Khởi công phục dựng Điện Kính Thiên: Ngoại lệ chưa từng có của UNESCO

Sau 15 năm nghiên cứu và khảo cổ, Điện Kính Thiên tại Hoàng thành Thăng Long chuẩn bị bước sang giai đoạn bảo quản, tu bổ và phục hồi. Đây là bước chuyển quan trọng trong nỗ lực gìn giữ một di tích gắn với lịch sử kinh đô, đồng thời mở ra câu chuyện đặc biệt về cách bảo tồn di sản. Theo thông tin VTC News đăng tải, kế hoạch phục dựng nhận được sự đồng thuận của UNESCO sau quá trình nghiên cứu và thuyết phục kéo dài. Năm 2010, khi UNESCO công nhận Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long tại Hà Nội là Di sản văn hóa thế giới, Chính phủ Việt Nam cam kết bảo tồn, nghiên cứu và phát huy giá trị di sản. Cam kết ấy đặt nền tảng cho nhiều năm khảo cổ, tìm hiểu dấu tích và xây dựng phương án phù hợp trước khi tiến hành phục hồi Điện Kính Thiên. Đến tháng 7/2025, tại kỳ họp lần thứ 48 tổ chức ở Busan, Hàn Quốc, Ủy ban Di sản thế giới thông qua Quyết định số 48 COM 7B.25. Quyết định mang tên “Tầm nhìn về việc chỉnh trang, tôn tạo trục trung tâm của Hoàng thành Thăng Long” ghi nhận sự đồng thuận của UNESCO với việc phục dựng Điện Kính Thiên. Phạm vi được ủng hộ không chỉ gồm ngôi điện, mà còn bao gồm không gian chính Điện Kính Thiên, khu vực có ý nghĩa trong tổng thể trục trung tâm. UNESCO đồng thời cho phép Việt Nam “hạ giải có kiểm soát” sáu tòa nhà Pháp nằm trong vùng lõi di sản, nhằm dành không gian phục vụ kế hoạch phục dựng. Điểm khiến quyết định này được xem là ngoại lệ nằm ở việc các công trình trong vùng lõi di sản thế giới được phép hạ giải để phục vụ một dự án phục hồi. Theo Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long - Hà Nội Nguyễn Thanh Quang, những tòa nhà ấy sẽ được số hóa trước khi hạ giải. Nhờ vậy, dù không còn hiện hữu tại vị trí cũ, thông tin về công trình vẫn được lưu giữ và chúng còn tồn tại ở một dạng thức khác. Ông Nguyễn Thanh Quang cho biết, trong hơn 50 năm kể từ khi Đại hội đồng UNESCO thông qua Công ước về Bảo vệ Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới, chưa quốc gia nào được cho phép bỏ công trình trong vùng lõi di sản. Việt Nam đã chứng minh việc hạ giải các tòa nhà không làm suy giảm Giá trị nổi bật toàn cầu của Hoàng thành Thăng Long. Cũng theo ông, việc thuyết phục được UNESCO cho phép phục dựng cho thấy phương án này vẫn bảo đảm giá trị nổi bật toàn cầu của di sản. Sau quyết định của UNESCO, dự án tiến tới giai đoạn bảo quản, tu bổ và phục hồi, trên nền tảng 15 năm nghiên cứu cùng hoạt động khảo cổ. Phối cảnh phục dựng Điện Kính Thiên được Trung tâm Bảo tồn di sản Hoàng thành Thăng Long giới thiệu, giúp hình dung diện mạo dự kiến của công trình. Tuy vậy, thông tin được nêu tập trung vào kế hoạch và cơ sở bảo tồn, không cung cấp thời điểm hoàn thành hay chi tiết tiến độ thi công. Câu chuyện phục dựng cũng gắn với một diễn đàn quốc tế về cách gìn giữ di sản và đánh giá tính xác thực trong bối cảnh hiện nay. Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực do Việt Nam và UNESCO đồng tổ chức, dự kiến diễn ra từ ngày 27/9 đến 1/10/2026 tại Hà Nội và Ninh Bình. Sự kiện dự kiến quy tụ khoảng 250 đại biểu trong và ngoài khu vực, gồm đại diện chính phủ, chuyên gia, nhà nghiên cứu, cộng đồng, người nắm giữ tri thức và thanh niên. Hội nghị hướng tới tạo diễn đàn khoa học quốc tế để tiếp tục trao đổi về tính xác thực trong bảo tồn di sản thế giới, gắn với Giá trị nổi bật toàn cầu, tính toàn vẹn và các giá trị văn hóa. Qua đối thoại giữa cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế và giới chuyên gia, ban tổ chức mong muốn tìm cách tiếp cận phù hợp với đặc điểm lịch sử, văn hóa, xã hội và điều kiện thực tiễn của khu vực. Một mục tiêu được đặt ra là xây dựng “Văn kiện Hà Nội về Tính xác thực và Di sản”, góp thêm tiếng nói khu vực vào cuộc thảo luận về bảo tồn.