Được thành lập năm 1976, Hội người Việt Nam tại Pháp là tổ chức hội đoàn lâu đời nhất, có quy mô rộng lớn và giữ vai trò nòng cốt trong phong trào yêu nước của cộng đồng người Việt Nam tại châu Âu. Trải qua hành trình 50 năm xây dựng và phát triển, Hội không chỉ là mái nhà chung gắn kết cộng đồng và lưu giữ bản sắc dân tộc trên đất Pháp, mà còn là nhịp cầu bền bỉ đồng hành cùng đất nước qua từng cột mốc lịch sử.
Trước khi có Hội người Việt Nam tại Pháp, tại Pháp có một phong trào Việt kiều đã trưởng thành, được dẫn dắt bởi lòng yêu nước và sự ủng hộ đối với cuộc đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước. Phong trào này bắt nguồn từ “Nhóm người An Nam yêu nước” (hay Hội những người Việt Nam yêu nước tại Pháp), được thành lập năm 1919 dựa trên sự tập hợp và lãnh đạo của Nguyễn Tất Thành (Nguyễn Ái Quốc, sau này là Chủ tịch Hồ Chí Minh) cùng với các nhân sĩ trí thức yêu nước tiêu biểu tại Paris.
Tiền thân của Hội người Việt Nam tại Pháp
Ngày 18/6/1919, Nguyễn Ái Quốc thay mặt “Nhóm người An Nam yêu nước” gửi Bản yêu sách 8 điểm của nhân dân Việt Nam tới Hội nghị Versailles. Sự kiện này đã đặt dấu mốc cho sự ra đời của phong trào Việt kiều tại Pháp, tiền thân của các hội đoàn yêu nước của người Việt Nam tại Pháp và sau này Hội người Việt Nam tại Pháp kế thừa.
Trong thời kỳ chiến tranh chống Mỹ (1955-1973), tại Pháp có một hội đoàn duy nhất có lập trường rõ ràng ủng hộ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (miền bắc) và Mặt trận dân tộc giải phóng miền nam. Đó là Hội Liên hiệp Việt kiều tại Pháp, được thành lập năm 1969 (trước đó là Liên hiệp Việt kiều, ra đời năm 1955). Đây là một hội đoàn lớn có hàng nghìn hội viên thuộc đủ các giới, các thế hệ đang sinh sống trên nước Pháp.
Trong giai đoạn đó, Hội Liên hiệp Việt kiều tại Pháp có nhiều hội đoàn thuộc các giới như Hội phụ lão, Hội phụ nữ, Hội thương gia, Hội công nhân, Hội trí thức, Hội sinh viên và hơn 20 chi hội tại nhiều địa phương ở Pháp như Marseille, Lyon, Bordeaux, Grenoble, Lille…
Ngày 27/1/1973, Hiệp định Paris được ký kết, mở ra một bước ngoặt mới trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của nhân dân Việt Nam, tạo điều kiện thuận lợi để quân và dân ta tiến tới Đại thắng mùa Xuân năm 1975, giải phóng hoàn toàn miền nam, thống nhất đất nước.
Hiệp định Paris cũng chính là chất xúc tác mạnh mẽ nhất giúp phong trào yêu nước tại Pháp chuyển từ các hình thức đấu tranh thời chiến sang một tổ chức cộng đồng bền vững, có quy mô và danh chính ngôn thuận - nền tảng cho sự phát triển của Hội người Việt Nam tại Pháp cho đến tận ngày nay.
Ông Nguyễn Văn Bổn, nguyên Chủ tịch Hội người Việt Nam tại Pháp, sang Pháp từ năm 1954 và đã tham gia rất sớm vào phong trào, cho biết: “Trước tình hình đó, Hội Liên hiệp Việt kiều tại Pháp đề ra một sáng kiến chiến lược: liên hiệp hành động với tất cả những ai ủng hộ Hiệp định, cùng nhau tìm ra những mẫu số chung để hợp tác, những gì còn khác nhau do nhận thức chưa thống nhất thì gác qua một bên. Từ đó Hội đã chủ động gặp các tổ chức và cá nhân để nêu lên sáng kiến này”.
Đây cũng là dấu mốc đầu tiên cho hành trình đưa đến việc thành lập Hội người Việt Nam tại Pháp sau này, một hội đoàn quy tụ nhiều thành phần, nhiều ý kiến khác nhau nhưng đều thống nhất trên một ý tưởng: đoàn kết nhau để gắn kết cộng đồng mình và góp phần xây dựng lại một đất nước nay đã thống nhất nhưng bị tàn phá nặng nề bởi mấy chục năm chiến tranh.
Xây dựng một tổ chức Việt kiều mới
Chiến thắng 30/4 năm 1975 mở ra một trang sử mới và thời kỳ mới cho dân tộc Việt Nam, đồng thời tạo ra vận hội mới để thành lập một tổ chức thống nhất của khối đại đoàn kết kiều bào tại Pháp. Phong trào yêu nước tại Pháp đòi hỏi một hình thái tổ chức mới phù hợp với bối cảnh đất nước đã hòa bình, thống nhất.
Để đáp ứng yêu cầu hoạt động mới và để mở rộng hơn nữa sự tham gia của Việt kiều yêu nước tại Pháp, Hội Liên hiệp Việt kiều đã chủ động đưa ra sáng kiến, bàn bạc cùng các tổ chức Việt kiều khác và với những kiều bào chưa ở trong tổ chức nào, để cùng nhau hợp nhất một tổ chức đoàn kết người Việt Nam yêu nước tại Pháp, thật rộng rãi, thật vững mạnh.
Hơn nữa, đất nước bước vào thời kỳ tái thiết sau chiến tranh, còn kiều bào tại Pháp sở hữu tiềm lực trí thức, khoa học kỹ thuật và kinh tế rất lớn, cần một tổ chức pháp lý chính thức để làm cầu nối về nước.
Đến đầu năm 1975, Hội đã phối hợp một số hội đoàn tổ chức “Tết hòa giải hòa hợp Ất Mão”, với sự tham dự của hơn 5 nghìn người tại Hội trường Mutualité (Tương tế) ở Quận 5, Thủ đô Paris, nơi diễn ra cuộc gặp lịch sử của Chủ tịch Hồ Chí Minh với hơn 2 nghìn kiều bào nhân dịp Người thăm chính thức Cộng hòa Pháp.
Tháng 12/1975 diễn ra Đại hội bất thường của Hội Liên hiệp Việt kiều tại Pháp, ra tuyên bố sẵn sàng tự giải tán, đồng thời vận động thành lập Hội người Việt Nam tại Pháp để chuyển qua thời kỳ hoạt động mới.
Ngày 24 và 25/4/1976, Đại hội thành lập Hội người Việt Nam tại Pháp được tổ chức tại thành phố Argenteuil ở ngoại ô phía bắc Paris, quy tụ hơn 1.200 đại biểu. Các hội thành viên của Hội Liên hiệp Việt kiều như Hội Phụ lão, Hội Công nhân, Hội Công thương, Hội Phụ nữ, Hội Trí thức, Hội Sinh viên và các Chi hội trên toàn nước Pháp đều gia nhập Hội đoàn mới - đó là Hội người Việt Nam tại Pháp.
Từ đó, Hội người Việt Nam tại Pháp chuyển hướng hoạt động từ "đấu tranh giải phóng" sang "tái thiết và xây dựng" với các hoạt động nổi bật: tập trung vận động trí thức, chuyên gia đóng góp khoa học-kỹ thuật, gửi thuốc men, hàng hóa viện trợ về nước; đoàn kết cộng đồng: xóa bỏ những khác biệt quá khứ, rộng mở vòng tay đón nhận mọi người Việt Nam đang sống, làm việc và học tập tại Pháp; gìn giữ bản sắc văn hóa: đẩy mạnh dạy tiếng Việt, tổ chức Tết cổ truyền, giữ gìn truyền thống cho thế hệ sinh ra tại Pháp; và ngoại giao nhân dân thời bình: thúc đẩy quan hệ hữu nghị và hợp tác kinh tế, văn hóa, khoa học giữa hai quốc gia Việt Nam-Pháp.
Đại hội thành lập Hội người Việt Nam tại Pháp ngày 24 và 25/4/1976 là cuộc hội tụ đặc biệt của những Việt kiều đã gặp nhau trong những hoàn cảnh khác nhau, trong những thời kỳ khác nhau, có người từ thời kỳ 9 năm kháng chiến, có người từ những năm chống Mỹ cứu nước, có người từ những hoạt động chung của các tổ chức Việt kiều trong các sự kiện như Tết hòa bình 1973, Tết dân tộc 1974, Ngày hướng về miền nam 1975. Cũng có người đến ngày 30/4/1975 mới có điều kiện tham gia để thành lập tổ chức thống nhất của đại gia đình Việt kiều ở Pháp - Hội Người Việt Nam tại Pháp. Tự hào là tổ chức do Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh sáng lập, Hội Người Việt Nam tại Pháp mãi mãi là một bộ phận không thể tách rời của dân tộc Việt Nam.
Theo tư liệu lịch sử Hội người Việt Nam tại Pháp
Được thành lập ngay sau khi đất nước thống nhất, Hội người Việt Nam tại Pháp đã kế thừa truyền thống đoàn kết và yêu nước của các thế hệ đi trước, trở thành điểm tựa đoàn kết và gắn kết cộng đồng người Việt xa xứ. Ngay cả trong giai đoạn khó khăn cuối những năm 1980, khi nhiều hội đoàn ở Pháp lần lượt giải thể, Hội người Việt Nam tại Pháp vẫn kiên định hướng về đất nước, duy trì hoạt động để tiếp nối phong trào yêu nước.
Trong thời kỳ đất nước bị bao vây và cấm vận, Hội là nhịp cầu quan trọng vận động hàng hóa, thuốc men, trang thiết bị y tế, khoa học kỹ thuật về Việt Nam.
Khi đất nước bước vào thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế, Hội đã kết nối các chuyên gia, giáo sư, bác sĩ, kỹ sư Việt kiều về nước giảng dạy, chuyển giao công nghệ và hợp tác nghiên cứu; tổ chức Tết Cộng đồng, hội chợ Tết, các lớp dạy tiếng Việt, quảng bá văn hóa và ẩm thực Việt Nam trên đất Pháp; vận động quỹ từ thiện, cứu trợ thiên tai, đóng góp ủng hộ chương trình hướng về biển đảo quê hương.
50 năm qua, Hội người Việt Nam tại Pháp (Union Générale des Vietnamiens de France - UGVF) trở thành điểm tựa tinh thần vững chắc cho hàng nghìn gia đình người Việt sinh sống, làm việc và học tập tại Pháp, đồng thời là cầu nối quan trọng thúc đẩy quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa Việt Nam và Pháp.
Chặng đường nửa thế kỷ lưu giữ ký ức đấu tranh và đúc kết sức mạnh cộng đồng, để hôm nay, Hội người Việt Nam tại Pháp tự tin mở ra trang sử mới, hòa chung nhịp bước cùng dân tộc bước vào kỷ nguyên vươn mình của đất nước
KHẢI HOÀN - TRUNG HƯNG
Phóng viên Báo Nhân Dân thường trú tại Pháp