IAEA thực hiện bước đi chưa từng có trong 20 năm với hồ sơ hạt nhân Iran

Trong phiên họp vừa qua, ba quốc gia bao gồm Nga, Trung Quốc và Niger đã quyết định bỏ phiếu chống lại việc chuyển hồ sơ vi phạm của Tehran lên cấp độ xem xét cao hơn tại Liên hợp quốc. Dù khả năng Hội đồng Bảo an áp đặt các biện pháp trừng phạt kinh tế hoặc quân sự cụ thể là rất thấp do quyền phủ quyết thường trực từ phía Moscow và Bắc Kinh, quyết định này vẫn làm sâu sắc thêm mâu thuẫn ngoại giao. Giới quan sát nhận định rằng động thái kiên quyết từ đại đa số thành viên trong cơ quan giám sát hạt nhân phản ánh sự gia tăng áp lực mạnh mẽ từ phía các quốc gia phương Tây đối với chương trình hạt nhân Iran. Trước khi diễn ra cuộc biểu quyết quan trọng tại Vienna, chính quyền Tehran đã đưa ra những cảnh báo cứng rắn về khả năng áp dụng các biện pháp đáp trả thích đáng nếu nghị quyết trừng phạt được thông qua. Tuy nhiên, thông cáo chính thức phát đi sau đó trên nền tảng truyền thông xã hội X từ phái đoàn thường trực Iran tại cơ quan giám sát hạt nhân lại tập trung vào các lập luận ngoại giao thay vì đề cập trực tiếp đến hành động đáp trả quân sự. Phía Iran lên tiếng khẳng định rằng văn kiện vừa được thông qua là một sản phẩm mang đậm động cơ chính trị và hoàn toàn thiếu đi sự đồng thuận cần thiết giữa các bên tham gia. Đại diện ngoại giao của Tehran nhấn mạnh rằng toàn bộ bối cảnh căng thẳng hiện tại xuất phát hoàn toàn từ những hành vi gây hấn mang tính đơn phương đến từ phía chính quyền Mỹ cùng với đồng minh Israel. Phái đoàn Iran tuyên bố mạnh mẽ rằng mục tiêu mà phía Washington hướng tới nhằm buộc quốc gia này phải đầu hàng hay can thiệp vào nguồn tài nguyên dầu mỏ chiến lược sẽ không bao giờ có thể trở thành hiện thực. Những tuyên bố cứng rắn này cho thấy lập trường kiên định của chính quyền sở tại trong việc bảo vệ các chương trình quốc gia trước những sức ép gia tăng từ bên ngoài. Theo các số liệu đánh giá chuyên môn chi tiết do Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế công bố, Iran từng sở hữu khoảng 440,9kg uranium làm giàu ở mức cao 60% trước khi xảy ra các đợt tấn công từ liên quân. Chuyên gia hạt nhân ước tính nếu khối lượng nguyên liệu này tiếp tục trải qua quá trình tinh chế công nghiệp, nó sẽ cung cấp đủ trữ lượng cần thiết để chế tạo khoảng 10 đầu đạn hạt nhân. Dù các đợt oanh kích gần đây đã tác động mạnh đến hạ tầng, cơ quan chuyên môn tin rằng hơn 200kg uranium tinh chế hiện vẫn đang được cất giữ an toàn tại một địa điểm bí mật chưa xác định. Tình hình an ninh tại khu vực Trung Đông càng thêm phức tạp khi xuất hiện các thông tin cho thấy chính quyền Mỹ đã chấp thuận thỏa thuận hợp tác hạt nhân dân sự với phía Saudi Arabia. Quyết định mở đường cho quốc gia láng giềng xây dựng các cơ sở làm giàu uranium dân sự đã dấy lên mối lo ngại sâu sắc về nguy cơ bùng nổ một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân toàn diện trong khu vực. Sự đan xen giữa hồ sơ trừng phạt Iran và các thỏa thuận năng lượng mới đang đặt toàn bộ cấu trúc an ninh Middle East vào một giai đoạn biến động vô cùng nhạy cảm. Việc chuyển giao hồ sơ Iran lên Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đánh dấu sự thất bại của các nỗ lực đối thoại song phương và đa phương trong suốt hai thập niên vừa qua. Các quốc gia thành viên liên quan hiện phải đối mặt với bài toán ngoại giao vô cùng hóc chuẩn nhằm cân bằng giữa việc kiểm soát vũ khí hủy diệt hàng loạt và duy trì sự ổn định địa chính trị. Những diễn biến tiếp theo tại trụ sở Liên hợp quốc sẽ quyết định chiều hướng của mối quan hệ giữa Iran với thế giới trong giai đoạn phát triển đầy thách thức sắp tới.