Năm 2023, Dũng, một người bạn của tôi, mua một bộ sofa quá khổ, đặt giữa phòng khách căn hộ thuê hơn 40m2 ở Định Công, một phòng ngủ, một vệ sinh. Tôi hỏi sao mua sofa to thế, Dũng cười: “Mất công mua thì chọn bộ to to một chút, sau này có nhà riêng còn dùng được”.
Hơn ba năm trôi qua. Dũng đã lấy vợ, có con. Bộ sofa vẫn nằm nguyên giữa phòng khách chật chội ấy, bán đi thì tiếc, mà căn nhà “sau này” vẫn chưa thấy đâu. Bộ sofa của Dũng, hóa ra, là giấc mơ an cư được đóng bằng gỗ và nệm: một món đồ mua trước cho tương lai, trong khi tương lai ấy cứ lùi xa dần.
Dũng quen với việc thuê nhà từ năm 2014, khi lên Hà Nội học đại học. Sau 5-7 lần chuyển chỗ ở, cậu hay nói: “Không có gì sướng bằng có nhà riêng, muốn làm gì thì làm”. Cậu vẫn đang dành dụm, tích lũy cho giấc mơ ấy.
Người trẻ muốn có nhà riêng nhưng đang gặp nhiều khó khăn (Ảnh: Minh Nhân).
Tôi nhớ đến bộ sofa nhà Dũng khi gần đây đọc về xu hướng người trẻ lựa chọn thuê nhà. Khá nhiều người trẻ tôi gặp đang thuê, thậm chí xác định còn thuê nhiều năm nữa. Nhưng thuê lâu không đồng nghĩa với từ bỏ ý định sở hữu nhà.
Số liệu nói điều đó rõ hơn cảm nhận của tôi. Khảo sát tâm lý người dùng của Batdongsan.com.vn chỉ ra: trong nhóm dự định thuê nhà, tỷ lệ chọn lý do “không đủ tiền mua nhà” tăng từ 26% lên 33% chỉ sau nửa năm; ngược lại, tỷ lệ chọn “ưu tiên sự linh hoạt” giảm từ 38% xuống 27%. Ở Hà Nội, 58% người trẻ đang phải đi thuê nhà. Sự dịch chuyển ấy cho thấy một điều đáng suy nghĩ: người trẻ thuê nhà ngày càng nhiều không hẳn vì họ thích thế, mà vì họ buộc phải thế.
Một đồng nghiệp nữ của tôi, 27 tuổi, đã thuê nhà tại Hà Nội gần 9 năm. Từ căn phòng 3,5 triệu đồng/tháng thời sinh viên, căn nhà 5,5 triệu đồng sau khi ra trường, đến căn hộ hiện tại ở Cầu Giấy giá thuê 13,5 triệu đồng - tổng số tiền thuê trong 9 năm ấy đã vượt nửa tỷ đồng.
Nói hơn 500 triệu đồng ấy “mất trắng” là không công bằng. Đổi lại, cô có chỗ ở trong gần một thập kỷ, được chọn nơi sống phù hợp với từng giai đoạn học tập và làm việc. Nhưng cũng có một thực tế không thể nói khác đi: sau 9 năm làm việc và chắt chiu, cô vẫn chưa thể an cư.
Và cô vẫn luôn muốn có nhà riêng. Căn nhà cô hình dung chẳng có gì xa xỉ: ít nhất hai phòng ngủ, tiện đường về quê, nếu có thêm phòng nhỏ để quần áo thì càng tốt.
Mong muốn có nhà của một người trẻ đôi khi không bắt đầu từ những tính toán lớn lao về tài sản hay chuyện bất động sản sẽ tăng giá bao nhiêu. Nó giản dị hơn nhiều: một không gian thực sự thuộc về mình, nơi được quyết định chiếc tủ đặt ở đâu, góc làm việc thế nào, hay mua một bộ sofa vừa vặn với phòng khách của chính mình.
Còn chuyện thuê nhà, tôi không cho là lãng phí. Khi mới ra trường, bạn chưa biết vài năm tới làm việc ở đâu, thu nhập còn thay đổi; gánh một khoản vay quá sớm đôi khi mới là quyết định đáng lo. Thậm chí, trong bối cảnh giá nhà neo cao như hiện nay, tiếp tục thuê để tích lũy thay vì cố vay thật nhiều có thể là lựa chọn khôn ngoan.
Nhưng từ việc ngày càng nhiều người trẻ thuê nhà mà kết luận họ không còn thiết tha sở hữu nhà là một bước nhảy vội vàng. “Chưa nên mua”, “chưa mua được” và “không muốn mua” là ba trạng thái hoàn toàn khác nhau, và gộp chúng làm một có thể dẫn đến hiểu sai. Dũng chưa mua được nhà. Cô đồng nghiệp của tôi cũng xác định còn phải thuê một thời gian dài. Nhưng cả hai chưa bao giờ nói “không muốn có nhà”.
Tất nhiên, mua nhà có cái giá của nó: vốn ban đầu, lãi vay ngân hàng, chi phí bảo trì, sửa chữa và nhiều khoản chi khác. Nếu tính toán sai, căn nhà mong muốn hoàn toàn có thể trở thành gánh nặng tài chính.
Nhưng nếu mua trong khả năng tài chính và hoàn thành khoản vay sau nhiều năm, thứ còn lại là một tài sản thuộc quyền sở hữu của mình, và đó không chỉ là tài sản.
Tôi từng chứng kiến bố mẹ mình khi còn trẻ vay mượn để mua đất xây nhà, rồi nỗ lực làm việc, chắt chiu từng khoản để trả nợ. Chính hình ảnh ấy trở thành động lực để các con cố gắng hơn trong học tập và công việc sau này.
Có gia đình rồi, tôi càng hiểu một căn nhà không chỉ là tài sản. Đó là sự ổn định, quyền chủ động với không gian sống và cảm giác an cư. Với gia đình có con nhỏ, một nơi ở lâu dài còn là căn phòng của con, góc học tập, những người hàng xóm quen thuộc và môi trường mà đứa trẻ lớn lên.
Bởi vậy, điều khiến tôi quan tâm không phải là ngày càng nhiều người trẻ thuê nhà, mà là câu hỏi nằm sau con số ấy: bao nhiêu người thực sự lựa chọn thuê lâu dài, và bao nhiêu người vẫn muốn mua, vẫn làm việc và tích lũy, mà mục tiêu cứ ngày càng xa vì giá nhà? Nếu là lựa chọn chủ động, đó là một cách sống văn minh, đáng tôn trọng. Nhưng nếu là bắt buộc, thì đó không còn là câu chuyện lối sống, đó là một vấn đề an sinh.
Giá nhà ở Hà Nội cao đến mức nào? Câu trả lời có khi nằm gọn trong một câu đùa. Trả lời báo Dân trí sau thành công ở ASEAN Cup, chia sẻ về cuộc sống cá nhân, HLV Kim Sang Sik nói: “Hai năm qua, cuộc sống của tôi không có quá nhiều thay đổi. Buổi sáng thức dậy, tôi ăn phở Việt Nam rồi bắt đầu công việc. Vợ và người thân thường nói với tôi rằng Việt Nam đã trở thành quê hương thứ hai của tôi rồi, vậy thì cứ sống luôn ở đây, còn đi đâu nữa. Tôi cũng thường trêu mọi người rằng giá nhà ở Hà Nội cao quá, tôi không mua nổi!”.
Một lời trêu đùa, nhưng chúng ta thử ngẫm xem: nếu “thầy Kim” còn nói vậy, những người trẻ thu nhập 10-20 triệu đồng mỗi tháng sẽ chạm tới căn nhà của mình bằng cách nào?
Vấn đề ấy từng được người đứng đầu Chính phủ gọi tên một cách thẳng thắn. Ở nhiệm kỳ Chính phủ trước, vào tháng 9/2025, tại cuộc họp của Ban Chỉ đạo Trung ương về chính sách nhà ở và thị trường bất động sản, Thủ tướng Phạm Minh Chính phát biểu: “Nhân dân thiếu nhà ở nhưng lại không có nhà để mua. Nhà cứ 100 triệu/m² thì dân làm sao có tiền mua được. Bao nhiêu người cần nhà nhưng giá nhà cao quá… Nếu cứ thổi giá bất động sản lên, người dân thấy giá nhà cao, cao mãi, cao quá, người dân không thể mua được”.
Chính phủ đã nhìn thấy rõ vấn đề. Thực tế từ nhiều năm nay, các cấp có thẩm quyền đã xác định nhà ở là một chính sách an sinh xã hội trọng yếu và ban hành nhiều quyết sách quan trọng nhằm thúc đẩy nguồn cung, cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí, phấn đấu để giá nhà thương mại ở mức hợp lý, phù hợp bản chất thị trường, phù hợp với nền kinh tế Việt Nam, phù hợp thu nhập trung bình của đông đảo nhân dân; đẩy mạnh phát triển nhà ở xã hội, để người dân có điều kiện thuận lợi, phù hợp về nhà ở.
Tại kỳ họp không thường lệ thứ Nhất của Quốc hội khóa XVI, chiều 19/8, thảo luận ở tổ về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024, Luật Nhà ở năm 2023 và Luật Kinh doanh bất động sản, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã làm rõ một định hướng quan trọng: Nhà nước quyết định giá đất và có biện pháp tổng thể để kiểm soát được giá nhà, giá đất.
Với các quyết sách đã được ban hành, cụ thể là các dự án Luật đã trình Quốc hội nêu trên, tôi tin rằng câu chuyện giá nhà, giá đất sẽ được giải quyết căn cơ; thị trường bất động sản sẽ phát triển minh bạch, lành mạnh, ổn định và bền vững. Và khi ấy, giấc mơ có nhà ở của nhiều người trẻ sẽ sớm thành hiện thực. Đó sẽ là ngày bộ sofa của Dũng được chuyển về một phòng khách vừa vặn với nó, phòng khách trong căn nhà của chính vợ chồng cậu.
Tác giả: Văn Hưng là phóng viên ban Kinh tế, báo Dân trí. Tốt nghiệp chuyên ngành Kiểm toán tại Đại học Kinh tế Quốc dân, anh từng đoạt giải Khuyến khích tại Giải Báo chí quốc gia lần thứ XVII - năm 2022 với tuyến bài Phục hồi kinh tế Việt Nam.
Chuyên mục TÂM ĐIỂM mong nhận được ý kiến của bạn đọc về nội dung bài viết. Hãy vào phần Bình luận và chia sẻ suy nghĩ của mình. Xin cảm ơn!