Khôi nguyên Nobel Vật lý 2026 được xướng tên

Nguồn ảnh: Thanh Niên

Nhà vật lý hạt người Bỉ Francis Halzen đã được trao giải Nobel Vật lý năm 2026 vì những đóng góp và phát hiện ra hạt neutrino có nguồn gốc từ vũ trụ.

Chiều nay 6.10, Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển đã công bố quyết định trao giải Nobel Vật lý cho nhà khoa học Francis Halzen (82 tuổi), Giáo sư tại Đại học Wisconsin-Madison (Mỹ) "vì những đóng góp mang tính quyết định cho Đài quan sát neutrino IceCube và việc phát hiện ra các neutrino năng lượng cao có nguồn gốc vật lý thiên văn".

Theo Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển, hạt neutrino đến từ các vũ trụ xa xôi, tạo ra bởi những quá trình tích tụ năng lượng cực kỳ lớn từ các "máy gia tốc hạt tự nhiên" trong vũ trụ, ví dụ như hố đen.

Neutrino di chuyển đến trái đất mà không bị đổi hướng hay mất đi năng lượng, giúp mang lại thông tin về các hiện tượng vũ trụ dữ dội mà những loại hạt khác không thể cung cấp.

Rất hiếm khi một hạt neutrino tương tác với hạt nhân của một nguyên tử. Khi xảy ra va chạm với hạt nhân nguyên tử (ví dụ như trong băng tuyết ở Nam Cực), nó sẽ phát ra một tia sáng nhỏ, nhờ đó các thiết bị cảm biến như đài quan sát IceCube mới có thể phát hiện và ghi lại được.

Ông Halzen là người trình bày ý tưởng thu giữ neutrino từ lớp băng ở Nam Cực. Dữ liệu thu thập từ các va chạm neutrino liên tục mang lại cho các nhà khoa học những tri thức hoàn toàn mới về những môi trường dữ dội nhất trong vũ trụ, thậm chí có thể hé lộ các hiện tượng vũ trụ chưa từng được biết đến trước đây.

Sự kiên trì và tầm nhìn khoa học của ông đã thuyết phục giới nghiên cứu, dẫn dắt một đội ngũ quốc tế gồm các nhà khoa học và kỹ sư xây dựng thành công Đài quan sát IceCube, giúp phát hiện ra các hạt neutrino năng lượng cao có nguồn gốc thiên văn, trực tiếp mang về cho ông giải Nobel Vật lý năm 2026.

Ông Halzen sẽ nhận được giải thưởng trị giá 12 triệu krona Thụy Điển (1,2 triệu USD).

Ông Francis Halzen được sinh vào năm 1944 tại Tienen (Bỉ). Ông nhận bằng tiến sĩ vào năm 1969 tại Đại học KU Leuven (Bỉ). Ông hiện là Giáo sư tại Đại học Wisconsin-Madison (Mỹ).

Hôm qua, giải Nobel Y Sinh được trao cho 3 nhà khoa học Mỹ và Đức về các nghiên cứu dẫn đến việc phát minh ra một công cụ sử dụng ánh sáng để giúp làm sáng tỏ cách thức hoạt động của bộ não.

Ngày mai, tuần lễ công bố giải Nobel 2026 sẽ tiếp tục với giải Nobel Hóa học.

Viện Hàn lâm Khoa học Hoàng gia Thụy Điển chiều ngày 6/10 đã vinh danh Giáo sư Francis Halzen thuộc Đại học Wisconsin-Madison (Mỹ) với Giải Nobel Vật lý năm 2026. Nhà khoa học 82 tuổi người Bỉ nhận giải thưởng trị giá 12 triệu krona Thụy Điển nhờ những đóng góp quyết định cho Đài quan sát neutrino IceCube và phát hiện ra các neutrino năng lượng cao có nguồn gốc vật lý thiên văn. Thành tựu này mở ra bước ngoặt mới trong việc giải mã các hiện tượng vũ trụ dữ dội mà những loại hạt thông thường không thể ghi nhận. Được sinh ra từ các "máy gia tốc hạt tự nhiên" như hố đen hay vụ nổ vũ trụ, hạt neutrino xuyên qua không gian đến Trái Đất mà không bị đổi hướng hay suy giảm năng lượng. Tầm nhìn đột phá của Giáo sư Halzen khi đề xuất ý tưởng thu giữ dòng hạt hiếm hoi này qua các cảm biến đặt sâu trong lòng băng Nam Cực đã đặt nền móng cho dự án IceCube. Khi một hạt neutrino hy hữu va chạm với hạt nhân nguyên tử trong băng tuyết, tín hiệu ánh sáng cực nhỏ phát ra sẽ được đài quan sát phát hiện và lưu lại dữ liệu chính xác. Sự kiên trì cùng năng lực lãnh đạo đội ngũ quốc tế của ông Halzen đã giúp khoa học thế giới sở hữu công cụ vô giá để tìm hiểu những môi trường khắc nghiệt nhất ngoài không gian. Trước đó, mùa giải Nobel 2026 đã khởi động với giải Y Sinh được trao cho công cụ quang học nghiên cứu bộ não của ba nhà khoa học Mỹ và Đức. Tuần lễ công bố các giải thưởng danh giá sẽ tiếp tục diễn ra vào ngày mai với hạng mục Nobel Hóa học.