Nhà thầu chạy đua trả lương, công trường thiếu lao động
Tình trạng thiếu hụt nhân lực xây dựng đang diễn ra trên cả nước, khi hàng loạt công trình giao thông, xây dựng trọng điểm như sân bay Long Thành, công trình phục vụ APEC 2027, đường Vành đai 3 TPHCM... được triển khai cùng lúc.
Trao đổi với PV Tiền Phong, ông Phạm Văn Khôi - Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Đầu tư và Xây dựng giao thông Phương Thành - cho biết, khối lượng công việc giai đoạn 2026-2030 tăng mạnh so với những giai đoạn trước, trong khi nguồn nhân lực chưa được chuẩn bị tương xứng.
Theo ông Khôi, những năm trước, đầu tư hạ tầng chưa nhiều nên sức hút đối với kỹ sư cầu đường, lái xe, lái máy và công nhân xây dựng giảm sút. Khi nhu cầu đầu tư tăng nhanh, thị trường không thể lập tức bổ sung đủ nhân lực.
Áp lực hiện nay càng lớn khi nhiều dự án được đồng loạt triển khai, từ sân bay Long Thành, các tuyến vành đai tại Hà Nội, TPHCM đến hàng loạt cây cầu lớn. Riêng tại Hà Nội, các dự án cầu Hồng Hà, Tứ Liên, Ngọc Hồi, Mễ Sở và Thượng Cát được triển khai trong cùng giai đoạn, nên cần lượng lớn lao động có tay nghề, đặc biệt là lao động làm việc tại công trình ứng dụng công nghệ cao.
“Việt Nam không thể đào tạo ngay lập tức nhiều lao động có tay nghề để đáp ứng khối lượng công việc lớn như vậy”, ông Khôi nhận định và cho biết tại một số công trường, nhiều doanh nghiệp phải tuyển lao động từ vùng sâu, vùng xa để bổ sung lực lượng thi công.
Sự khan hiếm nhân lực kéo theo chi phí lao động tăng mạnh. Theo ông Khôi, mức trả cho thợ vận hành máy khoan lành nghề trước đây khoảng 20-22 triệu đồng/tháng, nay có thể lên tới 65 triệu đồng. Tiền công lao động phổ thông từ mức 400.000-500.000 đồng/ngày tăng lên 1,5 - 2 triệu đồng.
Ông Nguyễn Quốc Hiệp - Chủ tịch Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam - cho biết, thị trường lao động xây dựng đang chịu sức ép từ cả sự gia tăng nhu cầu lẫn tình trạng thiếu nguồn cung. Trước đây, khi số lượng công trình chưa nhiều, doanh nghiệp dễ tuyển người; hiện nay, nhiều dự án triển khai trên diện rộng, nên rất khó tuyển dụng lao động.
Đáng lo ngại, nguồn lao động được đào tạo từ các trường công nhân kỹ thuật gần như không đáp ứng được nhu cầu. Trong khi đó, một số doanh nghiệp có tiềm lực tài chính sẵn sàng trả lương cao gấp đôi mặt bằng thị trường để thu hút công nhân, khiến cuộc cạnh tranh tuyển lao động giữa các nhà thầu ngày càng gay gắt.
Theo ước tính của Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam, nhu cầu nhân lực xây dựng năm nay có thể lên tới 4 triệu công nhân. Tuy nhiên, lực lượng lao động trên thị trường hiện chỉ đáp ứng khoảng 25% nhu cầu này.
Cần chính sách căn cơ để bổ sung nhân lực
Trao đổi với PV Tiền Phong, ông Nguyễn Thế Minh - Phó Cục trưởng Cục Kinh tế và Quản lý đầu tư xây dựng, Bộ Xây dựng - cho rằng, việc nhiều dự án đầu tư công và tư nhân đồng loạt triển khai đang tạo áp lực lớn lên nguồn lực của toàn ngành, đặc biệt là lực lượng công nhân kỹ thuật có tay nghề cao.
“Đây là bài toán về nguồn lực của tổng thể cả xã hội. Trong đó có vật liệu, lực lượng thi công và các nhà thầu. Một nhà thầu thực hiện 5 dự án sẽ khác với nhà thầu cùng lúc phải triển khai đến 10 dự án”, ông Minh phân tích.
Theo ông Minh, một trong những khó khăn lớn là khả năng cạnh tranh trả lương giữa các dự án. Với công trình đầu tư công, chi phí nhân công chịu sự chi phối của các quy định về dự toán và đơn giá, khiến chủ đầu tư và nhà thầu khó nâng mức trả lương để cạnh tranh với một số dự án tư nhân.
Công việc xây dựng vốn vất vả, thường xuyên phải làm ngoài trời nên không thực sự hấp dẫn với nhiều người. Ngay cả khi đơn giá nhân công được điều chỉnh, các dự án đầu tư công cũng khó theo kịp mức chi trả của một số doanh nghiệp tư nhân. Điều này khiến việc thu hút và giữ chân công nhân càng khó khăn, dẫn đến thiếu hụt lao động cục bộ tại nhiều công trường.
Để giải quyết bài toán thiếu công nhân, lao động, ông Minh cho rằng đào tạo nghề cần gắn với kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và nhu cầu nhân lực của từng giai đoạn.
“Nếu để đào tạo và tuyển sinh phát triển tự phát, không có sự điều tiết bằng chính sách, tình trạng thiếu hụt nhân lực sẽ khó được giải quyết”, ông Minh nói và cho biết, ngay cả khi điều chỉnh chính sách đào tạo từ bây giờ, cũng cần khoảng 4-5 năm để bổ sung nguồn nhân lực mới.