Tính đến 13h ngày 15/10, các từ khóa “Hoa sữa”, “Hoa sữa Hồng Đăng” ghi nhận lượng tìm kiếm tăng đột biến trên Google Trends, sau khi những ý kiến trái chiều về loài hoa này lan rộng trên mạng xã hội những ngày qua.
Đáng chú ý, cụm từ “Hoa sữa của Hồng Đăng” được ghi nhận có hơn 200 triệu kết quả hiển thị.
Từ câu chuyện về loài hoa, bản tình ca ra đời gần nửa thế kỷ trước lại được công chúng nghe và nhắc đến.
Hoa sữa là một trong những ca khúc gắn liền với mùa thu Hà Nội. Song thực tế, tác phẩm này vốn được nhạc sĩ Hồng Đăng viết riêng cho một bộ phim điện ảnh, chứ không định phát hành độc lập.
Đáng chú ý, khi viết bài hát này, ông chưa từng thấy hoa sữa ngoài đời mà hình dung quá trí tưởng tượng của mình.
Sinh thời, nhạc sĩ Hồng Đăng từng nhiều lần kể về hoàn cảnh ra đời của Hoa sữa với người thân và báo giới.
Theo đó, năm 1978, đạo diễn Đức Hoàn đặt nhạc sĩ Hồng Đăng viết phần nhạc chính cho bộ phim điện ảnh Hà Nội mùa chim làm tổ. Phim kể về những kỷ niệm của một mối tình không thành, trong bối cảnh Hà Nội những năm đầu tái thiết, khi cuộc sống còn nhiều đơn sơ nhưng cũng có nét thơ mộng riêng.
Vốn gốc gác Nghệ An, thời gian gắn bó với Hà Nội không nhiều nên nhạc sĩ Hồng Đăng bị “bí” đề tài đến cả tháng trời.
Bước ngoặt đến từ lời gợi ý của nhà thơ Nguyễn Hương Trâm, bạn của ông. Bà cho rằng, nếu viết về Hà Nội, nhạc sĩ nên chọn hoa sữa - một loài hoa thơm nhưng ít người biết, được trồng nhiều ở Nguyễn Du.
Gợi ý ấy khơi nguồn cảm hứng để Hồng Đăng viết Hoa sữa chỉ trong vài chục phút. Điều đặc biệt là khi sáng tác, ông chưa từng nhìn thấy loài hoa này, cũng chưa biết hình dáng hay hương thơm của nó ra sao, mà hoàn toàn hình dung bằng trí tưởng tượng.
Những câu hát mở đầu “Em vẫn từng đợi anh, như hoa từng đợi nắng, như gió tìm rặng phi lao, như trời cao mong mây trắng”, đặt nền cho một câu chuyện tình yêu được kể bằng những hình ảnh thiên nhiên gần gũi.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Nhạc sĩ Hồng Đăng (Ảnh: Tư liệu gia đình).
Trong ca khúc, hai nhân vật không thể đến được với nhau, nhưng vẫn trân trọng những kỷ niệm chung. Nỗi nhớ của người con gái được diễn tả qua sự vật thiên nhiên lãng mạn. Còn nỗi nhớ của người con trai gắn với những “chặng đường quen”, “tiếng hát” và “thoáng mùi hương êm đềm”.
Hoa sữa trở đi trở lại như một dấu mốc của ký ức, gắn với những con phố và những tháng ngày đã qua. Câu hát “Hoa sữa vẫn ngọt ngào đầu phố đêm đêm” không chỉ nhắc đến một loài hoa mà còn gợi lại không gian của mối tình cũ.
Đến cuối bài, những câu hỏi “Có lẽ nào anh lại quên em? Có lẽ nào anh lại quên em?” khép lại câu chuyện bằng nỗi buồn và sự day dứt.
Hoa sữa có giai điệu nhẹ nhàng sâu lắng, phảng phất dư âm của một Hà Nội xưa. Sinh viên, học sinh thời ấy thích ca từ, giai điệu lãng mạn của Hoa sữa, truyền khẩu nhau rồi chép lại trong những cuốn sổ lưu niệm.
Ca khúc lần đầu được ca sĩ Lê Dung thể hiện trong bộ phim Hà Nội mùa chim làm tổ. Dù được một bộ phận khán giả trẻ yêu thích, tác phẩm thời điểm đó chưa tạo được tiếng vang lớn như mong đợi. Sau một thời gian, bài hát dần ít được nhắc đến, chìm vào quên lãng thậm chí không có nhiều ca sĩ chủ động thu âm lại.
Số phận của Hoa sữa thay đổi vào những năm 1980, khi ca khúc đến với ca sĩ Nhã Phương. Trong một dịp nhạc sĩ Hồng Đăng vào miền Nam công tác, Nhã Phương đã tìm gặp ông và xin phép thu âm tác phẩm. Thời điểm ấy, chị cùng Bảo Yến là những giọng ca được yêu thích tại thị trường âm nhạc phía Nam.
' %2F%3E%3C%2Fsvg%3E)
Qua phần giọng ca trữ tình, truyền cảm của Nhã Phương, Hoa sữa được nhiều người biết đến hơn. Từ đó, ca khúc tiếp tục được các nghệ sĩ như Thanh Hoa, Thanh Lam, Hồng Nhung, Hồ Quỳnh Hương, Mỹ Linh và Lệ Quyên thể hiện.
Lúc sinh thời, nhạc sĩ Hồng Đăng đánh giá mỗi nghệ sĩ mang đến một màu sắc riêng cho Hoa sữa: Nếu Hồng Nhung hát trong trẻo thì Thanh Lam lại thể hiện sự nồng nàn, quyến rũ. Bản thu của Thanh Lam cũng được ông đặc biệt yêu thích, đến mức khẳng định: “Không ai hát được bằng Thanh Lam!”.
Chia sẻ với phóng viên Dân trí, NSND Thanh Lam cho biết, chị bén duyên với ca khúc Hoa sữa qua một chương trình ghi hình của Phương Nam Film. Bài hát sau đó thường xuyên được Thanh Lam biểu diễn trên các sân khấu lớn, nhỏ trong các chương trình về Hà Nội.
Chị trải lòng, bài hát không chỉ gắn liền với tên tuổi của mình mà còn mang lại những khoảnh khắc nghệ thuật đầy sâu lắng, hoài niệm.
Theo nữ nghệ sĩ, Hoa sữa đã vượt lên khuôn khổ một ca khúc thông thường, trở thành tác phẩm bình dị nhưng mang ý nghĩa thiêng liêng, lưu giữ hồn cốt Hà Nội trong lòng công chúng.
Từ một ca khúc viết theo đơn đặt hàng cho phim, Hoa sữa dần có đời sống riêng, vượt khỏi khuôn khổ tác phẩm nhạc phim để trở thành một ca khúc quen thuộc trong âm nhạc Việt Nam.
Những năm qua, mỗi khi mùa hoa sữa đến, bài hát của Hồng Đăng cũng thường được nhắc lại trên mạng xã hội. Có người dùng lời ca để bày tỏ nỗi nhớ Hà Nội, nhưng cũng có người mượn chính những câu hát ấy để than phiền về mùi hương quá nồng của hoa sữa.
Nhạc sĩ từng kể vui mỗi độ thu về, nhiều người lại gọi điện cho ông, nói: "Tội của bác lớn lắm, vì bác mà người ta trồng hoa sữa chật kín đường". Trên Facebook, nhiều người cũng trích dẫn bài hát để than vãn vì mùi hoa quá nồng, ngột ngạt. Nhạc sĩ Hồng Đăng coi đó là câu chuyện vui trong nghề. Với ông, điều quan trọng là tác phẩm được đón nhận, sống mãi trong lòng khán giả.
Ngày 28/10/2021, nhạc sĩ Hồng Đăng được trao Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội vì có những cống hiến xuất sắc cho nền âm nhạc Thủ đô, trong đó có bài Hoa sữa.
Nhạc sĩ Hồng Đăng tên thật Phan Đăng Hồng sinh ngày 1/1/1936, mất ngày 21/3/2022. Ông được nhận Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật vào năm 2001 và được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học Nghệ thuật vào năm 2022.
Nhạc sĩ Hồng Đăng đã sáng tác hơn 700 tác phẩm, bao gồm nhiều thể loại. Trong đó có những ca khúc nhạc phim nổi tiếng như: Hoa sữa (phim Hà Nội mùa chim làm tổ), Lênh đênh (phim Đời hát rong), Biển hát chiều nay (nhiều phim về đề tài biển), Nỗi nhớ đêm đại dương (phim Những hạt muối của biển)...