Hương vị quê hương: Mít non, cá chuồn, một nồi kho 'giải buồn'

Món cá chuồn kho mít non gợi ra cả một câu chuyện tình duyên miền xuôi miền ngược, nơi những cuộc hôn nhân cũng nối liền biển với núi, đồng bằng với vùng cao. Gái miền biển lên làm dâu miền núi, chàng trai vùng cao về làm rể xóm chài, rồi tình đôi trẻ dần hóa thành tình sui gia thân thiết. Từ những mối duyên ấy, chuyện gửi quà quê lên xuống trở thành nếp quen, khi cá chuồn theo người lên núi, lúc mít non xuôi về đồng bằng. Ban đầu, đó chỉ là món quà mộc mạc giữa người thân, nhưng lâu dần lại thành cách bà con hai miền nương tựa, trao đổi sản vật và giữ nghĩa qua từng mùa. Ở những khu vườn tạp miền quê, cây mít thường mọc đầy, còn cá chuồn cũng xuất hiện khá đều, nhất là khi biển bắt đầu vào hạ. Theo bài viết của Thanh Niên, sự kết hợp giữa hai nguyên liệu dân dã ấy không chỉ tạo nên một món ăn ngon, mà còn cất giữ ký ức về tình làng nghĩa xóm. Mít non được chọn khi trái mới tượng hình hạt, phần cùi vẫn mềm, thơm nhẹ, bùi dịu, phù hợp cả với những người lớn tuổi có hàm răng không còn khỏe như trước. Người nấu thường xắt mít thành miếng vừa ăn, luộc sơ để giảm nhựa, sau đó mới đem kho cùng cá chuồn đã làm sạch. Cách chuẩn bị không cầu kỳ, nhưng từng bước đều giúp mít giữ được độ mềm, vị bùi, đồng thời sẵn sàng thấm lấy vị đậm đà từ biển. Cá chuồn Sa Huỳnh vốn có vị ngọt nước, ngọt thịt, không gắt, không tanh, để lại cảm giác đằm sâu nơi đầu lưỡi sau mỗi lần thưởng thức. Thịt cá chắc, béo nhẹ, mang dấu ấn riêng của biển miền Trung, khiến người từng ăn qua dễ dàng nhớ lại hương vị đặc biệt ấy. Khi cá gặp mít non trong cùng một nồi, vị biển và vị vườn hòa quyện, tạo nên một món ăn giản dị nhưng đủ sức gọi người ta về bên mâm cơm. Gia vị đi cùng cũng rất quen thuộc, chỉ gồm hành, ớt và chút nước mắm, những thứ thường sẵn trong căn bếp quê nhà. Nồi kho được đun liu riu, để nước từ từ chuyển sang màu nâu nhẹ, còn mùi thơm thì chậm rãi lan ra, báo hiệu món ăn đang tròn vị. Cái hấp dẫn nằm ở sự tiết chế, bởi người nấu không cần thêm thắt cầu kỳ mà vẫn làm nổi bật được chất riêng của từng nguyên liệu. Cá chuồn không bị mít non lấn át, vẫn giữ vị ngọt, chắc và chút béo nhẹ vốn có, trong khi mít thấm nước kho, đậm đà qua từng sớ mềm. Miếng cá mằn mặn, thơm thơm đi cùng miếng mít bùi bùi, beo béo, tạo cảm giác vừa quen thuộc vừa thú vị cho người thưởng thức. Đó là kiểu hòa hợp mà không hòa tan, khi hai nguyên liệu cùng nâng đỡ nhau nhưng vẫn giữ nguyên dấu ấn riêng. Trẻ quê những ngày chạy chơi đói bụng thường trở về, mở nồi tìm thức ăn, đôi khi chỉ còn lại ít cá hoặc vài miếng mít. Ngay cả phần nước kho còn sót cũng đủ chan vào cơm nguội, biến bữa ăn đơn sơ thành món ngon khiến người ta nhớ mãi. Có mùa biển động, cá chuồn trở nên ít ỏi, có vụ mít thất bát, nhưng câu ca về trái mít non, con cá chuồn và nồi kho giải buồn vẫn truyền đi như lời nhắc. Món ăn rồi sẽ hết, nồi kho rồi cũng cạn, nhưng hương vị quê nhà thường ở lại lâu hơn mọi thứ trên mâm cơm. Nó không chỉ nằm trên đầu lưỡi, mà lắng sâu trong ký ức, nơi người ta cất giữ mùi bếp, mùi biển và sự chân tình của những người từng sẻ chia. Để một ngày xa quê, chỉ cần câu ca “ai về nhắn với nậu nguồn...” vang lên trong tâm tưởng, mùi cá chuồn quyện mít non lập tức đưa người ta trở về làng cũ.