Sự kiện đánh dấu một cột mốc ý nghĩa trong việc lưu giữ, tiếp nối và lan tỏa những giá trị lịch sử, văn hóa truyền thống vẻ vang của ngành. Toàn bộ không gian truyền thống được thiết kế mô phỏng theo cấu trúc một đoàn tàu (mang số hiệu VNR-145) có hướng chuyển động từ bắc vào nam, mỗi phân khu là một toa tàu lịch sử, đại diện cho một giai đoạn trong hành trình hình thành và phát triển của đường sắt Việt Nam, kết nối bởi các “Nhà ga ký ức” xuyên qua 145 năm lịch sử hình thành và 80 năm truyền thống hào hùng của ngành.
Phát biểu ý kiến tại buổi lễ, ông Đặng Sỹ Mạnh, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tập đoàn Đường sắt quốc gia Việt Nam khẳng định: Cách đây 145 năm, những thanh ray đầu tiên được đặt xuống trên dải đất hình chữ S, mở đầu cho hành trình đặc biệt của đường sắt Việt Nam, gắn với lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất, kiến thiết và phát triển đất nước. Từ hơn 70km đường sắt đầu tiên, đến nay, cả nước đã có hơn 3.000km đường sắt quốc gia, hơn 300 nhà ga, nối những vùng miền, những đô thị, cửa khẩu, cảng biển và nối những con người với nhau, liên vận hành khách và hàng hóa với nhiều nước trên thế giới.
"Nhưng tôi nghĩ, nếu chỉ nói về những con số ấy thì chưa thể nói hết được 145 năm của đường sắt Việt Nam. Bởi lịch sử đường sắt, trước hết là lịch sử của những con người. Ngay tại đây, đúng ngày sinh nhật 19/5/1955, Bác Hồ đã về thăm Nhà máy Xe lửa Gia Lâm, đi thăm nơi làm việc và nói chuyện thân mật với cán bộ, công nhân. Hơn 70 năm đã đi qua, nhưng hình ảnh Bác từng đứng ở chính nơi này và những lời căn dặn của Người vẫn là ký ức vô cùng quý giá, tiếp thêm niềm tin và động lực cho lớp lớp thế hệ người đường sắt gìn giữ, xây dựng và phát triển ngành", ông Mạnh nói.
Ông Mạnh cũng bày tỏ sự tri ân sâu sắc những thế hệ công nhân hỏa xa sớm giác ngộ cách mạng; những cán bộ, công nhân đã sống, chiến đấu, bám cầu, bám đường trong những năm tháng chiến tranh ác liệt. Họ đã dành gần như cả cuộc đời cho một cung đường, một cây cầu, nhà ga, hay đầu máy, toa xe, dày công xây đắp, trao truyền truyền thống vẻ vang rất đỗi tự hào của đường sắt Việt Nam.
Trung tâm nhà truyền thống lưu giữ hai hiện vật quý giá, gồm bộ bàn ghế nguyên bản Chủ tịch Hồ Chí Minh từng ngồi tại Ga Hải Phòng (21/10/1946) và bản sao bức thư của Bác gửi Giám đốc Sở Hỏa xa Việt Nam (18/11/1946) với lời dặn: “Công việc hỏa xa là một công việc quan trọng trong sự kiến thiết nước nhà. Tôi mong anh em Sở hỏa xa lúc nào cũng đoàn kết, cố gắng để làm tròn nhiệm vụ”. Nơi đây cũng trưng bày các tư liệu về các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Chính phủ qua các thời kỳ trực tiếp đến thăm, động viên hoặc sử dụng tàu hỏa đi công tác.
Những hình ảnh này thể hiện sự quan tâm của các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước đối với ngành đường sắt qua các thời kỳ. Sự quan tâm xuyên suốt của Đảng và Nhà nước, cùng với hệ thống huân chương cao quý đang trưng bày phía trước, là động lực tinh thần to lớn để ngành đường sắt bền bỉ cống hiến suốt những năm qua.
Chặng đường phôi thai của ngành đường sắt được tái hiện qua những tuyến và công trình tiêu biểu, độc đáo được hình thành trong thời kỳ thuộc địa như tuyến Tháp Chàm-Đà Lạt khoảng 84km, một công trình kỹ thuật đặc biệt của đường sắt Đông Dương, sử dụng hệ thống đường sắt răng cưa kiểu Abt trên các khu đoạn có độ dốc lớn. Tuyến Tân Ấp-Xóm Cục kết nối với tuyến cáp treo Xóm Cục-Banaphao vượt đèo Mụ Giạ được gọi là “Không trung thiết lộ” hay “thiên tuyến”; tuyến Hà Nội-Đồng Đăng cửa ngõ phía đông bắc; Ga Hà Nội (ga Hàng Cỏ), cầu Long Biên,...
Toa tàu Đường sắt trong kháng chiến (1945-1954 và chống Mỹ), tái hiện tinh thần "tiêu thổ kháng chiến", khẩu hiệu "sống bám cầu bám đường, chết kiên cường dũng cảm". Điểm nhấn là tổ hợp mô hình cầu Hàm Rồng và cầu Long Biên dưới lửa đạn với quyết tâm "giặc đánh sập ta lại bắc, cầu gãy nhịp ta lại nối", cùng tuyến đường goòng Tĩnh-Bình (Liên khu IV) gắn liền với lời thề "qua sông không cầu, chạy tàu không ga",…
Tại khu vực kỷ nguyên số và đường sắt tốc độ cao tương lai, giới thiệu diện mạo hiện đại với hệ thống vé điện tử, camera giám sát chạy tàu thời gian thực, dòng tàu SE thế hệ mới và điểm nhấn là sa bàn tuyến đường sắt tốc độ cao 350km/giờ bắc-nam, giúp rút ngắn hành trình xuyên Việt xuống còn khoảng 5,5 tiếng. Cuối hành trình, đại biểu được trải nghiệm phòng chiếu phim 3D thưởng thức bộ phim tài liệu "Chuyến tàu thời gian-hơi thở xuyên thế kỷ",…
Theo ông Đặng Sỹ Mạnh, khu truyền thống đường sắt Việt Nam và thế giới không chỉ đơn thuần là nơi lưu giữ tư liệu, hình ảnh, hiện vật mà còn là không gian tiếp nối, giới thiệu và lan tỏa các giá trị lịch sử, văn hóa truyền thống của ngành. Hành trình di sản là lời tri ân sâu sắc tới bàn tay, khối óc và sự hy sinh kiên cường của vô số thế hệ người thợ hỏa xa.
“Thông qua không gian này, toàn thể cán bộ, công nhân viên Tập đoàn Đường sắt quốc gia Việt Nam như được tiếp thêm nguồn động lực tinh thần to lớn, cùng khơi dậy quyết tâm: ‘Phát huy truyền thống-Nỗ lực tự cường-Hợp tác hiệu quả-Tinh gọn đột phá-Kiến tạo tương lai’, sẵn sàng đưa ngành đường sắt vươn mình bứt phá mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới”, ông Đặng Sỹ Mạnh nhấn mạnh.
Cùng ngày, ngành đường sắt cũng đã tổ chức liên hoan tiếng hát người lao động ngành đường sắt Việt Nam lần thứ XIV-năm 2026.
VIỆT ANH