Hơn 2000 năm, Phật giáo hòa quyện vào tâm hồn dân tộc

Đây là khẳng định của Phó bí thư Đảng ủy Dân vận, Mặt trận và Các đoàn thể Trung ương Phạm Tất Thắng tại hội thảo khoa học "Vai trò của Phật giáo Việt Nam trong kỷ nguyên mới", diễn ra ngày 2-11 tại Học viện Phật giáo Việt Nam, Hà Nội.

Hội thảo do Viện hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phối hợp với Ban Giáo dục Phật giáo Trung ương, Giáo hội Phật giáo Việt Nam tổ chức.

Ngôi chùa - nơi kết nối nhân tâm

Phát biểu khai mạc, ông Phạm Tất Thắng khẳng định hội thảo diễn ra trong những ngày có ý nghĩa đặc biệt.

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đang tích cực triển khai Nghị quyết Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Và chỉ ít ngày nữa, Giáo hội Phật giáo Việt Nam sẽ tiến hành Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ 10 gắn với kỷ niệm 45 năm thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam.

Hội thảo hôm nay không chỉ là dịp nhìn lại chặng đường đạo pháp đồng hành cùng dân tộc, mà quan trọng hơn là làm rõ và phát huy các giá trị của Phật giáo thành những nguồn lực đóng góp thiết thực cho phát triển con người, cộng đồng và đất nước.

Hơn 2.000 năm hiện diện trên đất nước Việt Nam, Phật giáo Việt Nam luôn tìm thấy phương thức nhập thế phù hợp với từng giai đoạn lịch sử của đất nước. Ngay từ buổi đầu nền độc lập, các vị Thiền sư Khuông Việt, Vạn Hạnh đã đem trí tuệ và đức độ giúp nước.

• Mỗi tỉnh, thành phố xây dựng tối thiểu 3 mô hình ‘Chùa an toàn giao thông’

• Các cơ sở tôn giáo góp sức tạo những 'điểm xanh' cho TP.HCM

• Đại lễ Vu lan 2026: Khuyến khích các chùa thắp nến tri ân anh hùng liệt sĩ

Thời Trần, Phật hoàng Trần Nhân Tông khai sinh thiền phái Trúc Lâm - một dòng thiền mang đậm sắc thái riêng của Việt Nam với tinh thần "Cư trần lạc đạo", gắn sự tu tập với trách nhiệm đối với đời, với nước.

Qua bao thăng trầm, ngôi chùa luôn là nơi kết nối nhân tâm, gìn giữ văn hóa làng xã và bảo vệ bản sắc của cộng đồng. Đầu thế kỷ 20, phong trào chấn hưng Phật giáo khắp ba miền đã góp phần thức tỉnh tinh thần dân tộc.

Mạch ngầm ấy tỏa sáng trong thời đại Hồ Chí Minh. Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, nhiều tăng ni đã cởi áo cà sa khoác chiến bào, nhiều ngôi chùa đã trở thành cơ sở cách mạng.

Sau năm 1954 ở miền Bắc, tăng ni, Phật tử cùng với Nhân dân xây dựng chủ nghĩa xã hội, góp sức người, sức của chi viện cho tiền tuyến.

Ở miền Nam, phong trào Phật giáo yêu nước kiên cường đấu tranh vì hòa bình, độc lập, thống nhất Tổ quốc. Ngọn lửa của Hòa thượng Thích Quảng Đức năm 1963 đã chấn động lương tri nhân loại, góp phần làm sụp đổ chế độ độc tài gia đình trị.

Nhiều chức sắc, tăng ni, Phật tử đã tham gia Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam, góp phần vào thắng lợi của sự nghiệp thống nhất đất nước.

Tháng 11-1981, Hội nghị đại biểu thống nhất Phật giáo Việt Nam tại Hà Nội đã thành lập Giáo hội Phật giáo Việt Nam, xác định phương châm: "Đạo pháp - Dân tộc - Chủ nghĩa xã hội".

Trên nền tảng tôn trọng truyền thống của các hệ phái, giáo hội đã trở thành ngôi nhà chung của tăng ni, Phật tử trong nước và ở nước ngoài, khẳng định một chân lý: Đạo pháp luôn đồng hành cùng dân tộc.

Ở đâu đồng bào gặp khó khăn, ở đó có chư tăng ni, Phật tử

Ông Thắng khẳng định Đảng, Nhà nước và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam luôn trân trọng, ghi nhận đóng góp to lớn của giáo hội, chư tôn đức tăng ni và đồng bào Phật tử vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, chăm lo an sinh xã hội, bồi đắp văn hóa, đạo đức và mở rộng quan hệ đối ngoại với Nhân dân các nước.

Điều đáng quý nhất không chỉ nằm ở những con số hay những công trình, mà ở tinh thần từ bi, trí tuệ của Phật giáo đã thực sự đi vào đời sống, trở thành hành động cụ thể vì con người.

"Ở đâu đồng bào gặp khó khăn, hạn hán, thiên tai, ở đó có chư tăng ni, Phật tử chia sẻ. Đó là biểu hiện sinh động của tinh thần nhập thế và cũng là minh chứng cho vai trò của giáo hội với tư cách thành viên tích cực của mặt trận trong xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Sâu xa hơn, Phật giáo đã góp phần bồi đắp nền tảng tinh thần của xã hội từ những giá trị từ bi, hỉ xả, hiếu thảo, tri ân, sống thiện, sống có trách nhiệm mà Phật giáo trao truyền qua bao thế hệ, hòa quyện vào hệ giá trị văn hóa, triết lý đạo đức nhân sinh của con người Việt Nam", ông Thắng nói.

Ông khẳng định việc Việt Nam đã 4 lần được lựa chọn đăng cai Đại lễ Phật đản Liên hợp quốc Vesak cho thấy uy tín ngày càng cao của Giáo hội Phật giáo Việt Nam, góp phần lan tỏa hình ảnh một đất nước hòa bình, đoàn kết, tôn trọng và đảm bảo quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo.

GS.TSKH Vũ Minh Giang nhắc tới những đóng góp về kinh tế cho đất nước của Phật giáo. Ông khẳng định hệ thống di sản vật thể và phi vật thể liên quan đến Phật giáo có thể trở thành nguồn lực cho nhiều lĩnh vực của công nghiệp văn hóa, từ du lịch, xuất bản, điện ảnh đến mỹ thuật, thiết kế sáng tạo và truyền thông số.

Nhưng ông lưu ý việc phát triển du lịch văn hóa cần đi cùng bảo vệ không gian văn hóa, tính thiêng và những giá trị vốn tạo nên sức sống lâu dài của di sản.

Tại hội thảo, các ý kiến tập trung chứng minh Phật giáo Việt Nam đã, đang và tiếp tục giữ một vai trò quan trọng trong kiến tạo và phát triển đất nước.

Phát biểu bế mạc, Hòa thượng Thích Thanh Quyết, Phó chủ tịch Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Trưởng Ban Giáo dục Phật giáo Trung ương - cho rằng các tham luận cho thấy di sản Phật giáo không chỉ là tài sản của quá khứ mà còn là nguồn lực nội sinh cho phát triển văn hóa, bồi đắp bản lĩnh và nhân cách con người Việt Nam.

Hội thảo cũng chỉ ra những vấn đề Phật giáo cần tiếp tục giải quyết như đổi mới giáo dục, đào tạo tăng ni; nâng cao năng lực quản trị; đổi mới phương thức truyền tải giáo lý, ứng dụng công nghệ số; đồng thời ngăn ngừa thương mại hóa, mê tín dị đoan và việc lợi dụng danh nghĩa Phật giáo.

'Đây cũng là dịp để Giáo hội nhìn lại chặng đường 45 năm, tri ân chư vị tiền bối hữu công và xác định trách nhiệm của mình trong giai đoạn phát triển mới của đất nước', trưởng lão hòa thượng Thích Thiện Nhơn nhấn mạnh.