Kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076-2026), sáng 10/11, tại vườn hoa đền Bà Kiệu (không gian hồ Hoàn Kiếm, Hà Nội), Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu-Quốc Tử Giám long trọng tổ chức khai mạc triển lãm “Quốc Tử Giám Thăng Long”.
Quốc Tử Giám được thành lập dưới triều vua Lý Nhân Tông năm 1076 đánh dấu một dấu mốc quan trọng trong lịch sử giáo dục Việt Nam. Trải qua gần quá trình phát triển lâu dài, Quốc Tử Giám đã trở thành biểu tượng tiêu biểu của nền đạo học dân tộc, nơi kết tinh truyền thống hiếu học, tinh thần tôn sư trọng đạo và tư tưởng trọng dụng hiền tài.
Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội Phạm Tuấn Long cho biết: “Thông qua triển lãm, Ban tổ chức mong muốn giới thiệu đến công chúng hành trình 950 năm của Quốc Tử Giám, đồng thời lan tỏa những giá trị đặc sắc của đạo học Việt Nam. Việc lựa chọn không gian bên hồ Hoàn Kiếm để tổ chức triển lãm cũng thể hiện mong muốn đưa di sản đến gần hơn với cộng đồng, để lịch sử không chỉ được lưu giữ trong không gian di tích, mà còn hiện diện sinh động trong đời sống đương đại”.
Tiếp tục chủ trương thay đổi phương pháp kể chuyện di sản, Trung tâm Hoạt động Văn hóa, khoa học Văn Miếu-Quốc Tử Giám đã biến triển lãm thành một không gian sắp đặt độc đáo.
Theo nghi lễ triều đình xưa, những người đỗ đạt được triều đình ban ngựa, áo mũ. Hình tượng ngựa gắn với nghi lễ vinh quy bái tổ, biểu trưng cho thành quả học tập, niềm tự hào của người thành đạt và đạo lý hướng về nguồn cội. Bởi thế, Ban tổ chức đã đem đến triển lãm 32 chú ngựa gỗ kích cỡ tương đương ngựa thật. Toàn bộ hình ảnh, tư liệu về Quốc Tử Giám nói riêng, di tích Văn Miếu-Quốc Tử Giám nói chung được giới thiệu trên… lưng ngựa gỗ.
Trên lưng ngựa gỗ, công chúng sẽ tìm thấy rất nhiều thông tin. Đó không chỉ là quá trình ra đời, phát triển nói chung về Văn Miếu và Quốc Tử Giám mà còn có nhiều dấu mốc đặc biệt. Chẳng hạn năm 1272, vua Trần Thánh Tông xuống chiếu tuyển chọn người có tài đức, thông hiểu kinh sách làm học quan Quốc Tử Giám; vua Trần Minh Tông là người mời nhà giáo Chu Văn An làm Quốc Tử Giám Tư nghiệp, trực tiếp giảng dạy cho Thái tử…
Trong các triều đại tiếp theo, triều đình thường bổ nhiệm những vị đại thần làm người đứng đầu Quốc Tử Giám. Điều này cho thấy triều đình luôn quan tâm đến phát triển sự học. Nhiều giám sinh Quốc Tử Giám được cử đi làm quan phụ trách việc học các địa phương. Điển hình như năm 1467, vua Lê Thánh Tông cho khảo hạch giám sinh Quốc Tử Giám để làm Giáo chức các phủ...
Triển lãm cũng đem đến công chúng những thông tin về thời kỳ Nho học suy tàn, nhất là khoảng thời gian Văn Miếu bị người Pháp biến thành khu quân sự. Khi nước nhà giành độc lập, dẫu đất nước còn nhiều khó khăn, Văn Miếu-Quốc Tử Giám đã được nhà nước quan tâm công nhận di tích và thực hiện công tác bảo tồn. Những năm gần đây, Văn Miếu-Quốc Tử Giám trở thành địa chỉ du lịch nổi tiếng, đồng thời, là không gian sáng tạo cũng như nơi phát huy giá trị về đạo học Việt Nam.
Được tổ chức tại không gian mở, giải pháp sắp đặt này thu hút sự chú ý của đông đảo công chúng trong và ngoài nước. Chị Nguyễn Thu Minh, khách du lịch từ Ninh Bình, cho biết: “Thời tiết Hà Nội đầu đông rất đẹp. Chúng tôi rất vui khi vừa biết thêm thông tin về truyền thống hiếu học của Việt Nam, vừa được chụp những bức ảnh rất thú vị với những chú ngựa gỗ bên hồ Hoàn Kiếm”.
GIANG NAM