Tổng thống Nga Vladimir Putin - Ảnh: REUTERS
Kaliningrad là vùng đất thế nào?
Kaliningrad là vùng lãnh thổ thuộc Nga nhưng nằm tách biệt hoàn toàn với phần lãnh thổ chính của nước này. Khu vực có khoảng 1 triệu dân, nằm bên bờ biển Baltic và bị kẹp giữa Ba Lan và Lithuania, hai quốc gia đều là thành viên của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).
Kaliningrad có diện tích hơn 15.000km² và được quân sự hóa ở mức cao. Đây là nơi đặt căn cứ chính của Hạm đội Baltic cùng nhiều cơ sở quân sự quan trọng của Nga. Matxcơva cũng triển khai tại đây tên lửa Iskander có khả năng mang đầu đạn hạt nhân.
Vùng này trước đây là Konigsberg, thủ phủ vùng Đông Phổ của Đức. Sau Thế chiến 2, khu vực này được sáp nhập vào Liên Xô và đổi tên thành Kaliningrad.
Khi Liên Xô tan rã năm 1991, Kaliningrad tiếp tục thuộc Nga nhưng trở thành vùng lãnh thổ tách rời.
Vì sao Kaliningrad quan trọng với Nga?
Vị trí bên bờ Baltic biến Kaliningrad thành một bàn đạp quân sự quan trọng của Nga tại châu Âu. Từ đây, Matxcơva có thể triển khai lực lượng hải quân, phòng không và tên lửa, qua đó mở rộng phạm vi hoạt động tới Bắc và Trung Âu.
Tuy nhiên chính vị trí này cũng khiến Kaliningrad trở thành một điểm dễ bị tổn thương, trong trường hợp xảy ra xung đột.
Khu vực bị kẹp giữa hai thành viên NATO, trong khi việc duy trì các tuyến tiếp tế hoặc đưa thêm lực lượng từ phần lãnh thổ chính của Nga tới đây có thể gặp nhiều khó khăn nếu chiến sự nổ ra.
Các sĩ quan quân đội phương Tây từng nhận định những cơ sở quân sự chủ chốt tại Kaliningrad có thể nằm trong số các mục tiêu đầu tiên nếu Nga tấn công một thành viên NATO.
Vị trí của Kaliningrad - Ảnh: REUTERS
Do đâu leo thang căng thẳng?
Căng thẳng xung quanh Kaliningrad tăng lên kể từ khi xung đột Nga - Ukraine bùng phát năm 2022. NATO sau đó tăng cường lực lượng ở sườn phía đông, trong khi Phần Lan và Thụy Điển lần lượt gia nhập liên minh vào năm 2023 và 2024.
Trong những tháng gần đây, NATO tiến hành một loạt cuộc tập trận quân sự ở khu vực biển Baltic và dự kiến tiếp tục tập trận trong tháng 10. Liên minh cũng triển khai Chiến dịch Baltic Sentry từ năm ngoái, nhằm bảo vệ các tuyến cáp thông tin liên lạc và đường ống dưới biển.
Một nguồn tin quân sự phương Tây chia sẻ với Hãng tin Reuters rằng hàng chục máy bay của các thành viên NATO đã tham gia một chiến dịch không được thông báo trước quanh Kaliningrad vào giữa tháng 8.
Hoạt động này thể hiện khả năng cắt đứt các liên kết vô tuyến và radar, cũng như vô hiệu hóa hệ thống phòng không của Kaliningrad nếu xảy ra xung đột với Nga.
Matxcơva ngày càng bày tỏ lo ngại trước các hoạt động này. Tháng 5, Nga đã có phản ứng mạnh sau khi Ngoại trưởng Lithuania nói NATO cần cho Matxcơva thấy liên minh có khả năng "xuyên thủng" Kaliningrad và phá hủy các hệ thống phòng không, căn cứ tên lửa tại đây.
Tuần này, một số đại sứ quán Nga tại châu Âu tuyên bố Matxcơva có thông tin NATO đang chuẩn bị "phong tỏa Kaliningrad và vùng Kaliningrad bằng đường không và đường biển".
Nga cảnh báo sẽ sử dụng "toàn bộ kho vũ khí", bao gồm vũ khí hạt nhân, nếu các nước NATO tìm cách cô lập Kaliningrad với phần còn lại của Nga.
Hàng rào dọc biên giới Ba Lan - Lithuania với vùng Kaliningrad của Nga, gần hành lang Suwalki - tuyến đường bộ duy nhất nối các nước Baltic với phần còn lại của NATO - Ảnh: AFP
NATO xác nhận đã nhận được thông điệp bằng văn bản từ Nga, nhưng bác bỏ cáo buộc nhắm vào Kaliningrad. Người phát ngôn NATO Allison Hart khẳng định đây là một liên minh phòng thủ và các hoạt động, tập trận của NATO không gây nguy hiểm cho lãnh thổ Nga, đồng thời chỉ trích những phát ngôn hạt nhân của Matxcơva là "thiếu trách nhiệm".
Vậy điều gì có thể châm ngòi khủng hoảng?
Kể từ năm 2022, các nước châu Âu vừa cung cấp vũ khí, thông tin tình báo và áp đặt trừng phạt Nga để hỗ trợ Ukraine, vừa tránh trực tiếp tham gia xung đột. Trong khi đó, Matxcơva cho rằng các nước này trên thực tế đã "tiến hành chiến tranh" chống lại Nga.
Các chuyên gia an ninh cảnh báo bất kỳ tính toán sai lầm nào cũng có nguy cơ dẫn đến đối đầu quân sự trực tiếp giữa Nga và NATO, trong đó Kaliningrad là một điểm nóng tiềm tàng do vị trí địa lý đặc biệt.
Những kịch bản có thể đẩy căng thẳng vượt tầm kiểm soát bao gồm sự cố liên quan máy bay không người lái, gián đoạn cơ sở hạ tầng trọng yếu, các đợt triển khai tên lửa quy mô lớn hoặc bất kỳ động thái nào bị Matxcơva xem là nỗ lực của NATO nhằm phong tỏa Kaliningrad.
Trong bối cảnh cả Nga và NATO đều tăng cường hoạt động quân sự quanh biển Baltic, vị trí vừa mang lại lợi thế chiến lược vừa tạo ra điểm yếu cho Matxcơva biến Kaliningrad trở thành một trong những khu vực nhạy cảm nhất trong quan hệ Nga - NATO.
NÓNG: Nga cảnh báo dùng vũ khí hạt nhân để bảo vệ KaliningradTrong tuyên bố đăng ngày 30-9, Đại sứ quán Nga tại Ireland cho biết Matxcơva không loại trừ khả năng sử dụng vũ khí hạt nhân để bảo vệ vùng Kaliningrad.