“Không vay được tiền, chắc em phải nghỉ học, ba mẹ cố hết nổi rồi!”

Một ngày cuối tháng 9, tại Khu hành chính tập trung ở cơ sở 2 của Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TPHCM), Đức Anh cùng nhiều sinh viên đã có mặt theo đúng lịch hẹn để tham gia phỏng vấn chương trình bảo lãnh vay.

Mỗi em lần lượt vào gặp cán bộ phụ trách để trình bày hoàn cảnh gia đình, nguyện vọng của bản thân với mong muốn được duyệt vay tiền đóng học phí. Đó là chương trình bảo lãnh vay và hỗ trợ lãi suất cho sinh viên do trường phối hợp với Ban đại diện Cộng đồng Cựu sinh viên Phú Thọ - Bách khoa (BKA) thực hiện, nhằm hỗ trợ sinh viên gặp khó khăn tài chính. Và đây cũng là một trong rất ít trường triển khai được chương trình tín dụng riêng cho sinh viên.

Phải nghỉ nếu không vay được tiền đóng học phí

Trong số đó, Trần Hoàng Đức Anh đang là sinh viên năm 2 ngành Xây dựng. Đây là lần đầu tiên em làm thủ tục vay tiền theo chương trình của trường.

Gia đình Đức Anh ở TPHCM, có 5 anh chị em, điều kiện kinh tế khá khó khăn. Trước em, hai anh chị từng đậu đại học nhưng phải nghỉ vì gia đình không có điều kiện tài chính. Vì vậy, khi Đức Anh đậu đại học, gia đình cố gắng để em có thể được học đầy đủ, có cơ hội thay đổi cuộc sống.

Theo Đức Anh, học phí ngành em học hơn 15,7 triệu đồng/học kỳ, khá cao so với điều kiện kinh tế của gia đình em dù thấp hơn nhiều trường khác.

Đức Anh kể, ba của em làm tài xế công nghệ nhưng đang thất nghiệp vì thị trường vận tải đang gặp khó khăn, giá cước giảm, đi làm bị lỗ nên phải trả lại xe. Mẹ em đang làm công việc chăm trẻ nhỏ, thu nhập khoảng 9 triệu đồng/tháng, chỉ đủ cho gia đình chi tiêu.

Đức Anh cho biết năm trước, để có tiền đóng học phí, em và mẹ phải tự xoay sở và nhờ bà nội đóng giúp để cho xong năm thứ nhất.  

“Mẹ em từng nhiều lần lên phường làm hồ sơ để được vay vốn chính sách Nhà nước dành cho sinh viên nhưng không được vì nhà em khó khăn nhưng không được xét vào diện hộ nghèo, cận nghèo. May sao em biết đến chương trình tín dụng của trường nên tìm hiểu và quyết định vay. Nếu em không được duyệt vay thì chắc em phải nghỉ học quá, ba mẹ em không xoay nổi rồi”, Đức Anh ngậm ngùi.

Hiện tại, để có thêm chi phí sinh hoạt và học tập, Đức Anh đang đi dạy kèm và phụ quán nhậu vào buổi tối. Tuy nhiên, chương trình học tại trường khá nặng, nếu giờ em được vay tiền, em sẽ cân đối lại thời gian để tập trung học tập hơn.

Tương tự, cũng tranh thủ giờ rảnh buổi sáng, Gia Phú, sinh viên năm 2 Khoa Dầu khí - Địa chất cũng lần đầu đến phỏng vấn để làm thủ tục vay tiền.

Gia đình Phú có hai chị em, cả hai đều đang học đại học. Chị gái em học tại một trường tư, học phí mỗi học kỳ khoảng 35 triệu đồng, còn học phí của em hơn 15,7 triệu đồng/học kỳ, tăng hơn năm trước.

“Ba mẹ em đều là công nhân, thu nhập cả nhà khoảng 10-15 triệu đồng/tháng. Thực sự, học phí của em không cao nhưng việc cùng lúc phải lo chi phí học đại học cho hai chị em tạo áp lực không nhỏ đối với gia đình em”, Gia Phú chia sẻ.

Phú cho biết, ngoài đi học, Phú làm thời vụ tại một đơn vị đóng gói, phân loại hàng hóa. Trung bình nếu làm đều, em có thể kiếm thêm khoảng 3 triệu đồng/tháng để trang trải chi phí sinh hoạt, học tập.

Một trường có hàng nghìn sinh viên đăng ký vay tiền

Nắm bắt thực tế tại Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TPHCM) thời gian gần đây, Thạc sĩ Trần Việt Toàn, Trưởng Phòng Công tác sinh viên nhận thấy nhu cầu vay vốn của sinh viên rất lớn.

Để hỗ trợ cho các em, Thạc sĩ Toàn cho biết trường đang triển khai nhiều phương án hỗ trợ tài chính cho người học.

Điển hình như chương trình bảo lãnh vay BKA dành cho tất cả sinh viên có nhu cầu vay để đóng học phí. Lãi sẽ do cựu sinh viên hoàn trả sau khi các em kết thúc chu kỳ trả lãi và nợ gốc. Chương trình bắt đầu thực hiện từ năm 2021 đến nay.

Thời gian đầu, chỉ 10-20 sinh viên vay nhưng hiện nay tăng lên khoảng 800-1.000 sinh viên/năm. Mỗi năm, trường bảo lãnh 20-25 tỷ đồng, cựu sinh viên hỗ trợ 2-2,5 tỷ đồng để chi trả tiền lãi. Tổng số dư nợ của sinh viên hiện nay khoảng 50-60 tỷ đồng. Có những sinh viên hiện còn nợ khoảng 180-190 triệu đồng

Tuy nhiên, ông Toàn cho biết, hạn chế của chương trình này là thời gian vay chỉ tối đa 24 tháng là phải hoàn trả, để xoay vòng cho những em khác vay. Do đó, trường cũng đang đề xuất kéo dài thời gian vay hơn, giúp sinh viên sẽ có điều kiện hơn để hoàn trả khoản vay sau khi ra trường.

Cạnh đó, Thạc sĩ Toàn cho biết, trung bình mỗi năm, trường cấp khoảng 1.800 giấy xác nhận cho sinh viên, trong đó chủ yếu để sinh viên thực hiện thủ tục vay vốn tín dụng theo chính sách Nhà nước tại địa phương.

Ngoài ra, trường còn triển khai nhiều học bổng hỗ trợ sinh viên, có những loại học bổng chỉ khoảng 10 suất nhưng có đến hàng trăm hồ sơ đăng ký. Như học bổng do doanh nghiệp, bình quân mỗi năm có gần 20 tỷ đồng, trao cho hơn 2.000 sinh viên, chiếm gần 10% sinh viên ở trường…

Để hỗ trợ sinh viên gặp khó về tài chính, ngoài các chính sách về học bổng, miễn giảm học phí theo quy định, vài năm gần đây, Đại học Quốc gia TPHCM cũng đã bắt đầu triển khai chương trình vay ưu đãi dành cho sinh viên đại học chính quy đang theo học tại 8 trường đại học thành viên.

Như ở năm học 2025-2026 vừa qua, hạn mức gói vay lên đến 50 tỷ đồng. Mỗi sinh viên được xét vay theo từng học kỳ, tối đa 30 triệu đồng/học kỳ. Thời gian vay tối đa 9 năm, lãi suất trong thời gian học là 5,5%/năm nhưng sinh viên chỉ cần trả lãi 2%/năm, số còn lại do quỹ phát triển Đại học Quốc gia TPHCM chi trả.

Tại Trường ĐH Nông Lâm TPHCM, Tiến sĩ Trần Đình Lý, Phó Hiệu trưởng cho biết, không để sinh viên phải dừng học chỉ vì khó khăn tài chính nhất thời, trường triển khai đồng thời nhiều giải pháp. Cụ thể như các chính sách miễn, giảm, hỗ trợ học phí; hướng dẫn sinh viên tiếp cận tín dụng ưu đãi; vận động học bổng từ doanh nghiệp, cựu sinh viên và các nhà hảo tâm; hỗ trợ việc làm bán thời gian, thực tập có thu nhập và trợ giúp những trường hợp gặp biến cố.

Đặc biệt, trường thực hiện mô hình ký túc xá miễn phí cho sinh viên khó khăn và hiện vẫn là mô hình duy nhất tại Việt Nam là Ký túc xá Cỏ May. Ở đây, các em không chỉ được ở miễn phí mà còn được hỗ trợ học phí, chi phí học tập, rèn luyện kỹ năng và kết nối việc làm.. Sau 10 năm, mô hình đã đồng hành với hơn 1.000 sinh viên.

Tuy nhiên, theo Tiến sĩ Lý, nguồn lực hiện nay vẫn mới đáp ứng được một phần nhu cầu. Khó khăn của sinh viên không chỉ là học phí mà còn gồm tiền trọ, sinh hoạt, đi lại, thiết bị học tập và chi phí thực hành.

Gần 20 năm, hơn 4 triệu lượt học sinh, sinh viên khó khăn được vay vốn học tập

Thống kê từ Bộ GD&ĐT, hiện nay, cả nước có 2,53 triệu người học đại học. Nhà nước đã và đang triển khai 5 chính sách lớn về tài chính cho sinh viên.

- Tín dụng cho học sinh, sinh viên có hoàn cảnh khó khăn theo Quyết định số 157/2007 và Quyết định số 05/2022 của Thủ tướng Chính phủ: Hạn mức cho vay tối đa hiện nay là 4 triệu đồng/tháng/người học, lãi suất 0,5%/tháng.

Sau gần 20 năm triển khai, Ngân hàng Chính sách xã hội đã hỗ trợ hơn 4 triệu lượt học sinh, sinh viên có hoàn cảnh khó khăn được vay. Tính đến ngày 31/7, tổng doanh số cho vay đạt 92.556 tỷ đồng; dư nợ đạt 23.993 tỷ đồng, với 347.631 hộ gia đình còn dư nợ.

- Miễn, giảm học phí theo Nghị định 238/2025 của Chính phủ: Chính sách quy định nhiều nhóm sinh viên được miễn 100% học phí, trong đó có người có công, sinh viên khuyết tật, một số diện bảo trợ xã hội, dân tộc thiểu số thuộc hộ nghèo/cận nghèo và một số nhóm dân tộc thiểu số rất ít người ở địa bàn khó khăn. Một số nhóm khác được giảm 70% hoặc 50% học phí, như sinh viên học một số ngành đặc thù, sinh viên dân tộc thiểu số ở địa bàn đặc biệt khó khăn và sinh viên có cha hoặc mẹ bị tai nạn lao động, mắc bệnh nghề nghiệp hưởng trợ cấp thường xuyên…

- Hỗ trợ sinh viên sư phạm theo Nghị định 116/2020 của Chính phủ và được sửa đổi bởi Nghị định 60/2025: hỗ trợ tiền đóng học phí và 3,63 triệu đồng/tháng tiền chi phí sinh hoạt.

- Tín dụng dành cho người học các ngành STEM theo Quyết định 29/2025 của Thủ tướng Chính phủ: người học được vay toàn bộ học phí và tối đa 5 triệu đồng/tháng tiền sinh hoạt phí. Lãi suất 4,8%/năm. Đến 31/7, chương trình đã cho vay 429 tỷ đồng.

- Học bổng cho người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược theo Nghị định 179/2026: mức 3,7-5,5 triệu đồng/tháng, tùy nhóm ngành và chương trình.

Mời quý độc giả đón đọc bài 3: Vì sao học phí đại học công lập ngày một tăng cao?