gần như gác lên tường di tích.

Bà Trần Thị Thơ (45 tuổi, sống tại số 10 Duy Tân) cho biết ngôi nhà của gia đình thuộc khu tập thể cán bộ, giáo viên cũ từ thời còn tỉnh Bình Trị Thiên. Cách đây 45 năm, bố chồng bà Thơ là ông Hoàng Văn Phỉ (83 tuổi), nguyên cán bộ Ty công nghiệp tỉnh Bình Trị Thiên cũ đã về ở tại khu tập thể này. Hiện nay, gia đình có 5 người thuộc 3 thế hệ cùng sống trong căn hộ chỉ rộng khoảng 30m2.

“Gia đình muốn xây mới hay sửa nhà để có không gian sinh hoạt nhưng không được vì nằm trong khu vực 1 bảo vệ di tích. Con cái ngày càng lớn, cháu muốn dẫn bạn về nhưng ngại vì nhà xuống cấp, xung quanh ẩm thấp”, bà Thơ chia sẻ.

Nằm ngay phía sau khu nhà của gia đình bà Thơ cũng là các dãy nhà tập thể (số 12 Duy Tân), từng được một công ty chuyên về giống cây trồng bố trí làm nơi ở cho công nhân. Cuối năm 1990, những khu nhà này được hóa giá, nhiều hộ dân đã mua ở cho đến nay.

Ông Phan Văn Tuấn cho biết gia đình mua lại một căn hộ tại khu tập thể số 12 Duy Tân cách đây 35 năm. Sau nhiều năm, căn hộ của gia đình ông đã xuống cấp.

Năm 2025, gia đình ông Tuấn cùng nhiều hộ dân khác được chính quyền địa phương thông báo thu hồi đất, di dời đến nơi ở mới để bảo tồn, tu bổ di tích An Lăng. Cơ quan chức năng đã kiểm kê tài sản nhưng đến nay người dân vẫn “mắc kẹt” bên di tích.

Theo ông Tuấn, ngoài các khu tập thể cũ, tại khu An Lăng còn có nhiều nhà dân cùng hàng nghìn ngôi mộ xen kẽ bên trong khuôn viên di tích cũng thuộc diện di dời, giải tỏa mặt bằng. Đến nay mới chỉ có một số ngôi mộ được di dời.

Công tác giải phóng mặt bằng gặp khó

Ông Lê Thăng Long, Phó Chủ tịch UBND An Cựu, cho biết địa phương đang phối hợp các đơn vị liên quan giải phóng mặt bằng khu vực 1 bảo vệ di tích An Lăng, thuộc dự án bảo tồn, tu bổ và tôn tạo hệ thống kinh thành Huế (giai đoạn 2).

Thông báo thu hồi đất tại khu vực này được ban hành từ tháng 8/2025, với diện tích hơn 4,4ha. Tổng số thửa đất phải thu hồi là 148, với 227 hộ bị ảnh hưởng. Dự án còn di dời 1.309 ngôi mộ.

Theo lãnh đạo UBND phường An Cựu, đến nay toàn bộ 148 hồ sơ đã được kiểm kê. Tuy nhiên mới chỉ có 68 hồ sơ đã được phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ. Trong số này có 29 hộ được phê duyệt tái định cư nhưng chưa bàn giao mặt bằng, cấp đất tái định cư.

Ban đầu, thành phố Huế đặt mục tiêu hoàn thành di dời dân cư, giải phóng mặt bằng khu vực 1 bảo vệ di tích An Lăng vào cuối năm 2025. Tuy nhiên, đến nay công tác này vẫn còn nhiều vướng mắc, tập trung nhiều ở các trường hợp chuyển nhượng đất sau ngày 1/7/2014; sử dụng đất có nguồn gốc lấn, chiếm sau thời điểm khoanh vùng bảo vệ di tích (năm 1991).

Ông Long cho biết UBND phường An Cựu đã kiến nghị cơ quan chuyên môn sớm tháo gỡ vướng mắc, phê duyệt phương án bồi thường, bố trí tái định cư cho các trường hợp đủ điều kiện. Đối với các trường hợp chưa đủ cơ sở giải quyết, cần có hướng dẫn cụ thể, thống nhất để bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người dân và tiến độ dự án.

Lăng Dục Đức (tên chữ An Lăng) là một công trình trong quần thể di tích cố đô Huế. Ban đầu, đây là nơi an táng vua Dục Đức, vị hoàng đế thứ năm của triều Nguyễn cùng hoàng hậu. Sau này, An Lăng là khu mộ chung của 3 thế hệ làm vua: Dục Đức (cha), Thành Thái (con) và Duy Tân (cháu). Khu di tích này có diện tích khoảng 6ha, chia thành nhiều khu vực khác nhau.