Khách tham quan một gian hàng tại khu triển lãm VIS 2026 - Ảnh: MINH THƯ
Câu hỏi đã trở thành tâm điểm tại diễn đàn "Cạnh tranh bằng định chuẩn trong thời kỳ xoay trục kinh tế", khuôn khổ Hội nghị thượng đỉnh Đổi mới sáng tạo Việt Nam 2026 (VIS 2026) diễn ra ngày 15-10 ở TP.HCM.
Hết thời làm đúng đề bài để kiếm đơn hàng
Chia sẻ tại diễn đàn, ông Mohammad Mudasser, Phó tổng giám đốc PwC Vietnam, nhìn nhận lợi thế cạnh tranh dựa trên chi phí và gia công của Việt Nam đang thu hẹp rất nhanh. Nền kinh tế đã đi qua giai đoạn chỉ cần nỗ lực đáp ứng các tiêu chí kỹ thuật đơn thuần là có thể bước chân vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
“Giai đoạn tiếp theo đòi hỏi khả năng làm chủ chất lượng, công nghệ, quản trị và từng bước tạo ra những giá trị có sức tham chiếu” - ông Mudasser nhấn mạnh.
Thực tế dòng vốn và chuỗi giá trị toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ. Hàng loạt hàng rào kỹ thuật thế hệ mới như cơ chế kiểm kê carbon, chuẩn mực ESG, tính minh bạch nguồn gốc và vận hành xanh đang siết chặt. Nếu trước đây doanh nghiệp cạnh tranh bằng giá rẻ và tốc độ giao hàng, thì nay cuộc chơi được quyết định bởi độ tin cậy và chất lượng ổn định ở quy mô lớn.
Các chuyên gia đã đúc kết 3 nấc thang tiến hóa mà doanh nghiệp Việt buộc phải bước qua: Adapt (Thích ứng) - Align (Đồng bộ, nội địa hóa) - Author (Kiến tạo chuẩn mực).
Nếu “Adapt” chỉ là vai trò của người tiếp nhận luật chơi, thì đích đến tối hậu “Author” mới là vị thế chủ động định hình cuộc chơi, chuyển hóa tiêu chuẩn quốc tế thành năng lực nội tại và sáng tạo ra những giá trị mới làm thước đo cho thị trường.
Nhìn thẳng vào sự thật: Số đông vẫn chưa đủ lực
Dù khát vọng vươn lên là rất lớn, bức tranh thực tế lại không hề màu hồng. Đánh giá thực chất về năng lực nội địa, ông Richard D. McClellan - CEO Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP.HCM (VIFC) - thẳng thắn chỉ ra rằng dù đã có một số “cánh chim đầu đàn” tiệm cận đẳng cấp thế giới, số đông doanh nghiệp Việt Nam vẫn chưa đạt tới chuẩn mực quốc tế.
“Yêu cầu cấp thiết hiện nay là nâng cao năng lực toàn diện, đặc biệt ở hai trụ cột: đẩy mạnh minh bạch quản trị và chủ động giao tiếp bằng ngôn ngữ chuẩn mực của thị trường tài chính - thương mại toàn cầu” - ông Richard D. McClellan khuyến nghị.
Doanh nghiệp Việt vào chuỗi cung ứng toàn cầu - Kỳ 1: Cần 'sếu' đầu đàn
Vướng mắc thuế gỗ nguyên liệu, doanh nghiệp 'tới không được, lùi chẳng xong'
Đồng quan điểm, ông Lê Minh Trung - Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ phát triển công nghiệp và Phát triển bền vững (CSED, Sở Công Thương TP.HCM) - cho rằng vài ba doanh nghiệp tiên phong không thể làm nên năng lực định chuẩn cho cả một nền kinh tế.
Theo ông Trung, muốn hết cảnh đi sau, cần một hệ sinh thái cùng chuyển mình đồng bộ. Cụ thể về thể chế, phải có cơ chế thực chất để khuyến khích doanh nghiệp dám dồn lực cho R&D và đổi mới sáng tạo.
Về thị trường, thị trường trong nước và quốc tế phải biết tôn vinh, trả giá xứng đáng cho chất lượng và sự bền vững, thay vì tư duy chỉ chăm chăm chọn hàng giá rẻ. Về phía doanh nghiệp, phải dũng cảm từ bỏ tư duy ăn xổi để đầu tư dài hạn cho năng lực cạnh tranh cốt lõi.
Không thể tách rời thế giới để tự phong chuẩn
Một thông điệp quan trọng được các chuyên gia quốc tế nhấn mạnh tại VIS 2026, đó là “Định chuẩn” không có nghĩa là tự tách mình ra khỏi thế giới để vẽ nên một bộ quy chuẩn riêng biệt.
Ông Roger Leitner, Chủ tịch Hiệp hội Thương mại Thụy Sĩ - ASEAN, chia sẻ từ kinh nghiệm hợp tác thực tế: Tiêu chuẩn là nền tảng để doanh nghiệp mở rộng quy mô, còn đổi mới sáng tạo chính là động cơ để liên tục tiến hóa.
Năng lực kiến tạo chỉ có thể hình thành sau một chặng đường dài tiếp nhận, học hỏi, cọ xát và làm chủ các chuẩn mực khắt khe nhất của các thị trường trưởng thành. Khi thiết lập nhà máy tại Việt Nam với nguồn nhân lực đa dạng từ Âu, Mỹ đến châu Á, các doanh nghiệp quốc tế cũng xem đây là cơ hội để liên tục thách thức và nâng cao các chuẩn mực sẵn có.
Khép lại phiên thảo luận, câu hỏi lớn được đặt ra cho cộng đồng kinh doanh Việt Nam: Đâu là những lĩnh vực mũi nhọn mà Việt Nam có thể tạo ra sản phẩm đủ khác biệt, đủ tin cậy để thế giới phải lấy làm tham chiếu?
Hành trình từ "theo chuẩn" đến "định chuẩn" không thể đo bằng vài tháng hay bằng một chứng chỉ hình thức. Đó là cuộc tái cấu trúc toàn diện về thể chế, dòng vốn và tư duy điều hành, để năng lực của từng doanh nghiệp tư nhân hôm nay có thể tích tụ thành vị thế thực chất của cả nền kinh tế ngày mai.
Dòng vốn tìm niềm tin thể chế, không chỉ tìm tòa nhàĐã đến lúc đổi mới sáng tạo phải thoát khỏi 'chiếc áo' truyền thông ngắn hạn, giải quyết khoảng cách thực thi và kiến tạo hạ tầng thể chế minh bạch để đón dòng vốn toàn cầu.