Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu chịu sự chi phối mạnh mẽ của các tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị (ESG), việc tiếp cận nguồn vốn xanh để chuyển đổi mô hình sản xuất không còn là một lựa chọn mang tính hình thức, mà đã trở thành bài toán sống còn đối với cộng đồng doanh nghiệp.
Theo các chuyên gia, bài toán đặt ra không chỉ nằm ở việc làm sao để có nguồn vốn, mà quan trọng hơn là năng lực nội tại của doanh nghiệp trong việc thiết kế dự án đạt chuẩn, đáp ứng các yêu cầu khắt khe của thị trường quốc tế và hệ thống ngân hàng.
Giải mã điểm nghẽn dự án khả thi
Nhìn nhận từ thực tiễn hỗ trợ khối doanh nghiệp, ông Phạm Tuấn Anh, Giám đốc Phát triển bền vững Tập đoàn GreenFeed Việt Nam, cho rằng rào cản lớn nhất ngăn dòng vốn xanh tiếp cận doanh nghiệp nằm ở khoảng trống trong việc xây dựng các đề án kinh doanh thực chất. Theo ông, khi doanh nghiệp tiến hành đánh giá yếu tố trọng yếu, họ nhận ra rất nhiều ý tưởng xanh liên quan đến chất thải, rác thải hay khí thải. Tuy nhiên, để một ý tưởng chuyển hóa thành dự án thực tế lại đòi hỏi sự kết hợp đồng thời của ba trụ cột: Xu thế chuyển đổi của doanh nghiệp; Hiệu quả tài chính; Và, mức độ tin cậy có thể kiểm chứng. Ông nhấn mạnh không phải ý tưởng nào cũng đủ điều kiện để đi đến bước triển khai và nhận được nguồn vốn tài trợ.
Đồng quan điểm này từ góc nhìn toàn cầu, ông Nirukt Narain Sapru, Chủ tịch, Tập đoàn Jardine Matheson Việt Nam kiêm Phó Chủ tịch Hội đồng Doanh nghiệp vì Sự phát triển Bền vững Việt Nam (VBCSD), nhấn mạnh các nhà đầu tư quốc tế luôn tìm kiếm sự ổn định trong chính sách khi đưa ra quyết định đầu tư. Thách thức lớn nhất tại các thị trường không phải là sự thiếu hụt nguồn vốn, mà là sự khan hiếm các "dự án có thể cấp vốn" với tỷ suất sinh lợi hiệu quả.
Ông Nirukt phân tích thêm trong khi các lĩnh vực như năng lượng tái tạo tương đối dễ tiếp cận tín dụng xanh, thì Việt Nam vẫn cần giải quyết dứt điểm các vướng mắc liên quan đến cơ chế mua bán điện trực tiếp cũng như tính khả thi của các dự án năng lượng sạch ngay từ khâu thiết kế ban đầu. Đối với các lĩnh vực ngoài năng lượng (như nông nghiệp hay sản xuất tiêu dùng), ông cho rằng việc tiếp cận nguồn vốn xanh càng phức tạp hơn nếu doanh nghiệp không xây dựng tư duy "xanh" ngay từ bước khởi đầu. Kinh nghiệm từ các tập đoàn đa quốc gia (như Jardine Matheson), tính bền vững được lồng ghép vào mọi quyết định đầu tư và quản trị kinh doanh, bởi nếu không làm vậy, suất sinh lợi trên vốn sẽ suy giảm theo thời gian. Do đó, bài toán lớn đặt ra là làm thế nào để chuẩn bị cho cả doanh nghiệp quy mô nhỏ và lớn tại Việt Nam cần phải có tư duy hướng xanh từ sớm.
Linh hoạt hóa sản phẩm tài chính
Tiếp cận dưới góc độ của tổ chức tín dụng, bà Lê Mai, Giám đốc Quan hệ khách hàng kiêm Giám đốc Phụ trách Tài chính bền vững của Standard Chartered Bank Việt Nam, cho hay phần lớn doanh nghiệp nội địa hiện nay đã có đủ tham vọng, nhưng năng lực thực thi của đội ngũ nhân sự và khả năng lên kế hoạch cho một chương trình tài chính bền vững dài hạn vẫn còn là khoảng trống lớn. Chính vì năng lực triển khai chưa đủ sâu, nhiều ý tưởng của các chủ doanh nghiệp đã không được chấp thuận hoặc phê duyệt khi thẩm định vay vốn.
Bên cạnh đó, bà Lê Mai khẳng định các ngân hàng lớn (như Standard Chartered) không chỉ hướng đến các khách hàng hay dự án quy mô lớn, mà luôn có hệ sinh thái sản phẩm phong phú dành riêng cho khối doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) thông qua các đơn vị phục vụ chuyên biệt. Để tiếp cận nguồn vốn giá rẻ từ các định chế tài chính lớn hay các quỹ quốc tế, doanh nghiệp không nhất thiết phải bắt đầu bằng những dự án năng lượng tái tạo phức tạp, mà có thể lựa chọn các sản phẩm tài chính liên kết bền vững với những chỉ số đo lường hiệu quả công việc (KPI) rất đơn giản. Bà cho biết đó có thể là chỉ số đo lường về giảm lượng nước tiêu thụ, tối ưu hóa năng lượng điện sử dụng hay cắt giảm lượng chất thải phát sinh. Vấn đề mấu chốt là doanh nghiệp phải kể được câu chuyện của chính mình, định vị rõ ràng mình đang đứng ở đâu và vạch ra mục tiêu, lộ trình chi tiết để thuyết phục các tổ chức tài chính đồng hành.
Hoàn thiện bức tranh chuyển đổi xanh, ông Phạm Hoàng Hải, Giám đốc Phụ trách Đối tác Doanh nghiệp và Tổ chức của WWF Việt Nam, đưa ra những bài học thực tiễn giá trị từ sự phối hợp giữa các tổ chức bảo tồn và khối doanh nghiệp. Dựa trên kinh nghiệm hợp tác với thương hiệu nội thất toàn cầu IKEA tại thị trường Việt Nam, ông chia sẻ yêu cầu tiếp cận thị trường quốc tế hiện nay đòi hỏi sự minh bạch tuyệt đối về nguồn gốc nguyên liệu.
Cụ thể, khi IKEA thiết lập chuỗi cung ứng tại Việt Nam, họ yêu cầu các sản phẩm ngành gỗ phải có chứng chỉ quản lý rừng bền vững FSC đồng thời phải đáp ứng các báo cáo khắt khe theo quy định EUDR (quy định chống phá rừng của Liên minh Châu Âu), chứng minh sản phẩm gỗ được trồng trên đất không có nguồn gốc từ phá rừng. Thông qua sự hỗ trợ của các tổ chức như WWF, các doanh nghiệp trồng rừng và chế biến gỗ vừa và nhỏ tại Việt Nam đã từng bước đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế này, chuyển hóa toàn bộ các thông tin mang tính chất môi trường thành các chỉ số tài chính minh bạch để tạo ra các dự án đạt chuẩn ngân hàng.
Từ góc độ quản trị doanh nghiệp, ông Phạm Hoàng Hải cho rằng bên cạnh quản trị rủi ro tài chính truyền thống, doanh nghiệp bắt buộc phải lồng ghép quản trị rủi ro thiên nhiên vào chiến lược phát triển. Doanh nghiệp cần nhận thức rõ sự phụ thuộc của mình vào tài nguyên thiên nhiên cũng như tác động ngược lại của hoạt động sản xuất đối với tự nhiên. Sự chuẩn bị này không chỉ giúp đảm bảo khả năng tiếp cận thị trường xuất khẩu, duy trì chuỗi cung ứng bền vững mà còn là chìa khóa để tuân thủ luật pháp quốc gia và quốc tế. Theo ông, khi các yếu tố rủi ro khí hậu và bảo tồn thiên nhiên được tích hợp đồng bộ vào kế hoạch quản trị, doanh nghiệp sẽ tạo được sự cân bằng hoàn hảo giữa lợi ích kinh tế và trách nhiệm môi trường, từ đó mở rộng tối đa cánh cửa bước vào kỷ nguyên tài chính xanh toàn cầu./.
(Vietnam+)