Phát biểu này chạm đúng điểm nghẽn "khổ lắm, nói mãi" của bộ máy thực thi. Lâu nay, nguy cơ "lạm quyền" được nhắc đến nhiều nhưng "né quyền" cũng đáng lo không kém. Nếu lạm quyền là sử dụng quyền lực vượt quá giới hạn được giao thì né quyền là có quyền mà không dám sử dụng, có trách nhiệm nhưng tìm cách chuyển trách nhiệm sang người khác. Hai biểu hiện khác nhau, nhưng hậu quả cuối cùng đều làm giảm niềm tin của người dân, doanh nghiệp, giảm hiệu lực, hiệu quả của bộ máy và có thể cản trở việc thực hiện các mục tiêu phát triển KT-XH.
"Bắt mạch" tình trạng né quyền không khó. Nó có thể nằm ở việc né những việc khó, phức tạp, nhạy cảm; chậm giải quyết để hồ sơ bị tồn đọng, trễ hẹn... Những cách né trách nhiệm như vậy xuất hiện ở không ít lĩnh vực, từ đầu tư công, đấu thầu, quản lý đất đai, y tế, xây dựng đến thủ tục đầu tư, sản xuất kinh doanh và cung cấp dịch vụ công. Mỗi quyết định hành chính bị trì hoãn đều có thể khiến người dân, doanh nghiệp mất thêm thời gian, tiền bạc, cơ hội và cả sự mệt mỏi vì chờ đợi. Với doanh nghiệp, có dự án nhà ở phải đi qua 7 - 9 thủ tục hành chính, mất 3 - 5 năm trước khi được cấp phép xây dựng; riêng quy trình chấp thuận chủ trương đầu tư có thể làm thời gian chuẩn bị dự án tăng thêm 2 - 5 năm...
Nghị quyết số 24-NQ/TW về phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì thế đặt vấn đề cán bộ trong một cách tiếp cận rộng hơn. Người làm được việc phải được ghi nhận, trọng dụng và bảo vệ; người làm việc cầm chừng, né tránh, đùn đẩy phải được sàng lọc.
Giá trị của cách tiếp cận này nằm ở việc dịch chuyển trọng tâm đánh giá cán bộ, từ tâm lý coi "không để xảy ra sai sót" là an toàn sang việc xem cán bộ đã giải quyết được vấn đề gì, tạo ra kết quả gì và chịu trách nhiệm ra sao với quyền hạn được giao.
Tuy nhiên, không thể chỉ yêu cầu cán bộ "dám" bằng lời kêu gọi. Muốn khắc phục né quyền, trước hết phải giao quyền thực chất. Giao nhiệm vụ phải đi cùng thẩm quyền, nguồn lực và ranh giới trách nhiệm rõ ràng. Khi quy định chưa rõ, chưa thống nhất hoặc thực tiễn xuất hiện vấn đề mới, đây chính là nơi cần bản lĩnh xử lý vấn đề của cán bộ. Dám làm không có nghĩa là bỏ qua pháp luật. Dám chịu trách nhiệm càng không đồng nghĩa với việc hợp thức hóa mọi sai sót.
Điều cần phân định rõ là động cơ, mục tiêu, quy trình ra quyết định và lợi ích mà quyết định đó hướng tới. Người vụ lợi, lợi dụng đổi mới để hợp thức hóa sai phạm phải bị xử lý. Nhưng người có động cơ trong sáng, làm vì lợi ích chung, chủ động nhận diện rủi ro, tuân thủ quy trình và quyết định trong một tình huống pháp luật chưa bao quát hết cần được đánh giá bằng một cơ chế khác.
Kiểm soát quyền lực là cần thiết để ngăn lạm quyền. Nhưng kiểm soát quyền lực không thể tạo ra một bộ máy sợ quyền, né quyền và đẩy quyền lên trên.