Kênh đào Panama giảm lượt tàu qua lại, doanh nghiệp Việt lo tăng chi phí

Lượng tàu qua kênh đào Panama sẽ giảm từ đầu tháng 9

Theo thông tin từ Cơ quan Quản lý Kênh đào Panama (ACP), tổng lượng mưa tại lưu vực kênh trong giai đoạn tháng 5-8/2026 thấp hơn 34% so với mức trung bình lịch sử.

Lượng nước chảy vào lưu vực cũng thấp hơn 44% so với bình thường. Dù Panama đang trong mùa mưa, lượng mưa vẫn chưa đủ để bổ sung nguồn nước cho các hồ chứa theo mức thông thường.

Trước tình trạng này, ACP quyết định điều chỉnh giảm số lượt tàu được phép qua kênh theo hai giai đoạn. Từ ngày 4/9, năng lực thông hành giảm từ 36 xuống 34 tàu/ngày, gồm 9 tàu qua hệ thống âu tàu Neopanamax và 25 tàu qua hệ thống Panamax.

Từ ngày 15/9, số lượt tiếp tục giảm còn 32 tàu/ngày, trong đó Neopanamax vẫn duy trì 9 tàu, còn Panamax giảm xuống 23 tàu.

Như vậy, so với mức 36 tàu/ngày hiện nay, công suất qua kênh trong giai đoạn hai sẽ giảm khoảng 11,1%. Nếu mức hạn chế được duy trì trong 30 ngày, thị trường có thể mất khoảng 120 lượt tàu qua kênh, làm gia tăng cạnh tranh đối với suất đặt chỗ và nguy cơ kéo dài thời gian chờ.

Đáng chú ý, áp lực chi phí đã xuất hiện trước khi biện pháp cắt giảm công suất chính thức có hiệu lực.

Bloomberg đưa tin, một chủ tàu có nhu cầu đi qua Kênh đào Panama đã trả mức giá kỷ lục 5,3 triệu USD để giành quyền ưu tiên lưu thông sớm.

Cụ thể, Công ty SK Gas Ltd của Hàn Quốc đã đồng ý trả số tiền trên để đưa tàu qua kênh vào ngày 1/9. Mức phí được xác định thông qua một cuộc đấu giá do cơ quan quản lý Kênh đào Panama vừa tổ chức. Mức giá này vượt kỷ lục trước đó là 4,6 triệu USD được thiết lập hồi đầu tháng này, cũng bởi một chủ tàu vận hành tàu mang cờ Hàn Quốc.

Các chuyên gia đánh giá, nhu cầu được ưu tiên khẩn cấp qua tuyến đường thủy này đã tăng vọt sau khi xung đột tại Iran làm đảo lộn các tuyến thương mại toàn cầu, đặc biệt là các tuyến đến châu Á. Theo Argus Media, thời gian chờ tại kênh đào này có thể kéo dài tới 17 ngày đối với những tàu đến khu vực này mà không có đặt chỗ trước.

Không chỉ số lượt tàu qua kênh giảm, mớn nước của tàu Neopanamax cũng đang bị hạn chế, buộc các tàu tải trọng lớn phải giảm lượng hàng chuyên chở. Khi đó, chi phí vận chuyển tính trên mỗi container hoặc mỗi tấn hàng có thể tăng, ngay cả khi giá cước cơ bản không thay đổi.

Cùng với đó, tình trạng tàu phải xếp hàng chờ 7-10 ngày có thể kéo theo hàng loạt hệ lụy đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, từ thay đổi lịch cập cảng, lỡ chuyến nối đến chậm giao container tại cảng đích. Khi công suất giảm xuống 32 tàu/ngày từ giữa tháng 9, nguy cơ này có thể gia tăng.

Doanh nghiệp xuất nhập khẩu lo chi phí tăng, trễ lịch giao hàng

Trước tình hình căng thẳng tại tuyến kênh đào Panama, các chuyên gia lưu ý doanh nghiệp xuất nhập khẩu, đặc biệt các đơn vị có hàng đi Mỹ và khu vực châu Mỹ, cần chủ động làm việc với hãng tàu, đơn vị giao nhận và đối tác.

Đại diện Hiệp hội Chế biến, Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, kênh đào Panama có vai trò kết nối Thái Bình Dương với Đại Tây Dương, giúp tàu từ châu Á tiếp cận bờ Đông nước Mỹ mà không phải đi vòng qua Nam Mỹ. Khi năng lực qua kênh bị hạn chế, hãng tàu có thể phải chờ suất lâu hơn hoặc lựa chọn tuyến thay thế.

Điều này có thể khiến doanh nghiệp phải đối mặt với việc thời gian vận chuyển dài hơn; chi phí vận tải và phụ phí tăng; nguy cơ giao hàng chậm cũng như khó chủ động lịch giao nguyên liệu và thành phẩm.

Trong đợt hạn hán nghiêm trọng 2023-2024, số lượt tàu qua kênh đào Panama từng giảm xuống chỉ 22 tàu/ngày, khiến thời gian chờ kéo dài và giá qua kênh tăng lên hàng triệu USD.

Theo đánh giá, mức 32 tàu/ngày hiện nay vẫn cao hơn đáng kể, tuy vậy, doanh nghiệp cần theo dõi sát các quyết định tiếp theo của ACP để chủ động kế hoạch vận chuyển và hạn chế nguy cơ phát sinh chi phí, chậm lịch giao hàng.

Ông Lê Việt Anh - Tổng thư ký Hiệp hội Hồ tiêu và cây gia vị Việt Nam (VPSA) cũng thông tin, mặc dù không phải mọi lô hàng hồ tiêu và gia vị của Việt Nam đều đi qua tuyến này, những biến động tại Panama có thể tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến mạng lưới vận tải container toàn cầu, đặc biệt đối với các tuyến liên quan đến Bờ Đông Hoa Kỳ, khu vực Vịnh Mexico, Mỹ Latinh và các tuyến kết nối Đại Tây Dương.

Do đó, doanh nghiệp cần kiểm tra cụ thể tuyến vận chuyển, xác định tàu có đi qua kênh đào Panama hay không và cập nhật lịch tàu trước khi cam kết thời hạn giao hàng. Với những hợp đồng có thời hạn giao hàng chặt chẽ, cần tính thêm thời gian dự phòng để ứng phó nguy cơ tàu phải chờ.

Doanh nghiệp nên theo dõi sát giá cước và các khoản phụ phí. Chi phí đấu giá suất qua kênh tăng cao có thể được hãng tàu phân bổ vào giá cước hoặc phụ phí. Vì vậy, cần làm rõ thời hạn hiệu lực báo giá, những khoản có khả năng phát sinh và trách nhiệm chịu chi phí trước khi xác nhận đặt lịch (booking).

Đối với các lô hàng cần giao gấp hoặc có giá trị cao, doanh nghiệp có thể trao đổi với đơn vị logistics để so sánh các tuyến thay thế dựa trên tổng chi phí, thời gian vận chuyển và mức độ ổn định. Các hợp đồng ngoại thương mới cũng cần rà soát điều khoản liên quan đến chậm giao hàng, thay đổi lịch tàu và những sự kiện ngoài khả năng kiểm soát.

Theo VPSA, rủi ro tại kênh đào Panama chưa kết thúc khi diễn biến nguồn nước vẫn phụ thuộc vào lượng mưa trong những tháng tới. Đặc biệt, mùa khô tại Panama từ tháng 1-4/2027 vẫn ở phía trước, trong khi El Niño có khả năng tiếp tục ảnh hưởng đến lượng mưa.